Manmohan Singh Coal Scam Case: સુપ્રીમ કોર્ટે CBIની ક્લોઝર રિપોર્ટ સ્વીકારી, મનમોહન સિંહ સામેનો હિન્ડાલ્કો કેસ બંધ
Manmohan Singh Coal Scam Case
: કોલસા કૌભાંડના હિન્ડાલ્કો કેસમાં સમન્સ જારી થયાના એક દાયકાથી વધુ સમય બાદ અને તેમના નિધનના બે વર્ષ પછી, પૂર્વ વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહને બુધવારે સુપ્રીમ કોર્ટમાંથી મોટી રાહત મળી. સુપ્રીમ કોર્ટે CBIના કેસને બંધ કરવાનો નિર્ણય સ્વીકારતાં તેમને આ મામલે ક્લીન ચિટ આપી દીધી.
ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે મનમોહન સિંહની 11 વર્ષ જૂની અપીલ મંજૂર કરી. આ અપીલ માર્ચ 2015માં ટ્રાયલ કોર્ટના તે આદેશ વિરુદ્ધ કરવામાં આવી હતી, જેમાં CBIની ક્લોઝર રિપોર્ટ હોવા છતાં મનમોહન સિંહ અને પૂર્વ કોલસા સચિવ પી.સી. પારેખને કેસનો સામનો કરવા માટે સમન્સ જારી કરવામાં આવ્યા હતા.
તે સમયે CBI કોર્ટના વધારાના સત્ર ન્યાયાધીશ ભારત પારાશર, જે હાલમાં સુપ્રીમ કોર્ટના મહાસચિવ છે, તેમણે 12 માર્ચ 2015ના રોજ સમન્સ જારી કર્યા હતા. પી.સી. પારેખને પણ મનમોહન સિંહ સાથે 8 એપ્રિલે ટ્રાયલ કોર્ટમાં હાજર રહેવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. તે સમયે મનમોહન સિંહ વડાપ્રધાન હતા અને તેમની પાસે કોલસા મંત્રાલયનો પણ કાર્યભાર હતો.
CBIએ પોતાની ક્લોઝર રિપોર્ટમાં જણાવ્યું હતું કે મનમોહન સિંહ વિરુદ્ધ કેસ ચલાવવા યોગ્ય કોઈ પુરાવો મળ્યો નથી. જોકે, ટ્રાયલ કોર્ટે આ રિપોર્ટને ફગાવી દીધી હતી.
ટ્રાયલ કોર્ટના આદેશના લગભગ બે અઠવાડિયા બાદ મનમોહન સિંહે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સમન્સને પડકાર્યા હતા. ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટે તે સમન્સ પર સ્થગિતી આપી હતી.
બુધવારે જ્યારે મુખ્ય ન્યાયાધીશની બેન્ચ કોલસા કૌભાંડ સંબંધિત કેસોની સુનાવણી કરી રહી હતી, ત્યારે મનમોહન સિંહ તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલે અદાલતને જણાવ્યું કે પૂર્વ વડાપ્રધાનની અપીલ હજુ પણ બાકી છે.
તેમણે જણાવ્યું કે મનમોહન સિંહના નિધનને ધ્યાનમાં રાખીને અદાલતે આ અપીલનો નિકાલ કરી દે અને પોતાના આદેશમાં એ પણ નોંધ કરે કે ટ્રાયલ કોર્ટની ટિપ્પણીઓને હવે અસરહીન માનવામાં આવે.
સિબ્બલે અદાલતને જણાવ્યું, “હું ઇચ્છતો નથી કે આ ટિપ્પણીઓ રેકોર્ડમાં યથાવત રહે.”
ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે ટ્રાયલ કોર્ટ પાસે CBIની ક્લોઝર રિપોર્ટ ફગાવવા માટે કોઈ મજબૂત કારણ નહોતું.
સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ આદેશ
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું, “અમે આ બાબતે સંતુષ્ટ છીએ કે સત્ર ન્યાયાધીશ પાસે CBIની ક્લોઝર રિપોર્ટ ફગાવવાનો અને કેસની નોંધ લેવાનો કોઈ મજબૂત આધાર નહોતો. તેથી અમે વિશેષ અનુમતિ અરજી મંજૂર કરીએ છીએ, વિશેષ ન્યાયાધીશનો આદેશ રદ કરીએ છીએ, CBIની ક્લોઝર રિપોર્ટ સ્વીકારીએ છીએ અને કેસને ગુણદોષના આધારે બંધ કરીએ છીએ.”
ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા સમન્સ જારી કરવામાં આવ્યા તેના થોડા મહિના પહેલાં, નવેમ્બર 2014માં એ જ અદાલતે CBIને સવાલ કર્યો હતો કે તેણે મનમોહન સિંહની પૂછપરછ શા માટે કરી નહોતી. એક મહિના પછી અદાલતે CBIને મનમોહન સિંહનું નિવેદન નોંધવાનો આદેશ આપ્યો હતો. એજન્સીને કેસની વધુ તપાસ કરવા માટે પણ જણાવાયું હતું.
માર્ચ 2015માં ટ્રાયલ કોર્ટે મનમોહન સિંહ અને પી.સી. પારેખને સમન્સ જારી કર્યા બાદ પારેખે માંગ કરી હતી કે મનમોહન સિંહની પૂછપરછ થવી જોઈએ. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે જો મનમોહન સિંહ પોતાના નિર્ણય પર અડગ રહ્યા હોત તો “કોલગેટ” કૌભાંડ થયું ન હોત. અંતે જાન્યુઆરી 2015માં CBIની ટીમ મનમોહન સિંહના નિવાસસ્થાને પહોંચી હતી અને તેમનું નિવેદન નોંધ્યું હતું.
2005ના તાલાબીરા કોલસા બ્લોક ફાળવણી સાથે જોડાયેલો કેસ
આ કેસ વર્ષ 2005માં ઓડિશાના ઝારસુગુડા જિલ્લામાં આવેલા તાલાબીરા-II અને III કોલસા બ્લોકની ફાળવણી સાથે સંબંધિત છે. આ બ્લોક હિન્ડાલ્કો ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (આદિત્ય બિરલા ગ્રુપની કંપની) અને અન્ય બે કંપનીઓને સંયુક્ત રીતે ફાળવવામાં આવ્યા હતા.
CBIએ તે સમયે હિન્ડાલ્કોના નોન-એક્ઝિક્યુટિવ ચેરમેન કુમાર મંગલમ બિરલા, તત્કાલીન કોલસા સચિવ પી.સી. પારેખ તથા હિન્ડાલ્કોના અન્ય અધિકારીઓ વિરુદ્ધ ફોજદારી ષડયંત્ર અને સરકારી અધિકારીઓ દ્વારા ફોજદારી ગેરવર્તન સહિતની અનેક કલમો હેઠળ કેસ નોંધ્યો હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં મનમોહન સિંહ તરફથી રજૂ કરાયેલી દલીલો
જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં મનમોહન સિંહની અપીલ પર સુનાવણી થઈ, ત્યારે તેમની તરફથી કપિલ સિબ્બલે દલીલ કરી કે સ્ક્રિનિંગ કમિટીની ભલામણ વિરુદ્ધ હિન્ડાલ્કોને કોલસા બ્લોક ફાળવવામાં પૂર્વ વડાપ્રધાને કોઈ ગેરકાયદેસર કાર્ય કર્યું નહોતું.
સિબ્બલે જણાવ્યું કે મનમોહન સિંહે માત્ર એક વહીવટી નિર્ણય લીધો હતો. કોઈ ચોક્કસ કંપનીને ખાણ ફાળવવી ગેરકાયદેસર નહોતી, કારણ કે તે માટે કોઈ કાનૂની પ્રતિબંધ અસ્તિત્વમાં નહોતો.
વરિષ્ઠ વકીલે એ બાબતે પણ કડક વાંધો વ્યક્ત કર્યો કે CBI દ્વારા બે વખત ક્લોઝર રિપોર્ટ દાખલ કરવામાં આવી હોવા છતાં ટ્રાયલ કોર્ટે મનમોહન સિંહને સમન્સ જારી કર્યા હતા.
