NAZA Documentary Controversy: ઇઝરાયલના સંસ્કૃતિ મંત્રી મિકી જોહરે ગાઝામાં ઇઝરાયલના સૈન્ય અભિયાન પર બનેલી ડૉક્યુમેન્ટરી નાઝા (NAZA)ના ફિલ્મકારો યુવાલ અબ્રાહમ અને રૅચલ ઝોરની ઇઝરાયેલી નાગરિકતા રદ કરવાની ધમકી આપી છે. આ ફિલ્મ વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં સ્પેશિયલ જ્યુરી પુરસ્કાર જીતી ચૂકી છે.
જોહરે રવિવારે સોશિયલ મીડિયા મંચ X પર ફિલ્મને ‘ધૃણાસ્પદ’ ગણાવી અને તેના પુરસ્કાર જીતવાને ‘ચોંકાવનારું’ ગણાવ્યું. તેમણે ફિલ્મકારો પર દુનિયાભરના ‘યહૂદી વિરોધીઓ’ તરફથી તાળીઓ મેળવવા માટે પોતાના દેશને નુકસાન પહોંચાડવાનો આરોપ લગાવ્યો.
הזכייה של הסרט הנבזי נז״א בפסטיבל ונציה מזעזעת. השנאה העצמית היוקדת של היוצרים שמוכנים לפגוע במולדתם כדי לקבל מחיאות כפיים מהאנטישמים בעולם בלתי נתפסת ומהווה בגידה במדינה.
זו בדיוק הסיבה שהובלתי את הרפורמה החשובה בקולנוע כדי שאזרחי ישראל לא ישלמו יותר מכיסם על הפגיעה בחיילי צה״ל…
— Miki Zohar מיקי זוהר (@zoharm7) September 13, 2026
જોહરે લખ્યું કે અબ્રાહમ અને ઝોરની કાર્યવાહી ‘રાજ્ય વિરુદ્ધ દેશદ્રોહ’ સમાન છે. તેમણે કહ્યું, ‘સંસ્કૃતિ મંત્રી તરીકે હું આ ધૃણાસ્પદ સર્જકોની રાજ્ય વિરુદ્ધ દેશદ્રોહ બદલ ઇઝરાયેલી નાગરિકતા રદ કરવાની કાર્યવાહી તાત્કાલિક કરીશ.’
નાઝા 80 મિનિટ લાંબી ડૉક્યુમેન્ટરી છે. વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં તેના પ્રીમિયર દરમિયાન તેને 25 મિનિટ સુધી સ્ટૅન્ડિંગ ઓવેશન મળ્યું હતું, જેને ધ ટેલિગ્રાફે ફેસ્ટિવલનો રેકોર્ડ ગણાવ્યો છે.
ફિલ્મમાં ઇઝરાયેલી સૈન્ય અને ગુપ્તચર તંત્ર સાથે જોડાયેલા 24 લોકોના ઇન્ટરવ્યૂ છે, જેમણે પોતાની ઓળખ ગુપ્ત રાખવાની શરતે વાત કરી છે. ફિલ્મમાં ગાઝામાં ઇઝરાયેલી હુમલાઓ દરમિયાન કથિત રીતે ઉપયોગમાં લેવાયેલી AI આધારિત લક્ષિત હુમલાની સિસ્ટમ વિશે જણાવવામાં આવ્યું છે.
ફિલ્મમાં ‘લૅવેન્ડર’ નામની એક AI સિસ્ટમનો પણ ઉલ્લેખ છે. ફિલ્મ અનુસાર, તેનો ઉપયોગ ગાઝામાં ફિલિસ્તીનીઓ વચ્ચેના દૂરસંચાર પર નજર રાખવા અને લક્ષિત હત્યાઓ માટે લોકોને ઓળખવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલના સત્તાવાર વર્ણન અનુસાર, ડૉક્યુમેન્ટરી ગાઝામાં ફિલિસ્તીનીઓની ‘આયોજિત સામૂહિક હત્યાઓ’ માટે AI આધારિત સિસ્ટમોના ઉપયોગને નોંધે છે.
