Death Penalty Methods: અમેરિકાના એક આર્મી અધિકારીએ 17 વર્ષ પહેલાં એવો હત્યાકાંડ કર્યો હતો, જેની સજાની જાહેરાત થઈ ગઈ છે. આ સજા મૃત્યુદંડ છે. દેશદ્રોહી અધિકારીને ખુરશી પર બાંધીને બેસાડવામાં આવશે, ત્યારબાદ તેના માથા અને મોંને કાળા કપડાથી ઢાંકી દેવામાં આવશે. છાતી પર નિશાન બનાવીને હૃદયના ભાગ પર ફાયરિંગ સ્ક્વૉડના જવાનો ગોળી મારશે. આ મામલો અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ આર્મી મેજર નિદાલ હસન સાથે જોડાયેલો છે, જેણે સેનાના પોતાના જ 13 સાથીઓને ગોળી મારીને હત્યા કરી હતી. હવે અહીં એ જાણવું રસપ્રદ છે કે મૃત્યુદંડ કઈ-કઈ પદ્ધતિઓથી આપવામાં આવે છે? દુનિયાના કયા દેશોમાં કોઈનો જીવ લેવાનો કાનૂની અધિકાર છે?
5 નવેમ્બર 2009ના રોજ અમેરિકાના ફોર્ટ હૂડમાં અમેરિકન સૈનિકો અફઘાનિસ્તાન અને ઇરાકના યુદ્ધમાં તૈનાત થતાં પહેલાં તબીબી તપાસ કરાવી રહ્યા હતા, ત્યારે મેજર હસને કટ્ટરતામાં આવીને પોતાના જ સાથી સૈનિકો પર ગોળીઓ ચલાવી હતી. જિહાદ માટે કરવામાં આવેલા આ ઘાતક હુમલામાં 13 લોકોનાં મોત થયાં હતાં, જ્યારે અન્ય 32 લોકો ઘાયલ થયા હતા. તેને પકડી લેવામાં આવ્યો હતો. હવે લાંબી કાનૂની પ્રક્રિયા બાદ 3 ડિસેમ્બર 2026ના રોજ એ જ ફોર્ટ હૂડમાં તેને મૃત્યુદંડ આપવામાં આવશે. જ્યારે કોઈ અદાલત કોઈ ગુનેગારને મૃત્યુદંડ સંભળાવે છે, ત્યારે દુનિયાના અલગ-અલગ દેશો પોતાની કાનૂની વ્યવસ્થા અને ટેક્નિકના આધારે અલગ-અલગ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે.
1. ફાંસી આપવી: દુનિયામાં સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતી આ પદ્ધતિ છે. ભારત, ઇજિપ્ત, ઈરાન, ઇરાક, જાપાન અને સિંગાપોર જેવા દેશોમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે. અમેરિકાના મોટા ભાગના રાજ્યોમાં આ પદ્ધતિ બંધ કરી દેવામાં આવી છે, જ્યારે બ્રિટનમાં દુર્લભ કિસ્સાઓમાં તેને સજા તરીકે આપવામાં આવે છે. તેમાં ગુનેગારના ગળામાં ફાંસો નાખીને તેને નિશ્ચિત ઊંચાઈ પરથી નીચે પાડવામાં આવે છે, જેથી કરોડરજ્જુ તૂટી જાય છે અને તરત જ મૃત્યુ થાય છે.
2. ફાયરિંગ સ્ક્વૉડ: આ પદ્ધતિમાં સૈનિકો અથવા પોલીસકર્મીઓની એક ટુકડી ગુનેગારને ગોળી મારે છે. આ પદ્ધતિ મુખ્યત્વે લશ્કરી અદાલતોમાં, યુદ્ધ દરમિયાન અથવા ઉત્તર કોરિયા, ચીન અને વિયેતનામ જેવા દેશોમાં અપનાવવામાં આવે છે.
3. ઘાતક ઇન્જેક્શન: તેને સૌથી આધુનિક અને માનવીય પદ્ધતિ માનવામાં આવે છે. તેમાં દોષિતને નસો દ્વારા એનેસ્થેટિક અને પેરાલાઇઝિંગ એજન્ટ જેવી ઝેરી દવાઓનું મિશ્રણ આપવામાં આવે છે, જેના કારણે હૃદયના ધબકારા બંધ થઈ જાય છે. અમેરિકા, ચીન અને વિયેતનામમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે.
4. ઇલેક્ટ્રિક ખુરશી દ્વારા વીજળીનો ઝટકો: દોષિતને ઇલેક્ટ્રિક ખુરશી પર બેસાડીને વીજળીનો ઝટકો આપવા માટે આ પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવી હતી. અમેરિકામાં લગભગ 140 વર્ષથી આ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ હેઠળ કેદીને 500થી 2,000 વોલ્ટ સુધીનો ઝટકો આપવામાં આવે છે. આ ઝટકો 30 સેકન્ડથી લઈને એક મિનિટ સુધી રહી શકે છે. થોડો સમય રાહ જોયા પછી ડૉક્ટરો તપાસે છે કે હૃદય હજી ધબકે છે કે નહીં. જો ધબકારા ચાલુ રહે, તો ફરીથી ઝટકો આપવામાં આવે છે. મૃત્યુની પુષ્ટિ થાય ત્યાં સુધી આ પ્રક્રિયા ચાલુ રહે છે.
