Myitsone Hydropower Project: મ્યાનમારે લોકોના વિરોધને કારણે 15 વર્ષ પહેલાં જે વિશાળ બંધનું કામ અટકાવી દીધું હતું, તેને ફરી શરૂ કરવામાં આવી રહ્યું છે. મ્યાનમારના કાચિન રાજ્યમાં મિત્સોન હાઇડ્રોપાવર નામનો આ પ્રોજેક્ટ ચીનની મદદથી બનાવવામાં આવી રહ્યો છે. ચીનના સમર્થનવાળા આ બંધથી સિંગાપોરના કદ જેટલું મોટું જળાશય બનશે અને તેનાથી 6 ગીગાવોટ (GW) સુધી વીજળીનું ઉત્પાદન થશે. આ બાબત મ્યાનમારના લોકો માટે અનેક ગંભીર ચિંતાઓ ઊભી કરી રહી છે.
આ બંધ માલી અને નમાઈ નદીઓના સંગમ પર બનાવવાની યોજના છે, જે ઇરાવદી નદીનું ઉદ્ગમસ્થાન છે. તે આગામી આઠ વર્ષમાં તૈયાર થઈ શકે છે. પર્યાવરણને નુકસાન અને સમુદાયોના વિસ્થાપનને લઈને લોકોના ભારે વિરોધ બાદ તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ થિન સેઇને 2011માં તેનું બાંધકામ અટકાવી દીધું હતું. તેને ફરી શરૂ કરવાનો પ્રસ્તાવ મિન આંગ હ્લાઇંગની ચીન મુલાકાત બાદ આવ્યો છે.
મિત્સોન શરૂ કરવાની કિંમત
મૂળ પ્રોજેક્ટ પર 2009માં સંમતિ બની હતી અને તેની અંદાજિત કિંમત 3.6 અબજ ડોલર હતી. એક દાયકાથી પણ વધુ સમય બાદ આ પ્રોજેક્ટને ફરી શરૂ કરવાથી ખર્ચ ઘણો વધી જશે. ઇન્ટરનેશનલ રિન્યુએબલ એનર્જી એજન્સી અનુસાર, ચીન અને ભારતને બાદ કરતાં એશિયાઈ દેશોમાં હાઇડ્રોપાવર બાંધકામની સરેરાશ કિંમત 1,914 ડોલર પ્રતિ કિલોવોટ છે.
આ દર પ્રમાણે 6-GWના પ્રોજેક્ટની કિંમત 11.5 અબજ ડોલર (9.1 અબજ પાઉન્ડ) સુધી પહોંચી શકે છે. આ મૂળ અંદાજ કરતાં ત્રણ ગણાથી પણ વધુ છે. જો તે પૂર્ણ થાય છે તો મિત્સોન દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના સૌથી મોટા હાઇડ્રોપાવર પ્લાન્ટ્સમાંથી એક હશે. જોકે તે ચીનના 22.5-GWવાળા થ્રી ગોર્જેસ બંધ કરતાં ઘણો નાનો હશે.
મિન આંગ હ્લાઇંગની બેઇજિંગ મુલાકાત દરમિયાન આ પ્રોજેક્ટ પર ચર્ચા થઈ હતી. જમીન ગુમાવવી અને લોકોને અન્ય સ્થળે વસાવવા સાથે જોડાયેલી ચિંતાઓનું અમે વિગતવાર વિશ્લેષણ કરી રહ્યા છીએ અને ફાયદા તથા નુકસાનનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છીએ, જેથી સંતુલન જાળવી શકાય.- સરકારના પ્રવક્તા ખાઇંગ ખાઇંગ સોઇ
મ્યાનમારને વીજળીની જરૂર
મ્યાનમાર વીજળીના અનિયમિત પુરવઠા સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે. 2021ના સૈન્ય સત્તાપલટા બાદ ચાલેલા સંઘર્ષથી દેશના વીજળી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને નુકસાન પહોંચ્યું છે. સરકાર મિત્સોનને વીજળી ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવાના એક માર્ગ તરીકે જોઈ રહી છે. મ્યાનમારમાં વીજળીની કુલ જરૂરિયાત 10 GW છે. સંપૂર્ણ ક્ષમતા પર કામ કરવામાં આવે તો આ પ્રસ્તાવિત બંધ દેશની વર્તમાન જરૂરિયાતના અડધાથી વધુ વીજળીનું ઉત્પાદન કરી શકે છે.
