Aga Khan V India: કોણ છે આગા ખાન V અને ભારત સાથે શું છે તેમનો સંબંધ, શું તેઓ કોઈ દેશના રાજા છે?

Aga Khan V India: ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય અનુસાર, પ્રિન્સ રહીમ આગા ખાન V 9થી 15 સપ્ટેમ્બર સુધી ભારતની મુલાકાતે છે. તેઓ 10 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ઉપરાષ્ટ્રપતિ સાથે વાતચીત કરશે. પોતાની મુલાકાત દરમિયાન તેઓ રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મૂ અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે મુલાકાત કરશે. તેઓ કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ અને વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકર સાથે પણ મુલાકાત કરશે. જાણીએ કે આગા ખાન V કોણ છે અને તેમનો ભારત સાથે શું સંબંધ છે. એ પણ સમજીએ કે શું તેઓ કોઈ દેશના રાજા છે.

સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં રહે છે આગા ખાન V

આગા ખાન V સ્વિટ્ઝર્લેન્ડના જિનીવામાં રહે છે. તેઓ નિઝારી ઇસ્માઇલી સમુદાયના આધ્યાત્મિક અને સાંસારિક નેતાઓની પરંપરામાં 50મા અને આગા ખાનની વંશાવળીમાં પાંચમા સ્થાને છે.

નિઝારી ઇસ્માઇલિયા શિયા ઇસ્લામની અંદરના ઇસ્માઇલી સંપ્રદાયની એક શાખા છે. સમગ્ર વિશ્વમાં તેના આશરે 1.5 કરોડ અનુયાયીઓ હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેમના પિતા આગા ખાન IVના અવસાન બાદ વસિયત દ્વારા ફેબ્રુઆરી 2025માં પ્રિન્સ રહીમને આ પદ પર નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.

આગા ખાન તરીકે આગા ખાન V ‘આગા ખાન ફાઉન્ડેશન’ અને ‘આગા ખાન ડેવલપમેન્ટ નેટવર્ક’ (AKDN)ના વડા છે. આ સંસ્થાઓ તેમના પિતા દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી અને સંપ્રદાયના પરોપકારી કાર્યોનું સંચાલન કરે છે. સાથે જ, તેઓ નિઝારી ઇસ્માઇલી સમુદાયના નેતા અને પ્રતિનિધિ પણ છે.

આગા ખાનની ઉપાધિ કેવી રીતે મળે છે

આગા ખાનની ઉપાધિ 1818માં ફારસી કાજાર રાજા ફતેહ અલી શાહ દ્વારા નિઝારી ઇસ્માઇલીઓના 46મા ઇમામને આપવામાં આવી હતી. નિઝારી ઇસ્માઇલી શિયા ઇસ્લામના ઇસ્માઇલી સંપ્રદાયની એક શાખા છે. આ સન્માનજનક ઉપાધિ તુર્કી મૂળના શબ્દોથી બનેલી છે, જેનો અર્થ ‘માલિક અથવા સ્વામી’ થાય છે.

પૈગંબરના વંશ સાથે જોડાયેલા હોવાનો દાવો કરે છે

આગા ખાન I એટલે કે હસન અલી શાહે પૈગંબર મુહમ્મદના જમાઈ અલી અને અલીની પત્ની ફાતિમા, જે મુહમ્મદની પુત્રી હતી, તેમની પાસેથી પોતાની ઇમામતની સીધી વંશાવળી હોવાનો દાવો કર્યો હતો. આગા ખાન Iએ કાજાર રાજવંશને ઉથલાવી દેવાનો નિષ્ફળ પ્રયાસ કર્યો હતો અને ભારત ભાગી આવ્યા હતા. તેમના પુત્ર આગા ખાન IIની ઇમામતનો કાર્યકાળ ટૂંકો હતો, પરંતુ આગા ખાન IIના પુત્ર આગા ખાન III ભારત અને ભારતની બહાર નિઝારી ઇસ્માઇલિયાના કરિશ્માઈ અને પ્રગતિશીલ નેતા હતા.

આગા ખાન IIIનો સામાજિક મુદ્દાઓ પ્રત્યેનો સુધારાવાદી અભિગમ અને તેમના સમુદાયનું એકજૂથ નેતૃત્વ આગા ખાન IV માટે માર્ગ મોકળો કરનાર સાબિત થયું.

દાદાએ પુત્રની જગ્યાએ પૌત્રને પસંદ કર્યો

આગા ખાન IV આગા ખાન IIIના પૌત્ર હતા. 1957માં જ્યારે તેઓ હાર્વર્ડમાં વિદ્યાર્થી હતા અને તેમની ઉંમર 20 વર્ષ હતી, ત્યારે તેમના દાદાએ પોતાના પુત્રને છોડીને તેમને ઇમામતના ઉત્તરાધિકારી તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એક પેઢીને છોડીને ઉત્તરાધિકારી પસંદ કરવાનો નિર્ણય અસામાન્ય હતો.

આગા ખાન V પાસે 13 બિલિયન ડૉલરની સંપત્તિ

• આગા ખાન IV પોતાની વ્યવસાયિક સમજ અને પોતાની વિશાળ ખાનગી સંપત્તિ માટે જાણીતા હતા, જેમાં હોટેલ, એરલાઇન્સ અને અખબારોનો સમાવેશ થતો હતો. તેમના અનેક વ્યવસાયો મધ્ય એશિયા અને આફ્રિકામાં હતા. 2008માં ફોર્બ્સ મેગેઝિને તેમની સંપત્તિનો અંદાજ 1 બિલિયન ડૉલર લગાવ્યો હતો, જોકે બાદમાં વેનિટી ફેરના અંદાજમાં તે 13 બિલિયન ડૉલર સુધી હોવાનું જણાવાયું હતું. ખાનગી જીવનમાં આગા ખાન IV પોતાના પશ્ચિમી વસ્ત્રો, જેટ-સેટર જીવનશૈલી અને રમતો પ્રત્યેના રસ માટે જાણીતા હતા. હવે આ જ સંપત્તિ આગા ખાન V પાસે છે.

