PM Kisan Eligibility Rules: દેશમાં કરોડો પરિવારોની આજીવિકા ખેતી પર નિર્ભર કરે છે. આમાં મોટી સંખ્યામાં એવા ખેડૂતો પણ છે જેઓ નાના પાયે ખેતી કરે છે અથવા બીજાની જમીન પર ભાગીદારીમાં (બટાઈ પર) કામ કરીને પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે. સીમિત આવક અને વધતા ખર્ચ વચ્ચે સરકારી યોજનાઓ આ પરિવારો માટે મોટી રાહત સાબિત થાય છે. એવી જ એક યોજના પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ યોજના છે જે હેઠળ પાત્ર ખેડૂતોને દર વર્ષે આર્થિક મદદ આપવામાં આવે છે. યોજના હેઠળ ખેડૂતોને વાર્ષિક 6 હજાર રૂપિયા ત્રણ સમાન હપ્તામાં સીધા બેંક ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી 21 હપ્તા જાહેર કરવામાં આવ્યા છે અને કરોડો ખેડૂતો આનો લાભ લઈ ચૂક્યા છે. પરંતુ દર વખતે એક સવાલ ઉઠે છે કે શું તે ખેડૂતો જે બીજાની જમીન પર ખેતી કરે છે અથવા ખેતરોમાં કામ કરે છે, તેમને પણ આ પૈસા મળે છે. એવામાં ચાલો હવે તમને જણાવીએ કે શું બીજાના ખેતરોમાં કામ કરતા ખેડૂતોને પણ કિસાન નિધિના પૈસા મળે છે અને તેના નિયમો શું છે?
યોજના માટે શું છે પાત્રતા?
પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ યોજનાની સૌથી મહત્વની શરત જમીન માલિકી સાથે જોડાયેલી છે. સરકાર લાભાર્થીઓની ઓળખ મહેસૂલ રેકોર્ડના આધારે કરે છે. એટલે કે જે ખેડૂતના નામે ખેતીલાયક જમીન નોંધાયેલી છે, તેને જ આ યોજનાનો પાત્ર માનવામાં આવે છે. જો કોઈ ખેડૂત ભાગીદારીમાં (બટાઈ પર) ખેતી કરે છે અને જમીન તેના નામે નથી તો વર્તમાન નિયમો હેઠળ તેને કિસાન સન્માન નિધિનો લાભ મળશે નહીં. ભલે તે પૂરી મહેનતથી ખેતી કરી રહ્યો હોય, પરંતુ જ્યાં સુધી જમીનનો માલિકી હક્ક તેના નામે નોંધાયેલો નથી, ત્યાં સુધી તે યોજનાના દાયરામાં આવતો નથી.
શું છે ભાગીદારીમાં કામ કરતા ખેડૂતોની સ્થિતિ?
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મોટી સંખ્યામાં ખેડૂતો એવા છે જેઓ બીજાની જમીન પર પાક ઉગાડે છે અને બદલામાં ઉપજનો એક હિસ્સો જમીન માલિકને આપે છે. તેમને સામાન્ય બોલચાલમાં ‘બટાઈદાર’ કહેવામાં આવે છે. જોકે ખેતીનું કામ તેઓ જ કરે છે, પરંતુ જમીનના કાગળો તેમના નામે હોતા નથી. આ જ કારણ છે કે તેઓ સીધી રીતે આ યોજનાના પાત્ર માનવામાં આવતા નથી. જોકે જો કોઈ બટાઈદારના નામે પોતાની થોડીક પણ જમીન નોંધાયેલી છે તો તે પોતાની જમીનના આધારે યોજનાનો લાભ લઈ શકે છે. પરંતુ પૂરી રીતે જમીન વિહોણા ખેડૂતો આ યોજનામાં સામેલ કરવામાં આવતા નથી.
કયા ખેડૂતોને મળે છે લાભ?
આ યોજનાનો ફાયદો તે લોકોને મળે છે:
જેમના નામે ખેતીલાયક જમીન મહેસૂલ રેકોર્ડમાં નોંધાયેલી હોય.
નાના અને સીમાંત ખેડૂતો હોય.
એવા પરિવારો જેમની આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત ખેતી છે.
જેમનું બેંક ખાતું આધાર સાથે લિંક હોય અને ઈ-કેવાયસી (e-KYC) પૂર્ણ હોય.
સરકારની પ્રક્રિયા પૂરી રીતે રેકોર્ડ આધારિત છે. તેથી જમીનનું નામાંતરણ, ભૂ-ચકાસણી અને ઈ-કેવાયસી જેવી ઔપચારિકતાઓ પૂરી કરવી જરૂરી છે. વળી ઘણીવાર સોશિયલ મીડિયા પર એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે નિયમોમાં ફેરફાર થવાનો છે અથવા બટાઈદારોને પણ સામેલ કરવામાં આવશે, પરંતુ અત્યાર સુધી સત્તાવાર રીતે આવો કોઈ ફેરફાર જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી.
