Aadhaar Deactivation Process: ભારતમાં આધાર કાર્ડ ઓળખનો એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ છે. તેનો ઉપયોગ સરકારી યોજનાઓ, બેંકિંગ, મોબાઈલ કનેક્શન, પેન્શન, સબસિડી અને અન્ય ઘણી સેવાઓમાં કરવામાં આવે છે. એવામાં કોઈ વ્યક્તિના મૃત્યુ પછી તેનું આધાર સક્રિય રહેવું એ તેનો ખોટો ઉપયોગ અને ઓળખની છેતરપિંડીનું કારણ બની શકે છે. આ રોકવા માટે જ UIDAI (ભારતીય વિશિષ્ટ ઓળખ સત્તામંડળ) એ આધાર નિષ્ક્રિય એટલે કે ડીએક્ટિવેટ કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. UIDAI મુજબ, અત્યાર સુધી ૨.૫ કરોડથી વધુ મૃત વ્યક્તિઓના આધાર નંબર નિષ્ક્રિય કરવામાં આવ્યા છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય આધાર ડેટાબેઝની સુરક્ષા જાળવી રાખવાનો અને સરકારી લાભોનો દુરુપયોગ રોકવાનો છે.
મૃત્યુ પછી આધાર નિષ્ક્રિય કરવું કેમ જરૂરી છે?
કોઈ વ્યક્તિના નિધન પછી જો તેનું આધાર સક્રિય રહે છે, તો કોઈ અન્ય વ્યક્તિ તેનો ખોટો ઉપયોગ કરી શકે છે. જેમ કે-
સરકારી યોજનાઓનો લાભ લેવો
પેન્શન કે સબસિડી મેળવવી
નકલી ઓળખ દ્વારા છેતરપિંડી કરવી
એટલા માટે જ PIB (પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો) મુજબ, મૃત્યુ પછી આધારને નિષ્ક્રિય કરવું અત્યંત જરૂરી છે જેથી ઓળખ સાથે જોડાયેલી છેતરપિંડી રોકી શકાય.
પરિવારના સભ્યના મૃત્યુની જાણકારી કેવી રીતે આપવી?
UIDAI એ આ માટે myAadhaar પોર્ટલ પર ‘Reporting of Death of a Family Member’ નામે એક ઓનલાઈન સુવિધા શરૂ કરી છે.
આ પ્રોસેસમાં:
૧. પરિવારના સભ્યએ પહેલા પોતાનું પ્રમાણીકરણ (Authentication) કરવું પડે છે.
૨. મૃત વ્યક્તિનો આધાર નંબર આપવો પડે છે.
૩. મૃત્યુ નોંધણી નંબર (Death Registration Number) ભરવો પડે છે અને
૪. કેટલીક અન્ય સામાન્ય જાણકારી આપવી પડે છે.
જાણકારીની તપાસ કર્યા પછી UIDAI આધારને નિષ્ક્રિય કરવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરે છે.
આધારમાં છેતરપિંડી રોકવા માટે કરવામાં આવેલા અન્ય ઉપાયો
UIDAI એ આધાર સુરક્ષાને મજબૂત કરવા માટે અન્ય ઘણા પગલાં લીધા છે. જેમ કે-
બાયોમેટ્રિક લોકની સુવિધા, જેથી કોઈ પરવાનગી વગર આધારનો ઉપયોગ ન કરી શકે.
ફેસ ઓથેન્ટિકેશનમાં લાઈવનેસ ડિટેક્શન, જેથી નકલી ફોટા કે વિડિયોથી છેતરપિંડી રોકી શકાય.
આધાર સિક્યોર QR કોડ અને પેપરલેસ ઓફલાઈન e-KYC.
આધાર ડેટાને સુરક્ષિત રાખવા માટે એન્ક્રિપ્ટેડ ડેટા વોલ્ટનો ફરજિયાત ઉપયોગ.
UIDAI કોઈપણ સ્થિતિમાં આધાર ધારકોની મુખ્ય બાયોમેટ્રિક જાણકારી શેર કરતું નથી.
પરિવારના કોઈ સભ્યના મૃત્યુ પછી તેનું આધાર નિષ્ક્રિય કરાવવું એ માત્ર કાયદાકીય રીતે સાચું નથી, પરંતુ તે સમાજ અને સરકારી સિસ્ટમ બંને માટે જરૂરી છે. જો તમારા પરિવારમાં આવી કોઈ સ્થિતિ હોય, તો સમય રહેતા myAadhaar પોર્ટલ પર જાણકારી ચોક્કસ અપડેટ કરો.
