US China War: અમુક દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવ અને યુદ્ધ વચ્ચે જો દુનિયાની બે સૌથી મોટી મહાશક્તિઓ એટલે કે અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થઈ જાય, તો શું થશે? આ એવો સવાલ છે, જેનાથી આખી દુનિયા ડરે છે અને સૌથી વધુ પોતે અમેરિકા. અહીં આવું લખવાનું કારણ પણ છે. વાસ્તવમાં અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રૂબિયોએ એક ઇન્ટરવ્યૂમાં એવી વાત કહી છે, જેનાથી એવો સંદેશ જાય છે કે USA આ યુદ્ધની માત્ર આશંકાથી જ ચિંતિત દેખાય છે. તેની પાછળ શું કારણ હોઈ શકે? ચાલો દરેક મુદ્દા પર નજર કરીએ.
સૌથી પહેલાં વાત માર્કો રૂબિયોની. તેમણે લારા લી ટ્રમ્પ સાથેના ઇન્ટરવ્યૂમાં અમેરિકા-ચીન વચ્ચે સંઘર્ષની શક્યતા અંગે God Forbid અને Catastrophic જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ કર્યો. આ દરમિયાન તેમણે કહ્યું કે ભગવાન ન કરે કે ક્યારેય અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે યુદ્ધની સ્થિતિ આવે, કારણ કે એવું બનવું વિનાશકારી સાબિત થશે. પછી ભલે તે સૈન્ય સ્તરનું યુદ્ધ હોય કે આર્થિક સ્તરનું. વર્તમાન સમયમાં આ બંને દેશો દુનિયાના સૌથી શક્તિશાળી દેશો છે.
“God forbid” the U.S. and China end up in conflict.
Secretary of State Marco Rubio called any potential economic or military conflict between the two nations “catastrophic” and said the challenge is managing the relationship without giving up U.S. national interests.
“This is… pic.twitter.com/cdRLgDuyzJ
— Fox News (@FoxNews) August 1, 2026
જોતા એવું લાગે છે કે અમેરિકા અને ચીન દરેક મુદ્દે એકબીજાને પડકારતા રહે છે. ક્યારેક તાઇવાનને લઈને તણાવ થાય છે, તો ક્યારેક સાઉથ ચાઇના સીમાં બંને દેશો સામસામે આવી જાય છે. પરંતુ તેમ છતાં હકીકત એ છે કે અમેરિકા ક્યારેય નહીં ઇચ્છે કે ચીન સાથે તેનું સીધું અને આરપારનું યુદ્ધ થાય. મહાશક્તિ હોવા છતાં અમેરિકા ચીન સાથે સીધી ટક્કર લેતા પહેલાં સો વખત વિચાર કરે છે. તેની પાછળ ઘણા મોટા અને મજબૂત કારણો છે.
બંને દેશો પાસે પરમાણુ હથિયારો છે
અમેરિકા અને ચીન બંને દેશો Nuclear Power છે. એટલે કે બંને પાસે પરમાણુ બોમ્બનો મોટો જથ્થો છે. જો બંને વચ્ચે સીધું યુદ્ધ શરૂ થઈ જાય અને વાત પરમાણુ હથિયારો સુધી પહોંચી જાય, તો તેનો અર્થ માત્ર જીત-હાર નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વનો વિનાશ હશે. તેને Mutually Assured Destruction (MAD) કહેવામાં આવે છે. એટલે કે યુદ્ધમાં જીતનાર પણ બચશે નહીં, બંને દેશો રાખમાં ફેરવાઈ જશે. તેમાં વિનાશની સંપૂર્ણ ખાતરી છે.
અર્થતંત્રનું એવું જાળ, જેમાંથી બચવું અશક્ય
આજના સમયમાં અમેરિકા અને ચીનનું અર્થતંત્ર એકબીજા વિના ચાલી શકે તેમ નથી. અમેરિકામાં વેચાતી મોટાભાગની વસ્તુઓ પર Made in China નો ટેગ હોય છે. ચીન પાસે અમેરિકાના ખરબો ડોલરના સરકારી બોન્ડ છે. જો બંને વચ્ચે સીધું યુદ્ધ થાય, તો વિશ્વનું અર્થતંત્ર ધરાશાયી થઈ જશે. અમેરિકામાં મોંઘવારી આસમાને પહોંચી જશે અને ત્યાંના લોકોનું જીવન મુશ્કેલ બની જશે. કોઈપણ દેશ પોતાના હાથથી પોતાનું અર્થતંત્ર બરબાદ કરવા માંગશે નહીં.
