By : Reena Brahmbhatt
Iran’s Asymmetric War Strategy: યુદ્ધના મેદાનમાં ક્યારે શું થાય તે કલ્પી શકાય નહીં.મોટાભાગે લોકો માની લે કે, બન્નેમાંથી જે શક્તિશાળી રાષ્ટ્ર હોય તે જીતશે .વાતમાં દમ પણ છે.પરંતુ કેટલીક વાર પાસા સીધા પડવાને બદલે ઉલ્ટા પણ પડી જતા હોય છે. ઈરાન-ઇઝરાયેલ અને અમેરિકાના યુદ્ધમાં હાલમાં આવું જ કંઈક ચિત્ર ઉપસી રહ્યું છે.પ્રાપ્ત જાણકારી મુજબ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાની વાત શરૂ કરી દીધી છે, પરંતુ ઈરાન ખામનેઈ ની મૃત્યુ બાદ ડરવાને બદલે વધુ આક્રમક બન્યું છે, અને હવે ઈરાન આ યુદ્ધ બંધ કરવા કરવા તૈયાર નથી. ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ હવે યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા માટે શરતો મૂકી રહ્યા છે. આનો અર્થ એ છે કે યુદ્ધ ફક્ત ત્યારે જ સમાપ્ત થશે જો ઈરાનની શરતો પૂર્ણ થાય. યુદ્ધના પહેલા છ દિવસમાં 11 બિલિયન ડોલર ખર્ચ કરનાર અમેરિકાએ હવે ખર્ચ ઘટાડવા માટે સસ્તા બોમ્બનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો છે. દરમિયાન, ઈરાને તેના મિસાઈલ વોરહેડ્સને અપગ્રેડ કર્યા છે. ઈરાન હવે હાઇપરસોનિક મિસાઈલો અને 2000 કિલોગ્રામ વોરહેડ્સથી મોટા હુમલા કરી રહ્યું છે.ટૂંકમાં ઈરાન ધાર્યા કરતાં આ યુદ્ધમાં ઘણું સજ્જ નીકળ્યું છે અને વળી તેની પ્રજા પણ અમેરિકાના ધાર્યા મુજબ ખુશ -ખુશ થઇ આઝાદી માણવા રોડ પર નથી ઉતરી આવી.શરૂઆતમાં ક્યાંક ક્યાંક આવો માહોલ જોવા મળ્યો પરંતુ આફ્ટર ઓલ અમેરિકાની ધારણા મુજબ કઈ જ થયું નથી.
વિશેષમાં, યુએસ સંરક્ષણ કંપનીઓ દ્વારા ઉત્પાદન વધારવાના ટ્રમ્પના દાવા પાછળનું સત્ય પણ ખુલીને દુનિયા સામે બહાર આવી રહ્યું છે. વધુમા ઇરાનમાં વિસ્ફોટ થયેલી મિસાઇલોને ફરીથી બનાવવા માટે અમેરિકા પાસે દુર્લભ ગણાતી ધાતુઓ હવે ખૂટી પડી છે.તેની સામે ઈરાન પાસે મિસાઇલોનો ઝખીરો ધાર્યા કરતાં ક્યાંય વધુ છે. પરિસ્થિતિ એટલી ભયાનક બની ગઈ છે કે ઈરાન સાયબર સુરક્ષામાં સૌથી મોટા ખેલાડીઓ ગણાતા અમેરિકા અને ઇઝરાયલ પર સૌથી મોટો સફળ સાયબર હુમલો કરી રહ્યું છે. ઈરાને અમેરિકન કંપની સ્ટ્રાઇકર કોર્પોરેશન પર સાયબર હુમલો કર્યો, 50 ટેરાબાઇટ ડેટા ચોરી લીધો. આ પછી, યુએસ એજન્સીઓએ ઊર્જા, બેંકિંગ, આરોગ્યસંભાળ અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રોમાં સાયબર હુમલાની ચેતવણી જારી કરી છે. વધુમાં, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના ઈરાન પર વિજયના દાવાઓ પર ઘરે ઘરે સવાલ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે, જ્યારે યુદ્ધના પરિણામો પછી ઈરાની નેતાઓ તેમના પોતાના લોકોમાં લોકપ્રિયતા અને ચાહના મેળવી રહ્યા છે.