5. માથું કાપવું: જૂના જમાનાની આ પદ્ધતિ આજે પણ કેટલાક દેશોમાં કાયદેસર રીતે અસ્તિત્વમાં છે. વર્તમાન સમયમાં મુખ્યત્વે સાઉદી અરેબિયામાં શરિયા કાયદા હેઠળ તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
6. નાઇટ્રોજન ગૅસથી ગૂંગળામણ: આ સૌથી નવી અને આધુનિક પદ્ધતિ છે, જે તાજેતરમાં અલાબામા જેવા અમેરિકાના કેટલાક રાજ્યોમાં શરૂ કરવામાં આવી છે. તેમાં દોષિતને શ્વાસ દ્વારા શુદ્ધ નાઇટ્રોજન ગૅસ આપવામાં આવે છે, જેના કારણે શરીરમાં ઑક્સિજન ખૂટી જાય છે અને તેનું મૃત્યુ થાય છે.
કયા દેશો પાસે જીવ લેવાનો અધિકાર છે?
કાનૂની ભાષામાં કહીએ તો સરકાર પાસે સાર્વભૌમ સત્તા હેઠળ પોતાના કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરનાર નાગરિકોનો જીવ લેવાનો અધિકાર હોય છે, જેને કેપિટલ પનિશમેન્ટ કહેવામાં આવે છે. જોકે, એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલ અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર સંગઠનો તેને માનવાધિકારોનું ઉલ્લંઘન માને છે અને તેને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવાની હિમાયત કરે છે.
આમ છતાં, દુનિયાના અનેક સાર્વભૌમ દેશોએ પોતાના બંધારણ અને દંડસંહિતામાં આ અધિકાર જાળવી રાખ્યો છે, જેથી આતંકવાદ, દેશદ્રોહ અને ક્રૂર હત્યા જેવા ગંભીર અપરાધોમાં ગુનેગારોને મૃત્યુદંડ આપી શકાય.
અત્યારે કયા-કયા દેશોમાં મૃત્યુદંડની જોગવાઈ છે?
એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલના તાજેતરના અહેવાલ અને વૈશ્વિક આંકડા અનુસાર, દુનિયાના દેશોને મુખ્ય ત્રણ શ્રેણીઓમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે.
1. મૃત્યુદંડ સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરનારા દેશો: યુરોપના મોટા ભાગના દેશો, કૅનેડા અને ઑસ્ટ્રેલિયા સહિત દુનિયાના 100થી વધુ દેશોએ કાયદેસર રીતે મૃત્યુદંડ સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કર્યો છે.
2. વ્યવહારમાં મૃત્યુદંડ પર પ્રતિબંધ મૂકનારા દેશો: કેટલાક દેશોમાં કાયદા હેઠળ મૃત્યુદંડની જોગવાઈ તો છે, પરંતુ ઘણાં વર્ષોથી તેનો અમલ કરવામાં આવ્યો નથી. તેમાં રશિયા અને તાજિકિસ્તાન જેવા દેશોનો સમાવેશ થાય છે.
3. મૃત્યુદંડ આપતા સક્રિય દેશો: વર્તમાન સમયમાં પણ અનેક મુખ્ય દેશોમાં મૃત્યુદંડનો કાયદો અને તેનો અમલ બંને સક્રિય છે. તેમાં મુખ્યત્વે નીચેના દેશોનો સમાવેશ થાય છે.
ચીન: દુનિયામાં સૌથી વધુ મૃત્યુદંડની સજાઓ અને તેનો અમલ ચીનમાં થાય છે. જોકે, ચોક્કસ આંકડા ગુપ્ત રાખવામાં આવે છે.
ઈરાન અને સાઉદી અરેબિયા: મધ્ય પૂર્વના આ દેશોમાં આતંકવાદ, ડ્રગ્સની દાણચોરી અને હત્યાના કિસ્સાઓમાં સૌથી વધુ મૃત્યુદંડ આપવામાં આવે છે. અહીં ફાંસી અને માથું કાપીને મૃત્યુદંડ આપવામાં આવે છે.
અમેરિકા: યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઑફ અમેરિકાના અનેક રાજ્યોમાં આજે પણ ઘાતક ઇન્જેક્શન અને નાઇટ્રોજન ગૅસ જેવી પદ્ધતિઓ દ્વારા મૃત્યુદંડ આપવામાં આવે છે.
ઉત્તર કોરિયા, ઇરાક, યમન, વિયેતનામ, સિંગાપોર, પાકિસ્તાન અને ઇજિપ્ત જેવા દેશોમાં પણ મૃત્યુદંડની જોગવાઈ અને તેનો અમલ ચાલુ છે. ભારતની વાત કરીએ તો અહીં પણ અત્યંત દુર્લભ કિસ્સાઓમાં સૌથી ગંભીર અપરાધો માટે ફાંસીની સજાની જોગવાઈ છે, જોકે તેનો અમલ ભાગ્યે જ થાય છે.