વિયેતનામ અને ઇરાક જેવી ભૂલોથી અમેરિકા ડરે છે
અમેરિકાનો ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે લાંબા અને સીધા યુદ્ધોમાં ફસાઈને તેને ભારે નુકસાન થયું છે. વિયેતનામ યુદ્ધ અને ત્યારબાદ મિડલ ઇસ્ટમાં ઇરાકથી લઈને અફઘાનિસ્તાન સુધીના યુદ્ધોએ અમેરિકાને અંદરથી નબળું બનાવી દીધું હતું. ત્યાં અમેરિકન સૈનિકોના મૃતદેહો પરત આવ્યા અને ખરબો ડોલર પાણીની જેમ ખર્ચાયા. ચીન કોઈ નાનો દેશ નથી. જો તેની સાથે સીધી ટક્કર થશે, તો તે વિયેતનામ કરતાં પણ હજારો ગણું વધુ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
ચીન પાસે ‘ઘરની પિચ’નો ફાયદો છે
સૈન્ય દૃષ્ટિએ ચીન પોતાના આસપાસના વિસ્તારમાં ખૂબ જ મજબૂત છે. તાઇવાન અથવા સાઉથ ચાઇના સીનો વિસ્તાર ચીનની ખૂબ નજીક છે. ત્યાં ચીન પાસે પોતાની જમીન પર સ્થિત મિસાઇલ બેઝ, એરક્રાફ્ટ અને ટૂંકા અંતરના હથિયારો છે. જ્યારે અમેરિકાને સમુદ્ર પાર હજારો કિલોમીટર દૂરથી પોતાની સેના અને હથિયારો સાથે ત્યાં પહોંચવું પડશે. આવી સ્થિતિમાં ચીનને વ્યૂહાત્મક રીતે મોટો ફાયદો મળશે અને અમેરિકા માટે ત્યાં ટકી રહેવું અત્યંત મુશ્કેલ બનશે.
આખી દુનિયાનો વિનાશ નક્કી છે
આ પ્રથમ અથવા દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ જેવી લડાઈ નહીં હોય. આજનું ચીન અને અમેરિકા ટેક્નોલોજી, Artificial Intelligence, Cyber War અને Space ટેક્નોલોજીમાં ખૂબ આગળ છે. સીધા યુદ્ધનો અર્થ માત્ર ગોળીબાર નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વનું ઇન્ટરનેટ ઠપ થઈ જવું, સેટેલાઇટ્સનો નાશ થઈ જવો અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન સંપૂર્ણ રીતે ખોરવાઈ જવી એવો થશે. યુરોપથી લઈને એશિયા સુધી કોઈપણ દેશ આ વિનાશથી બચી શકશે નહીં.
જો કુલ મળીને જોઈએ તો અમેરિકા આજે પણ દુનિયાની નંબર વન સૈન્ય શક્તિ છે, કારણ કે તેની ટેક્નોલોજી, વૈશ્વિક ઉપસ્થિતિ એટલે કે વિશ્વભરના સૈન્ય મથકો અને એરક્રાફ્ટ કેરિયર બેડાનો મુકાબલો હાલ કોઈ દેશ કરી શકતો નથી. અમેરિકાનું સંરક્ષણ બજેટ પણ કોઈપણ દેશ કરતાં ઘણું વધુ છે.
ચીનની વધતી સૈન્ય શક્તિ
ચીન વિશે નોંધવા જેવી વાત એ છે કે અત્યાર સુધી દુનિયાએ તેની સૈન્ય શક્તિને કોઈ મોટી સીધી લડાઈમાં પરખી નથી. તેથી તેની વાસ્તવિક શક્તિનું ચોક્કસ મૂલ્યાંકન કરવું મુશ્કેલ છે. તેમ છતાં પોતાના આસપાસના વિસ્તાર એટલે કે એશિયા અને તાઇવાન નજીક ચીન એટલું મજબૂત બની ગયું છે કે જો ત્યાં યુદ્ધ થાય, તો તે અમેરિકા સામે કઠિન પડકાર ઉભો કરી શકે છે.
અમેરિકા લગભગ દરેક ક્ષેત્રમાં ચીન સહિત દુનિયાના અન્ય દેશોથી આગળ છે. પરંતુ ચીનની સૌથી મોટી શક્તિ તેની વિશાળ વસ્તી છે. અંદાજ મુજબ હાલમાં ચીનની સેનામાં લગભગ 20 લાખ સક્રિય સૈનિકો છે, જે અમેરિકાથી વધુ છે. ચીન પાસે J-20 જેવા આધુનિક Stealth Fighter Jet અને ડ્રોન ટેક્નોલોજીનો વિશાળ જથ્થો છે. તે સતત પોતાની સૈન્ય ક્ષમતામાં વધારો કરી રહ્યું છે. ઉપરાંત તે પોતાના Nuclear જથ્થામાં પણ સતત વધારો કરી રહ્યું છે.
નિષ્કર્ષ શું છે?
આ જ કારણ છે કે અમેરિકા ચીનને દબાવવા માટે Proxy War, Trade War, કૂટનીતિ અને ટેક્નોલોજી પર પ્રતિબંધ જેવા ઉપાયો અપનાવે છે. તે તાઇવાનને હથિયારો તો આપે છે, પરંતુ પોતાની સેના સીધી રીતે મોકલવાથી બચે છે. અમેરિકા સારી રીતે જાણે છે કે ચીન સાથેનું સીધું યુદ્ધ એટલે મહાશક્તિ તરીકેના તેના યુગનો અંત બની શકે છે.
