Ethiopian Coffee Ceremony: કોઈ દેશના રાષ્ટ્રાધ્યક્ષનું સ્વાગત કરવા માટે સામાન્ય રીતે રેડ કાર્પેટ વિછાવવામાં આવે છે, ઔપચારિક સમારોહ આયોજિત કરવામાં આવે છે અને ગાર્ડ ઓફ ઓનર આપવામાં આવે છે. પરંતુ ઈથિયોપિયાએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના સ્વાગત માટે કંઈક અલગ જ કર્યું છે. ઈથિયોપિયાના પીએમ અબી અહેમદ અલીએ વડાપ્રધાન મોદીનું એરપોર્ટ પર કોફી પીવડાવીને એક અલગ જ અંદાજમાં સ્વાગત કર્યું છે. તેમણે સીધું એરપોર્ટ પર જ એક પરંપરાગત ઈથિયોપિયન કોફી સેરેમનીનું આયોજન કર્યું, જે તેમની સંસ્કૃતિમાં સૌથી પવિત્ર વિધિ છે. આમાં ભાવનાત્મક પ્રતિભાવ આપવા માટે તેઓ પોતે પીએમ મોદીને પોતાની ગાડીમાં બેસાડી હોટલ સુધી લઈ ગયા.
એરપોર્ટ પર આયોજિત કોફી સેરેમનીએ આખી દુનિયાનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. એટલા માટે લોકોમાં એ વાત જાણવાની જિજ્ઞાસા છે કે આખરે કોફી સેરેમની છે શું? તેને ઈથિયોપિયામાં ‘જીવનનો ઉત્સવ’ કેમ માનવામાં આવે છે? અને કોફીનો એક કપ પ્રતીકાત્મક રીતે બે દેશો વચ્ચેના સંબંધોને કેવી રીતે મજબૂત કરી શકે છે? ચાલો કોફી અને ઈથિયોપિયાનો ઈતિહાસ સમજીએ.
ઈથિયોપિયામાં કોફી છે સન્માન અને વિશ્વાસનું પ્રતીક
ઈથિયોપિયામાં કોફી સેરેમની ફક્ત મહેમાનગતિ જ નથી, પરંતુ સન્માન, વિશ્વાસ અને સંબંધોની મજબૂતીનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. એવામાં પીએમ મોદી માટે આ પરંપરા અપનાવવી એ ભારત-ઈથિયોપિયા સંબંધોમાં એક ભાવનાત્મક અને સાંસ્કૃતિક જોડાણને દર્શાવે છે. ઈથિયોપિયાને કોફીનું જન્મસ્થળ માનવામાં આવે છે અને આ પીણું તેમના લોકગીતો અને ઈતિહાસમાં એટલું જ ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલું છે, જેટલું ભારતમાં ગંગા નદી. ઈથિયોપિયામાં એક સ્થાનિક કહેવત છે.. “બુના ડાબો નાવ”, જેનો અર્થ છે ‘કોફી અમારી રોટી છે’. આ દર્શાવે છે કે રોજિંદા જીવનમાં કોફી કેટલું મહત્વ ધરાવે છે. ઈથિયોપિયામાં, કોફી પીવી એ ફક્ત એક પીણું પીવા પૂરતું નથી, પરંતુ તે સમુદાયને જોડે છે, વડીલોનું સન્માન કરે છે અને મહેમાનોને પૂજનીય દરજ્જો આપે છે.
ઈથિયોપિયન કોફી ઉત્સવ એક સજીવ અને ગહન પ્રક્રિયા છે, જે આધુનિક “ઇન્સ્ટન્ટ કોફી” ની સંસ્કૃતિથી બિલકુલ વિપરીત છે. આ વિધિ સામાન્ય રીતે એકથી બે કલાક સુધી ચાલે છે અને તેને પરંપરાગત સફેદ પોશાક ‘હબેશા કેમિસ’ પહેરેલી મહિલાઓ સંપન્ન કરાવે છે. આની શરૂઆત કાચી લીલી કોફી બીન્સને ધોઈને કોલસાની આંચ પર શેકવાથી થાય છે. જેમ જેમ બીન્સનો રંગ બદલાય છે, તેમ સુગંધ આખા વાતાવરણમાં ભરાઈ જાય છે. મહેમાનોને જાણીજોઈને તે સુગંધનો અનુભવ કરાવવામાં આવે છે, જેને “સ્મોક ટેસ્ટિંગ” કહેવામાં આવે છે. ત્યારબાદ બીન્સને લાકડાના ખાંડણી-દસ્તા (જેનેજેના) માં પીસવામાં આવે છે અને પછી માટીના પરંપરાગત વાસણ ‘જેબેના’ માં ઉકાળવામાં આવે છે.