અમેરિકા પર હુમલાનો ભય
યુદ્ધના 13 દિવસ પછી, અમેરિકા દાયકાઓમાં પહેલીવાર ભય અનુભવી રહ્યું છે. યુએસ ગુપ્તચર એજન્સી, એફબીઆઈએ ચેતવણી આપી છે કે હુમલાઓ ઘરે ઘરે શરૂ થઈ શકે છે. ઈરાન કેલિફોર્નિયાના દરિયાકાંઠે ડ્રોન હુમલા કરી શકે છે. દરમિયાન, ઈરાની અધિકારીઓ અમેરિકાની મજાક ઉડાવી રહ્યા છે અને તેને હોર્મુઝમાં યુએસ યુદ્ધ જહાજો મોકલવા માટે પડકાર ફેંકી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિ સૂચવે છે કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે મધ્ય પૂર્વમાં ગંભીર ખોટી ગણતરી કરી છે, અને ઈરાનની લાંબી યુદ્ધ વ્યૂહરચના અમેરિકા અને ઇઝરાયલ કરતા શ્રેષ્ઠ સાબિત થઈ રહી છે.
વર્તમાન યુદ્ધમાં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇઝરાયલ સામે ઇરાનની કાર્યવાહી, અને યુદ્ધના વ્યાપના વિસ્તરણે, તેના મિસાઇલો અને ડ્રોન હુમલાઓથી દરેકને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા છે, જે સૂચવે છે કે ઇરાન પહેલી જ ધારતું હતું કે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇઝરાયલ સાથે યુદ્ધ અનિવાર્યપણે એક દિવસ થશે અને તે માટે કેટલાક રિસર્ચ કે નિષ્ણાતોના અભિપ્રાય મુજબ,ઓછામાં ઓછા 40 વર્ષથી તે તેની તૈયારી કરી રહ્યું હતું.
છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં ઇરાને તેની લશ્કરી વ્યૂહરચના કેવી રીતે વિકસાવી છે તે સમજ્યા વિના હાલ ચાલતા સંઘર્ષને સમજવું મુશ્કેલ છે. હકીકતમાં, ઇરાને ધીમે ધીમે પરંતુ જોરદાર તૈયારી કરી છે, જે કોઈપણ એક યુદ્ધ માટે નહીં, પરંતુ “સંભવિત મોટા યુદ્ધ” માટે. તેથી, તેણે તેની લશ્કરી શક્તિને એક અનોખી રીતે વિકસાવી હતી. તેના મોટાભાગના માળખાને ભૂગર્ભમાં ખસેડીને, મિસાઇલો પર ભાર મૂકીને અને કોઈપણ વ્યૂહરચનાને ધ્યાનમાં રાખીને આ સજ્જતા વિકસાવી છે.
ઘણા વ્યૂહાત્મક નિષ્ણાતો, લશ્કરી વિશ્લેષકો અને પુસ્તકોએ આ વિષય પર વ્યાપકપણે લખ્યું છે, અને તેમને ઘણીવાર ઇરાનની લશ્કરી વ્યૂહરચનાને સમજવા માટે ટાંકવામાં આવે છે. એન્થોની કોર્ડ્સમેનને ઇરાનની લશ્કરી વ્યૂહરચના પર અગ્રણી નિષ્ણાત માનવામાં આવે છે. તેમનું પુસ્તક, “ઇરાનની લશ્કરી દળો અને યુદ્ધ લડવાની ક્ષમતાઓ”, ઇરાનની લશ્કરી વ્યૂહરચના પર સૌથી મહત્વપૂર્ણ સંશોધન માનવામાં આવે છે.