પિતાની વસિયતથી આગા ખાન બન્યા

5 ફેબ્રુઆરી 2025ના રોજ આગા ખાન IVના અવસાનના બીજા દિવસે તેમની વસિયતમાં જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે તેમના સૌથી મોટા પુત્ર રહીમ અલ-હુસૈનીને આગા ખાન V તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવશે. તેઓ સમુદાયનું નેતૃત્વ સંભાળશે અને સાથે જ રોકાણ તથા પરોપકારી કાર્યક્રમોના વિશાળ પોર્ટફોલિયોનું નિયંત્રણ પણ પોતાના હાથમાં લેશે. ઇમામત માટે નિયુક્ત થતાં પહેલાં આગા ખાન Vએ AKDN હેઠળ આવતા વિવિધ કાર્યક્રમોના બોર્ડમાં કામ કર્યું હતું. અહેવાલો અનુસાર, તેમને પર્યાવરણ અને આબોહવા પરિવર્તનનો સામનો કરવાના પ્રયાસોમાં ઊંડો રસ છે.

અમેરિકામાં અભ્યાસ કર્યો અને અમેરિકન મોડલ સાથે લગ્ન કર્યા

આગા ખાન Vએ મેસેચ્યુસેટ્સના એન્ડોવરમાં ફિલિપ્સ એકેડેમીમાં અભ્યાસ કર્યો હતો અને 1995માં બ્રાઉન યુનિવર્સિટીમાંથી તુલનાત્મક સાહિત્ય એટલે કે કમ્પેરેટિવ લિટરેચરમાં બેચલર ડિગ્રી મેળવી હતી. 2013માં તેમણે અમેરિકન મોડલ કેન્દ્ર સ્પિયર્સ સાથે લગ્ન કર્યા હતા, જેમને પ્રિન્સેસ સલવા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમને બે પુત્રો છે, પ્રિન્સ ઇરફાન અને પ્રિન્સ સિનાન.

આગા ખાન V અને પ્રિન્સેસ સલવાના 2022માં છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. પોતાના પિતાની જેમ, જેમણે ઇન્સબ્રુક 1964 વિન્ટર ઓલિમ્પિક રમતોમાં સ્કીઇંગ કર્યું હતું, આગા ખાન Vને પણ રમતોમાં રસ છે. 2025માં પોતાના જન્મદિવસે તેમણે શિકાગો મેરેથોનમાં ભાગ લીધો હતો.

સુલતાન આગા ખાન IIIએ પુણેમાં બનાવ્યો હતો મહેલ

• પુણેના યેરવડામાં આગા ખાન પેલેસ એક ઐતિહાસિક ઇમારત છે, જેને સુલતાન મુહમ્મદ શાહ આગા ખાન IIIએ 1892માં બનાવડાવ્યો હતો. અંગ્રેજો વિરુદ્ધ ભારત છોડો આંદોલન દરમિયાન આ મહેલમાં મહાત્મા ગાંધીને તેમના અન્ય સહયોગીઓ સાથે 9 ઓગસ્ટ 1942થી 6 મે 1944 સુધી નજરકેદ રાખવામાં આવ્યા હતા.
• આગા ખાન પેલેસ 6.5 હેક્ટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેને બનાવડાવવા પાછળનો હેતુ પુણેના સ્થાનિક લોકોને આર્થિક સહાય પૂરી પાડવાનો હતો. આઝાદી બાદ વર્ષ 1969માં આગા ખાન IVએ તેને ભારત સરકારને દાનમાં આપી દીધો હતો.

બ્રિટન અને ઈરાનથી આ રીતે મળ્યું પ્રિન્સ અને હિઝ હાઇનેસ ટાઇટલ

• આગા ખાન Vના નામમાં પ્રિન્સનું ટાઇટલ અને હિઝ હાઇનેસનું સન્માનજનક સંબોધન ફારસ એટલે કે ઈરાનના કાજાર રાજવંશ સાથેના લગ્ન અને લોહીના સંબંધને કારણે મળ્યું છે.
• બીજી તરફ, બ્રિટિશ રાજવંશ તરફથી પણ તેમને માન્યતા મળી છે. બ્રિટનની મહારાણી એલિઝાબેથ દ્વિતીય અને કિંગ ચાર્લ્સ તૃતીય સહિત બ્રિટિશ શાસકોએ સન્માન અને રાજદ્વારી સંબંધોના ભાગરૂપે તેમને પરંપરાગત રીતે ‘હિઝ હાઇનેસ’નું સંબોધન આપ્યું છે.

પાકિસ્તાનના સ્થાપકોમાં હતા આગા ખાન III

સર સુલતાન મુહમ્મદ શાહ, 2 નવેમ્બર 1877થી 11 જુલાઈ 1957, જેમને આગા ખાન III તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેઓ શિયા ઇસ્લામની નિઝારી ઇસ્માઇલી શાખાના 48મા ઇમામ હતા. તેમને પાકિસ્તાનના સ્થાપકોમાંના એક માનવામાં આવે છે. સાથે જ, તેઓ ઓલ-ઇન્ડિયા મુસ્લિમ લીગ (AIML)ના પ્રથમ કાયમી અધ્યક્ષ અને સ્થાપક હતા અને ડિસેમ્બર 1920થી 1930 સુધી અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટીના પ્રથમ પ્રો-ચાન્સેલર અને સ્થાપક પણ રહ્યા હતા.