એક મોટો પ્રશ્ન એ છે કે વીજળી ક્યાં જશે. મૂળ કરાર હેઠળ બંધમાંથી બનનારી 90 ટકા વીજળી ચીનના દક્ષિણ પાવર ગ્રિડને મોકલવાની હતી. મ્યાનમારમાં તેને પસંદ કરવામાં આવ્યું ન હતું, કારણ કે ત્યાંના લોકોને પહેલેથી જ વીજળીની અછતનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. હાલમાં એ સ્પષ્ટ નથી કે શરતોમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે કે નહીં. પ્રોજેક્ટ ફરી શરૂ થાય તો મ્યાનમારને વીજળીનો કેટલો હિસ્સો મળશે, તે પણ સ્પષ્ટ નથી.
ભૂકંપનો ખતરો
પ્રસ્તાવિત બંધ 152 મીટર (500 ફૂટ) ઊંચો હશે અને કાચિન રાજ્યની રાજધાની મ્યિત્ક્યિનાથી 37 કિમી ઉપરની તરફ (અપસ્ટ્રીમ) સ્થિત હશે. તેના સ્થળને લઈને ભૂકંપ સુરક્ષા સંબંધિત ચિંતાઓ છે. માર્ચમાં મ્યાનમારમાં 7.7ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવ્યો હતો, જેમાં હજારો લોકો માર્યા ગયા હતા. આ આપત્તિએ સક્રિય ભૂસ્તરીય ફોલ્ટ ધરાવતા દેશમાં મોટા બાંધકામ અંગેની ચિંતાઓ વધારી છે.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ભૂકંપ સંભાવિત વિસ્તારમાં મોટું જળાશય નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા સમુદાયો માટે ગંભીર ખતરો ઊભો કરી શકે છે. એટલું જ નહીં, જો માળખાને ભારે નુકસાન થાય તો તે સિંગાપોર જેટલા વિસ્તારને ડુબાડી શકે છે. સરકારનો દાવો છે કે સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે આધુનિક ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
અધિકારીઓ સ્થાનિક સમર્થન ઇચ્છે છે
સૈન્ય વહીવટીતંત્રે પોતાના નિયંત્રણ હેઠળના વિસ્તારોમાં બંધ માટે સમર્થન મેળવવાના પ્રયાસો શરૂ કર્યા છે. ડિસેમ્બરમાં પૂર્વ ઉપ-સૈન્ય પ્રમુખ સો વિનના મ્યિત્ક્યિના પ્રવાસ બાદ, સરકાર સમર્થિત સમિતિઓએ કાચિન રાજ્યભરમાં ઓછામાં ઓછી 26 બેઠકો યોજી હતી. આ બેઠકોનો હેતુ પ્રોજેક્ટ વિશે માહિતી આપવાનો અને સ્થાનિક ચિંતાઓ દૂર કરવાનો હતો.
સમિતિઓમાંથી એકની સભ્ય નાવ ખોને કહ્યું કે તેનો હેતુ રહેવાસીઓને માહિતી આપવાનો અને તેમને પોતાનો અભિપ્રાય બનાવવાની મંજૂરી આપવાનો હતો. જોકે વંશીય સમુદાયો અને પર્યાવરણ સંગઠનો વચ્ચે વિરોધ યથાવત્ છે. ટીકાકારોનું કહેવું છે કે આ પ્રોજેક્ટ ઇરાવદી નદી પ્રણાલીને નુકસાન પહોંચાડશે અને સમુદાયોને જોખમમાં મૂકશે.
2011માં બંધનું કામ કેમ અટકાવવામાં આવ્યું હતું
આ પ્રોજેક્ટની સંભવિત પર્યાવરણીય અને સામાજિક અસરોને લઈને વ્યાપક વિરોધ બાદ તેને અટકાવવામાં આવ્યો હતો. જળાશય માલી અને નમાઈ નદીઓના સંગમની આસપાસના વિશાળ વિસ્તારને આવરી લેશે. ભય છે કે પૂરથી રહેણાંક વિસ્તારો નષ્ટ થશે, નદી પ્રણાલીમાં ફેરફાર થશે અને લોકોને તેમના ઘરોમાંથી વિસ્થાપિત થવું પડશે. વિસ્તારના અનેક સમુદાયો પોતાની આજીવિકા માટે નદી અને આસપાસની જમીન પર નિર્ભર છે.
આ પ્રોજેક્ટ મ્યાનમારમાં ચીનની ભૂમિકા અને દેશના કુદરતી સંસાધનો પર તેના નિયંત્રણને લઈને વિવાદમાં છે. 5 મેના રોજ જ 49 સિવિલ સોસાયટી સંગઠનોએ સંયુક્ત નિવેદન જાહેર કરીને આ પ્રોજેક્ટને કાયમ માટે રદ કરવાની માંગ કરી હતી. તેમનો તર્ક હતો કે આ પ્રોજેક્ટથી જનતાને કોઈ લાભ મળતો નથી. તેનાથી અસરગ્રસ્ત સમુદાયોને ભારે વિનાશ અને નુકસાનનો સામનો કરવો પડશે.