ત્રણ કપ કોફી પીવાની અનોખી પરંપરા
જ્યારે કોફી બની જાય છે ત્યારબાદ આ વિધિનો સૌથી મહત્વનો ભાગ છે ત્રણ કપ કોફી પીવાની અનોખી પરંપરા. આ દરેક કપનો પોતાનો અલગ અર્થ હોય છે. પ્રથમ કપ ‘અબોલ’ કહેવાય છે, જે સૌથી ઘટ્ટ અને શક્તિશાળી માનવામાં આવે છે અને તેને પીવો અનિવાર્ય ગણાય છે. બીજો કપ ‘ટોના’ હોય છે, જેનો અર્થ વાતચીત અને વિચાર-વિમર્શને આગળ વધારવાનો હોય છે. જ્યારે, ત્રીજો અને અંતિમ કપ ‘બરાકા’ કહેવાય છે, જેનો અર્થ “આશીર્વાદ” થાય છે. માનવામાં આવે છે કે આ પીવાથી વડીલો અને ઈશ્વરના આશીર્વાદ મળે છે. પીએમ મોદીને આ પરંપરા હેઠળ કોફી પીરસવામાં આવવી એ સંકેત આપે છે કે ઈથિયોપિયા, ભારતને ફક્ત વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર નહીં, પણ સન્માનિત મિત્ર તરીકે જુએ છે.
ઈથિયોપિયામાં કોફીના જન્મની રસપ્રદ વાર્તા
ઈથિયોપિયામાં કોફીના જન્મની રસપ્રદ વાર્તા પ્રચલિત છે. તે વાર્તા મુજબ, ૯મી સદીમાં કલ્દી નામના એક ભરવાડે જોયું કે ઝાડીમાંથી લાલ બેરી ખાધા પછી તેની બકરીઓ એનર્જીથી ભરાઈ ગઈ છે. ત્યારબાદ ઉત્સુકતા વશ તેણે પોતે પણ તે બેરી ખાધી અને તાજગી અનુભવવા લાગ્યો. તે આ બીજને એક મઠમાં લઈ ગયો, જ્યાં ભિક્ષુઓએ શરૂઆતમાં તેને ‘શેતાનનું ફળ’ કહીને વાપરવાની ના પાડી દીધી. પરંતુ બાદમાં જ્યારે તેને શેકવામાં આવ્યું તો તેમાંથી સુગંધ આવવા લાગી. તેના બીજને પાણીમાં ઉકાળવાથી આખરે દુનિયાની પહેલી કોફી તૈયાર થઈ, જેને ‘અરેબિકા’ કહેવામાં આવે છે અને તેની શરૂઆત ઈથિયોપિયાના જંગલોમાંથી થઈ હતી.
ઈથિયોપિયા અલગ અલગ વિસ્તારોમાં અલગ અલગ પ્રકારની કોફીનું ઉત્પાદન કરે છે. જેમ કે દક્ષિણ ઈથિયોપિયાનો યિરગાચેફે વિસ્તાર, જ્યાં દુનિયાની કેટલીક સૌથી વધુ પસંદ કરવામાં આવતી કોફી બીન્સ પેદા થાય છે. યિરગાચેફે કોફી તેના હળવા ફૂલો અને ખાટા સ્વાદ માટે જાણીતી છે, જેમાં હળવી એસિડિટી અને ચા જેવો સ્વાદ હોય છે. સિદામો- આ પણ દક્ષિણ ઈથિયોપિયામાં છે, સિદામો કોફી તેના સારા બેલેન્સવાળા પ્રોફાઇલ માટે જાણીતી છે, જેમાં મીડિયમ બોડી, તીવ્ર એસિડિટી અને કુદરતી મીઠાશ હોય છે. તેના સ્વાદમાં અવારનવાર બેરી, મસાલા અને ચોકલેટનો હળવો સ્વાદ હોય છે.
