India Canada Trade Khalistan Dispute: કેનેડામાં ભારતના હાઈ કમિશનર દિનેશ પટનાયકે કેનેડિયન સિક્યોરિટી ઇન્ટેલિજન્સ સર્વિસ એટલે કે સીએસઆઈએસ (CSIS) પર ‘રાજકીય રીતે પ્રભાવિત’ હોવાનો આક્ષેપ કર્યો છે. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે કેનેડિયન પોલીસ તેવા ‘મનઘડત’ આરોપોની તપાસ કરી રહી છે જે ભારતીય અધિકારીઓને કેનેડાના નાગરિકો વિરુદ્ધ થયેલા ગુનાઓ સાથે જોડે છે. ‘ધ ગ્લોબ એન્ડ મેઇલ’ ને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં પટનાયકે કેનેડાની ધરતી પર ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓમાં ભારતીય સરકાર સામેલ હોવાના આરોપોને સદંતર ફગાવી દીધા. તેમણે એવો પણ આક્ષેપ કર્યો કે ખાલિસ્તાની જૂથોએ કેનેડાના ગુપ્તચર અધિકારીઓને પ્રભાવિત કરીને ભારત વિરુદ્ધ ખોટા દાવાઓ ફેલાવવાનું કામ કર્યું છે.
કેનેડા તરફથી ખાલિસ્તાનનો મુદ્દો એક વાર ફરીથી એવા સમયે ફેલાવવામાં આવી રહ્યો છે જ્યારે બંને દેશો વચ્ચે વ્યાપાર કરાર (ટ્રેડ ડીલ) પર વાતચીત ચાલી રહી છે. ભારતના વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલ અત્યારે કેનેડામાં છે અને બંને દેશોએ આ વર્ષના નવેમ્બર મહિના સુધીમાં મુક્ત વ્યાપાર કરારને (ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટને) આખરી ઓપ આપવાનું લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે. કેનેડાના વર્તમાન વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીએ ખાલિસ્તાનના મુદ્દાને ઘણો પાછળ છોડીને ભારત સાથે નવેસરથી સંબંધો બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે પરંતુ એવું લાગે છે કે કેનેડામાં કેટલાક તત્વો એવા છે જે બંને દેશોના સંબંધો સામાન્ય થવા દેવા માંગતા નથી.
High Commissioner @DineshKPatnaik says:
“I am disappointed by the allegations made in the Globe and Mail article today. India has maintained excellent cooperation, especially over the past year, with law enforcement and security agencies in Canada. The visit of the NSAs and the… https://t.co/OsU7Ch8U21
— India in Canada (@HCI_Ottawa) May 26, 2026
કેનેડામાં કેમ ફરી ઉછાળવામાં આવી રહ્યો છે નિજ્જરનો મુદ્દો?
પટનાયકની આ ટિપ્પણી એવા સમયે આવી છે જ્યારે નવી દિલ્હી અને ઓટ્ટાવા પોતાના દ્વિપક્ષીય સંબંધોને સુધારવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે. આ સંબંધો ત્યારે ઐતિહાસિક રીતે સૌથી નીચલી સપાટીએ પહોંચી ગયા હતા જ્યારે કેનેડાના પૂર્વ વડાપ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડોએ ભારત પર ૨૦૨૩ માં બ્રિટિશ કોલંબિયામાં ખાલિસ્તાન સમર્થક કાર્યકર્તા હરદીપ સિંહ નિજ્જરની હત્યામાં સામેલ હોવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. ભારતીય દૂતે કહ્યું કે નિજ્જરની હત્યાની તપાસને ‘મરોડીને રજૂ કરવામાં આવી’ અને તેનું રાજકીયકરણ કરવામાં આવ્યું.
તેમણે આગળ દાવો કર્યો કે સીએસઆઈએસની (CSIS) નિષ્પક્ષતા શીખ અલગતાવાદી જૂથો તરફથી પ્રભાવિત થઈ છે જેઓ કેનેડાને પોતાના ખાલિસ્તાન અભિયાન માટે એક આધાર તરીકે ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. ભારતીય દૂતે કહ્યું કે કેનેડા અને ભારત વચ્ચે મતભેદો હોઈ શકે છે પરંતુ કેનેડિયન નાગરિકો વિરુદ્ધ ગુનાઓમાં ભારત સરકારની સંડોવણીના કોઈ પણ દાવા વાસ્તવિકતા પર આધારિત નથી. તેમણે કહ્યું, “કેટલાક મુદ્દાઓ વાસ્તવિક છે અને કેટલાક કાલ્પનિક.”
હરદીપ સિંહ નિજ્જર વિવાદ શું છે?
જૂન ૨૦૨૩ માં કેનેડાના સરે શહેરમાં ખાલિસ્તાની અલગતાવાદી હરદીપ સિંહ નિજ્જરની ગોળી મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી.
આ પછી કેનેડાના વડાપ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડોએ પોતાની સંસદમાં આરોપ લગાવ્યો હતો કે આ હત્યા પાછળ ભારત સરકારના એજન્ટોનો હાથ હોઈ શકે છે.
