Iran Safe Shipping Corridor: યુદ્ધના તણાવ વચ્ચે, ઈરાને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માંથી મિત્ર દેશોના જહાજોની સુરક્ષિત નિકાસ માટે એક ‘સેફ કોરિડોર’ (સુરક્ષિત ગલિયારો) ની શરૂઆત કરી છે. આ ગલિયારો ઈરાનના પ્રાદેશિક જળવિસ્તારમાંથી પસાર થાય છે. ઈરાનના લાર્ક ટાપુ નજીક સ્થિત આ માર્ગ પરથી માત્ર પસંદગીના જહાજોને પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. ઈરાની અધિકારીઓ પાસેથી પૂર્વ મંજૂરી મેળવનાર જહાજો જ આ કોરિડોરનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
આ જ કોરિડોરથી ભારતીય જહાજોએ પાર કર્યું હતું હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ
દરિયાઈ સમાચાર એજન્સી ‘લોયડ્સ લિસ્ટ’ અનુસાર, ઓછામાં ઓછા નવ જહાજો પહેલેથી જ આ ગલિયારાનો ઉપયોગ કરી ચૂક્યા છે. તેમાંથી ઓછામાં ઓછા એક ટેન્કર ઓપરેટરે સુરક્ષિત માર્ગ સુનિશ્ચિત કરવા માટે લગભગ 20 લાખ ડોલરની ચૂકવણી કરી છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, રાજદ્વારી સંકલન દ્વારા મંજૂરી પ્રાપ્ત થઈ છે.
ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા ત્રણ ગેસ ટેન્કર — શિવાલિક, નંદા દેવી અને જગ લાડકી — આ માર્ગ દ્વારા સફળતાપૂર્વક સામુદ્રધુની પાર કરીને ભારત પહોંચ્યા છે. શિપિંગ ડેટા દર્શાવે છે કે આ જહાજોએ ઓમાનના જળક્ષેત્રમાંથી પસાર થતા સામાન્ય ટૂંકા માર્ગને ટાળ્યો હતો અને તેના બદલે દેખરેખ હેઠળ ઈરાની પ્રાદેશિક જળક્ષેત્રમાંથી પસાર થયા હતા.
જોખમ હજુ પણ યથાવત
જોકે આ માર્ગને સુરક્ષિત ગણાવવામાં આવી રહ્યો છે, છતાં નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે ઈરાની અધિકારીઓ પાસેથી મંજૂરી મળવી એ સુરક્ષાની ગેરંટી નથી. ‘રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર’ (IRGC) ના વિવિધ વિભાગો હજુ પણ જહાજોને રોકી શકે છે અથવા જપ્ત કરી શકે છે, જે શિપિંગ કંપનીઓ માટે અનિશ્ચિતતા પેદા કરી શકે છે.
સામુદ્રધુની પર ઈરાનનો વધુ નિયંત્રણ સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ તણાવ વધારી શકે છે. ઘણી વૈશ્વિક શિપિંગ કંપનીઓ, ખાસ કરીને પશ્ચિમી દેશો સાથે જોડાયેલી કંપનીઓ માટે જોખમ હજુ પણ ઘણું વધારે છે. જોકે, ઈરાન સાથે વ્યાપારી સંબંધો ધરાવતા દેશો માટે આ વિકલ્પ મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.
હોર્મુઝમાં પ્રવેશની આ છે વર્તમાન પ્રક્રિયા
વર્તમાન વ્યવસ્થા મુજબ, હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં પ્રવેશતા પહેલા જહાજોએ કડક તપાસ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડે છે. ભારત, પાકિસ્તાન, ઈરાક, મલેશિયા અને ચીન જેવા ઘણા દેશો પોતાના જહાજોના સુરક્ષિત માર્ગ માટે ઈરાન સાથે વાતચીત કરી રહ્યા છે.
આ પ્રણાલીનું સંચાલન ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે.
મંજૂરી મેળવવા ઈચ્છતા જહાજો માટે એક રજીસ્ટ્રેશન મિકેનિઝમ વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે.
આગામી દિવસોમાં વધુ ઔપચારિક મંજૂરી પ્રણાલી શરૂ કરવામાં આવી શકે છે.
શિપિંગ ઓપરેટરોએ મધ્યસ્થીઓ દ્વારા જહાજની માલિકી, માલસામાન અને ગંતવ્ય સ્થાન (ડેસ્ટિનેશન) સહિતની તમામ માહિતી અગાઉથી શેર કરવાની રહે છે.
