Iran Russia China Geopolitics: અમેરિકા-ઈઝરાયેલ સાથે ચાલી રહેલા જંગમાં સૌથી મોટો સવાલ એ જ છે કે ઈરાનના મોટા સહયોગી રશિયા અને ચીન ખુલીને તેની સાથે કેમ નથી ઉભા રહી રહ્યા. રશિયા અને ચીને ઈરાન પરના હુમલાની ટીકા તો કરી છે અને સુરક્ષા પરિષદની તાત્કાલિક બેઠક બોલાવવાની માંગ કરી છે, પરંતુ અત્યાર સુધી ઈરાનને સૈન્ય મદદ આપવાથી દૂરી બનાવી રાખી છે. આની પાછળ ઘણા કારણો છે.
1- સીધા જંગમાં નથી કૂદવા માંગતું રશિયા
રશિયા અને ઈરાન વચ્ચે ગાઢ સંબંધો છે અને બંનેએ 2025માં વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીનો કરાર પણ કર્યો હતો. કારણ કે આ સૈન્ય ગઠબંધન નથી, તેથી રશિયા પર ઈરાનની રક્ષા કરવાની કાયદાકીય જવાબદારી નથી. રશિયા હાલમાં સીધા સંઘર્ષથી બચવા માંગે છે અને પોતાની જાતને મધ્યસ્થની ભૂમિકામાં બતાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
2- હિતો પર જોખમ નથી ઈચ્છતું ચીન
ચીન ઈરાનનું મોટું તેલ ખરીદનાર છે, પરંતુ તેના સાઉદી અને UAE જેવા અન્ય અખાતી દેશો સાથે પણ આર્થિક સંબંધો છે. તેથી ચીન કોઈ એક પક્ષ સાથે ખુલીને ઉભા રહેવાનું ટાળી રહ્યું છે.
3- પશ્ચિમ એશિયામાં સંતુલનનો પ્રયાસ
ચીન અને રશિયા બંનેનો પ્રયાસ છે કે તેઓ ઈરાન અને તેના વિરોધી દેશો સાથે સંતુલન જાળવી રાખે. જો ઈરાનનું ખુલ્લું સમર્થન કરે છે, તો અન્ય ભાગીદારો નારાજ થઈ શકે છે.
4- અમેરિકા સાથે સીધા સંઘર્ષનો ખતરો
જો રશિયા કે ચીન સીધી સૈન્ય મદદ આપે છે તો આનાથી અમેરિકા સાથે મોટો વૈશ્વિક સંઘર્ષ થઈ શકે છે, તેથી બંને દેશો હાલમાં રાજદ્વારી નિવેદનો સુધી જ મર્યાદિત છે.
ઈરાને હથિયાર નથી માંગ્યા: રશિયા
રશિયાએ ગુરુવારે કહ્યું કે ઈરાને જંગમાં અમારી પાસે હથિયાર મોકલવાની કોઈ વિનંતી કરી નથી. રશિયન રાષ્ટ્રપતિના કાર્યાલય ક્રેમલિનના પ્રવક્તાએ કહ્યું કે આ મામલે ઈરાન તરફથી કોઈ માંગણી આવી નથી. રશિયાનો આરોપ છે કે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ પોતાના હુમલાઓ દ્વારા આરબ દેશોને યુદ્ધમાં સામેલ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. રશિયાના વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું કે ઈરાન પર હુમલા બાદ પણ તણાવ ઓછો થવાના કોઈ સંકેત દેખાઈ રહ્યા નથી. અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે જાણી જોઈને આવી સ્થિતિ ઊભી કરી છે.
ડ્રોન પર ઝેલેન્સ્કીની ઓફર
યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ ઝેલેન્સ્કીએ કહ્યું કે અમેરિકા અને પશ્ચિમ એશિયામાં સહયોગી દેશો ઈરાનના ડ્રોનનો સામનો કરવામાં યુક્રેનની મદદ ઈચ્છે છે. તેમણે ઘણા દેશો સાથે આ સંભવિત સહયોગ વિશે વાત કરી છે. ઝેલેન્સ્કીએ કહ્યું કે ઈરાનના ડ્રોન હુમલાનો સામનો કરવામાં યુક્રેનની મદદ ત્યારે જ મળશે, જ્યારે યુક્રેનની પોતાની સુરક્ષા નબળી ન પડે.
ચીની એક્સપર્ટે ઈરાન પર શું કહ્યું?
ચીનના વિદેશી બાબતોના જાણકાર યુન સુને કહ્યું, હુમલા બાદ (ઈરાનમાં) જે પણ લીડરશિપ સામે આવશે, ચીન તેની સાથે કામ કરવા તૈયાર છે. શરત એ છે કે તે તેલના પ્રવાહને બચાવે અને વહેંચાયેલા આર્થિક હિતોને પ્રાથમિકતા આપે. જો આ હિતોને ખતરો થાય છે, અથવા લાંબા સમય સુધી ચાલનારી લડાઈથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી તેલ શિપમેન્ટમાં અવરોધ આવે છે, ત્યારે જ બેજિંગે કિનારે રહેવાની પોતાની સ્થિતિ પર ફરીથી વિચારવું પડશે અને વધુ જોરદાર જવાબ આપવો પડશે.