પુસ્તકમાં જણાવાયું છે કે, “ઈરાન જાણતું હતું કે તે અમેરિકા જેવી ટેકનોલોજીકલ શક્તિ સાથે પરંપરાગત યુદ્ધ જીતી શકશે નહીં. તેથી, તેણે તેની વિરુદ્ધ અસંપ્રમણ યુદ્ધની વ્યૂહરચના અપનાવી, મિસાઈલો, પ્રોક્સી જૂથો અને નૌકા યુદ્ધને તેની શક્તિ તરીકે ઉપયોગમાં લીધા. ઈરાનની વ્યૂહરચનાનો હેતુ ટેકનોલોજીકલ રીતે શ્રેષ્ઠ દુશ્મન સામે સાધનો વિકસાવવાનો છે જે તેને મોંઘા અને લાંબા યુદ્ધ માટે મજબૂર કરશે.”
ઈરાનની વ્યૂહરચના: શક્તિશાળી દુશ્મન સાથે કેવી રીતે વ્યવહાર કરવો
યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પીસના નિષ્ણાત માઈકલ કોનેલે ઈરાનની લશ્કરી વ્યૂહરચના પર એક મહત્વપૂર્ણ અભ્યાસ હાથ ધર્યો છે. “ઈરાનનો લશ્કરી સિદ્ધાંત” નામના તેમના અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે, “ઈરાન-ઈરાક યુદ્ધનો ઈરાનના લશ્કરી વિચારસરણી પર ઊંડો પ્રભાવ પડ્યો હતો. તે યુદ્ધ પછી, ઈરાને તેનો બેલિસ્ટિક મિસાઈલ કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો. ઈરાનને સમજાયું કે દુશ્મનના તકનીકી લાભનો સામનો ફક્ત અસમપ્રમાણ યુક્તિઓ દ્વારા જ કરી શકાય છે.”કોનેલ લખે છે, “ઈરાને એક યુદ્ધ વ્યૂહરચના વિકસાવી છે જે વધુ તકનીકી રીતે અદ્યતન અને શક્તિશાળી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો પણ સામનો કરી શકે છે.”
સીમાઓથી આગળ યુદ્ધ કેવી રીતે વિસ્તૃત કરવું
અલ્મા કેશવર્ઝે ઈરાનની સૈન્ય, IRGC પર “ધ ઈરાની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ કોર્પ્સ – ઈરાનના લશ્કરી સિદ્ધાંતને વ્યાખ્યાયિત કરવું” શીર્ષક સાથે એક મહત્વપૂર્ણ પુસ્તક લખ્યું છે.IRGC માત્ર લશ્કરી નથી પણ એક વ્યૂહાત્મક-રાજકીય બળ પણ છે. તેણે હાઇબ્રિડ યુદ્ધ તરફ ઈરાનની લશ્કરી વ્યૂહરચનાને આકાર આપ્યો.તે સમજાવે છે કે IRGC માત્ર લશ્કરી નથી પણ વ્યૂહાત્મક-રાજકીય બળ પણ છે. આમાં પ્રોક્સી યુદ્ધ, મિસાઇલો, સાયબર અને ગેરિલા યુદ્ધનો સમાવેશ થાય છે. પુસ્તક સમજાવે છે કે IRGC એ પ્રાદેશિક નેટવર્ક બનાવીને યુદ્ધને તેની સરહદોની બહાર વિસ્તાર્યું.