ધ ટેલિગ્રાફ અનુસાર, ફિલ્મનું નામ નાઝા કથિત રીતે ઇઝરાયેલી ગુપ્તચર તંત્રમાં ઉપયોગમાં લેવાતા એક સંક્ષિપ્ત નામ પરથી લેવામાં આવ્યું છે, જે ગાઝામાં કોઈ હવાઈ હુમલામાં માર્યા જઈ શકે તેવા સંભવિત નાગરિકોની સંખ્યા સાથે સંબંધિત છે. ફિલ્મમાં એક સૂત્રએ દાવો કર્યો છે કે એક હમાસ સભ્યને નિશાન બનાવનારા એક અભિયાનમાં 500 સંભવિત નાગરિકોને મારવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
ફિલ્મકાર યુવાલ અબ્રાહમે કહ્યું છે કે તેમને આશા છે કે તેમની ડૉક્યુમેન્ટરી પશ્ચિમી દેશોની સરકારોને ઇઝરાયલ પર આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવા માટે પ્રેરિત કરશે.
અબ્રાહમ અને ઝોરે 2025માં ડૉક્યુમેન્ટરી નો અધર લેન્ડ માટે ઑસ્કર જીત્યો હતો. આ ફિલ્મ કબજા હેઠળના વેસ્ટ બેન્કમાં ઇઝરાયેલી વસાહતો સાથે જોડાયેલી ફિલિસ્તીનીઓ વિરુદ્ધની હિંસા પર આધારિત હતી.
નાઝાને લઈને જોહર ઉપરાંત ઇઝરાયલના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા મંત્રી ઇતામાર બેન-ગ્વિરે પણ ફિલ્મકારોની ટીકા કરી છે. તેમણે X પર અબ્રાહમ અને ઝોરને ‘ઇઝરાયલના સમગ્ર લોકો માટે શરમ અને અપમાન’ ગણાવ્યા અને કહ્યું કે તેમના હમાસ સાથે સંબંધો છે.
નાગરિકતા રદ કરવી કાયદેસર રીતે શક્ય, પરંતુ પ્રક્રિયા જટિલ
ધ ટેલિગ્રાફ અનુસાર, ઇઝરાયલમાં નાગરિકતા રદ કરવી કાયદેસર રીતે શક્ય છે, જોકે તેનો ઉપયોગ ખૂબ જ ઓછો કરવામાં આવ્યો છે. 2022માં ઇઝરાયલની સુપ્રીમ કોર્ટે પુષ્ટિ કરી હતી કે રાજ્ય કોઈ વ્યક્તિની નાગરિકતા રદ કરી શકે છે, જો તે ‘વફાદારી’ સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યો હોય. તેમાં જાસૂસી અથવા દેશદ્રોહ જેવા કૃત્યો સામેલ થઈ શકે છે. 2023માં આ કાયદાનો વ્યાપ વધારીને તેમાં ‘આતંકવાદ’ના કિસ્સાઓને પણ સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા.
નાગરિકતા રદ કરવાની પ્રક્રિયામાં ગૃહ મંત્રીને તેના માટે વિનંતી મોકલવી પડે છે, જેને ન્યાય મંત્રીની મંજૂરી અને ત્યારબાદ ન્યાયાધીશોની પુષ્ટિની જરૂર પડે છે.
યુવાલ અબ્રાહમનો પરિવાર પણ અગાઉ દક્ષિણપંથી ટોળાના નિશાન પર આવી ચૂક્યો છે. નો અધર લેન્ડના 2024માં વિશ્વ પ્રીમિયર બાદ તેમના પરિવારના ઘરને એક દક્ષિણપંથી ટોળાએ નિશાન બનાવ્યું હતું.