ભારતે આ આરોપોને શરૂઆતથી જ ‘અયોગ્ય અને રાજકારણથી પ્રેરિત’ ગણાવીને ફગાવી દીધા છે. ભારતનું કહેવું છે કે કેનેડાએ આ દાવા સાથે જોડાયેલો કોઈ પણ નક્કર કે વિશ્વસનીય પુરાવો ભારત સાથે વહેંચ્યો નથી. કેનેડાએ આજ દિન સુધી ભારતને પુરાવા આપ્યા નથી.
ભારતીય રાજદૂત દિનેશ પટનાયકે કેનેડિયન ગુપ્તચર સંસ્થાને ‘રાજકીય રીતે સમજૂતી કરનારી’ એટલે કે રાજકીય રીતે પ્રભાવિત ગણાવી છે. તેમણે કહ્યું કે કેનેડિયન સંસ્થાઓ ખાલિસ્તાની જૂથોના પ્રભાવમાં આવીને ભારત વિરુદ્ધ ખોટો પ્રચાર (નેરેટિવ) ફેલાવી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે મીડિયા અને રાજકીય નિવેદનો દ્વારા ભારતની ‘જાહેર અદાલતમાં સુનાવણી’ (પબ્લિક ટ્રાયલ) બંધ થવી જોઈએ. જો કેનેડા પાસે કોઈ નક્કર પુરાવો છે તો તે અદાલતમાં જઈને આને સાબિત કરે. તેમણે ઇન્ટરવ્યુમાં એવું પણ કહ્યું કે જો કોઈ ‘માથાફરેલ તત્વો’ સ્વતંત્ર રીતે કોઈ ષડયંત્રમાં સામેલ હતા તો ભારત પોતે તેમની વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરશે.
પરંતુ ભારતીય દૂતના આ નિવેદન પર કેનેડાના પબ્લિક સેફ્ટી મિનિસ્ટર (જાહેર સુરક્ષા મંત્રી) ગેરી આનંદસંગારીએ તીખી પ્રતિક્રિયા આપી છે. તેમણે ભારતીય દૂતના દાવાઓને ‘ખોટા’ ગણાવીને ફગાવી દીધા અને કહ્યું કે તેમની ગુપ્તચર સંસ્થાઓ કોઈ પણ રાજકીય દબાણ વગર વિદેશી હસ્તક્ષેપ અને આંતરરાષ્ટ્રીય દમન વિરુદ્ધ નિષ્પક્ષ તપાસ કરી રહી છે.
ભારત-કેનેડા મુક્ત વ્યાપાર કરાર પર વાતચીત
કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલ આ સમયે ઓટ્ટાવામાં છે અને તેમની સાથે ભારત સરકારનું અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું વ્યાપારી પ્રતિનિધિમંડળ કેનેડા ગયું છે.
ભારતના ખનન, ઊર્જા, ઓટોમોટિવ અને એરોસ્પેસ ક્ષેત્રોના ૧૦૦ થી વધુ વરિષ્ઠ પ્રતિનિધિઓ આ પ્રવાસનો હિસ્સો છે. આ પ્રવાસનો હેતુ ચાલી રહેલા રાજદ્વારી તણાવ છતાં વ્યાપાર અને રોકાણ સંબંધોને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
ગોયલે કહ્યું કે કેનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીની તાજેતરની ભારત યાત્રાએ કેનેડા-ભારત સંબંધોને સંપૂર્ણપણે નવેસરથી સ્થાપિત કરવાનો માર્ગ મોકળો કર્યો છે.
કુલ મળીને જોવામાં આવે તો એક તરફ બંને દેશોની સરકારો ખાલિસ્તાન વિવાદ અને નિજ્જર હત્યાકાંડ જેવા વિવાદોને બાજુ પર મૂકી સંબંધો સુધારવાનો પ્રયત્ન કરી રહી છે. પરંતુ બીજી તરફ વારંવાર નિજ્જર વિવાદને હવા આપવામાં આવી રહી છે. ખાલિસ્તાની મતો દ્વારા જીતનારા કેટલાક કેનેડિયન સાંસદો અને મંત્રીઓ ભારત વિરુદ્ધ ઝેરીલી નિવેદનબાજી કરી રહ્યા છે જેનો હેતુ ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય છબીને ખરાબ કરવાનો છે. પરંતુ હકીકત એ છે કે કેનેડાનું અર્થતંત્ર (ઇકોનોમી) ખરાબ રીતે ડૂબી રહ્યું છે અને જસ્ટિન ટ્રુડોએ એટલા માટે જ રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું કારણ કે તેઓ દેશના અર્થતંત્રને સંભાળવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા. જેના પછી હવે માર્ક કાર્ની ભારત અને ચીન સાથે સંબંધો સુધારીને દેશના અર્થતંત્રને પાટા પર લાવવા માટે મથામણ કરી રહ્યા છે.