ઈરાનની લશ્કરી વિચારસરણીને સમજવા માટેનું બીજું એક લોકપ્રિય પુસ્તક “ડિફેન્ડિંગ ઈરાન: ફ્રોમ રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ ટુ બેલિસ્ટિક મિસાઈલ્સ” છે. અમેરિકન વિશ્લેષકો કહે છે કે આ પુસ્તક સમજાવે છે કે ઈરાન પોતાને એક ભૂમિગત રાષ્ટ્ર માને છે, અને તેથી તેની સમગ્ર સંરક્ષણ વ્યૂહરચના ડિટરન્સ પર આધારિત છે. મિસાઈલો અને પ્રોક્સી નેટવર્ક્સ આ વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે. આ પુસ્તક પશ્ચિમી નીતિ નિર્માતાઓ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
ત્યારે આટલા વર્ષોની સંભવિત યુદ્ધ માટેની સ્ટ્રેટેજીએ અમેરિકાની તમામ ગણતરીઓને ઉંધી કરી નાખી છે.અને આને જ કહેવાય રણનીતિ કે જે દુશમનોને ઊંઘતા ઝડપી લે.અમેરિકાએ અત્યાર સુધી ઘણા દેશોમાં પોતાનું ધાર્યું કરાવી તખ્તાપલટો કરાવ્યો છે જેનું લેટેસ્ટ ઉદાહરણ માદુરો અને વેનેઝુએલા છે.ત્યારે તમે કહી શકો કે, બધે જ તમારી વ્યૂહ રચના સફળ ન પણ થાય.
શું અમેરિકાની નીતિ નિષ્ફળ ગઈ છે?
વિશેષમાં હવે આ યુદ્ધમાં અમેરિકાની મૂંઝવણ પણ દુનિયા સમક્ષ સ્પષ્ટ થઈ ગઈ છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ કહી રહ્યા છે કે દુનિયાએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ કારણ કે અમેરિકાએ તેને સુરક્ષિત કરી લીધું છે. જો કે, આ નિવેદન પછી, એક અમેરિકન ઓઈલ ટેન્કર વિસ્ફોટ થાય છે, અને એક યુએસ જનરલ કહે છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સલામત નથી. બીજી તરફ, વધતી જતી વૈશ્વિક તેલ કટોકટી અમેરિકા અને તેના સાથી દેશો પર અસર કરી રહી છે. પુરવઠો જાળવવા માટે, અમેરિકાએ રશિયા પરના પ્રતિબંધો હટાવવા પડ્યા. દરમિયાન, ઈરાને ઓમાન, બહેરીન અને ઇરાકમાં ઓઇલ ડેપો પર અને તેને લગતી સુવિધાઓ પર હુમલો કર્યો, જે સાબિત કરે છે કે ખલીફા હવે મધ્ય પૂર્વના તેલ પર નિયંત્રણ રાખે છે.
તેલ અને ગેસ અંગે વિશ્વભરમાં ગભરાટ
યુદ્ધના 13મા દિવસે, તેલ અને ગેસ અંગે વિશ્વભરમાં ગભરાટ ફેલાયો છે. આ હોવા છતાં, ઈરાન તેલ પુરવઠામાં વિક્ષેપ પાડવાના તેના મિશનને સક્રિયપણે આગળ ધપાવી રહ્યું છે. ઈરાનની યોજના ફક્ત હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરવાની નથી, પરંતુ યુએસ-સંબંધિત દેશોમાં તેલ રિફાઇનરીઓ અને તેલ સંગ્રહ કેન્દ્રોને પસંદગીયુક્ત રીતે નાશ કરવાની પણ છે. ઈરાને એક જ દિવસમાં ત્રણ તેલ ઉત્પાદક ખાડી દેશો પર હુમલા કર્યા. બહેરીનમાં, ઈરાને આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ નજીક તેલને નિશાન બનાવ્યું. ઓમાનમાં, એક મુખ્ય બંદર પર એક તેલ ટેન્કરને નિશાન બનાવવામાં આવ્યું. ઈરાનના હુમલાથી પ્રભાવિત ત્રીજો દેશ ઈરાક છે, જ્યાં બે વિદેશી તેલ ટેન્કરોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે તેલ નિકાસ બંધ થઈ ગઈ હતી.
