Frozen Food Risks: ફ્રોઝન અને અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડ કેટલું સુરક્ષિત? અમેરિકાના કેસ બાદ ભારતમાં પણ વધી ચિંતા
Frozen Food Risks: અમેરિકામાં 18 વર્ષના એક યુવકે 11 મોટી ફૂડ કંપનીઓ સામે કેસ દાખલ કરીને સમગ્ર વિશ્વમાં ફ્રોઝન અને અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડને લઈને નવી ચર્ચા શરૂ કરી છે. યુવકનો આરોપ છે કે બાળપણથી આવા ખાદ્યપદાર્થો ખાવાના કારણે તેને માત્ર 16 વર્ષની ઉંમરે ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ અને ફેટી લિવર જેવી ગંભીર બીમારીઓ થઈ ગઈ. આ મામલો સામે આવ્યા બાદ અમેરિકામાં અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ અને ફ્રોઝન ફૂડની સુરક્ષા અંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. આવી સ્થિતિમાં સવાલ એ પણ ઊભો થઈ રહ્યો છે કે શું ભારતમાં ઝડપથી વધી રહેલું ફ્રોઝન ફૂડ બજાર પણ ભવિષ્યમાં આવી ચિંતાનું કારણ બની શકે?
મામલો કેવી રીતે સામે આવ્યો?
અહેવાલ અનુસાર, અમેરિકાના પેન્સિલ્વેનિયાના રહેવાસી બ્રાઇસ માર્ટિનેઝને 16 વર્ષની ઉંમરે અચાનક છાતી પાસે તીવ્ર દુખાવો અનુભવાયો. શરૂઆતમાં તેમને લાગ્યું કે કદાચ અસ્થમાનો હુમલો આવ્યો હશે, પરંતુ શાળાની નર્સે જ્યારે તેમનું બ્લડ પ્રેશર તપાસ્યું ત્યારે સ્થિતિ ગંભીર હોવાનું જાણવા મળ્યું. તેમને તાત્કાલિક હોસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવ્યા, જ્યાં ડૉક્ટરોએ જણાવ્યું કે તેમને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ અને ફેટી લિવર ડિસીઝ છે. બ્રાઇસ માટે આ સમાચાર આશ્ચર્યજનક હતા. બાળપણથી તેમનું વજન વધુ હતું, પરંતુ તે સિવાય તેમને કોઈ મોટી આરોગ્ય સમસ્યાનો અનુભવ થયો નહોતો. તેમને એ પણ ખબર નહોતી કે ઓછી ઉંમરમાં પણ ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ થઈ શકે.
બીમારી વિશે માહિતી એકત્રિત કરી
બીમારી વિશે જાણ્યા બાદ તેમણે ઇન્ટરનેટ પર પોતાની બીમારી સંબંધિત માહિતી શોધવાની શરૂઆત કરી. આ દરમિયાન તેમને અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડ, બાળકોને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવતી ફૂડ માર્કેટિંગ અને ખાદ્યપદાર્થોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા મીઠું, ખાંડ, ચરબી અને એડિટિવ્સ વિશે માહિતી મળી. તેમનું કહેવું છે કે બાળપણમાં તેમના ખોરાકનો મોટો ભાગ આવા જ પેકેજ્ડ અને રેડી-ટુ-ઈટ ઉત્પાદનોનો હતો. સવારે મીઠાં સીરિયલ, શાળામાં પિઝા, બર્ગર અને મેકરોની, જ્યારે ઘરે પરત આવ્યા પછી માઇક્રોવેવમાં તૈયાર થતું પેક્ડ ભોજન તેમની દૈનિક જીવનશૈલીનો ભાગ હતું.
11 કંપનીઓ સામે કેસ દાખલ કર્યો
18 વર્ષની ઉંમરે તેમણે 11 મોટી ફૂડ કંપનીઓ સામે કેસ દાખલ કર્યો. તેમાં ક્રાફ્ટ હેન્ઝ, કોકા-કોલા, પેપ્સિકો અને નેસ્લે યુએસએ જેવી કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમનો આરોપ છે કે કંપનીઓએ બાળકોને ધ્યાનમાં રાખીને આવા ઉત્પાદનો તૈયાર કર્યા અને તેમનો પ્રચાર કર્યો, જેના સતત સેવનથી તેમના આરોગ્ય પર ગંભીર અસર પડી. તેને અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડ સાથે જોડાયેલો પ્રથમ વ્યક્તિગત ઇજા સંબંધિત કેસ માનવામાં આવી રહ્યો છે. ત્યારબાદ અમેરિકામાં આવા જ અનેક અન્ય કેસ પણ સામે આવ્યા છે, જેમાં આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે કે અત્યંત પ્રોસેસ્ડ ખાદ્યપદાર્થોએ ઓછી ઉંમરમાં ગંભીર બીમારીઓનું જોખમ વધાર્યું.
ભારતમાં શું છે સ્થિતિ?
અમેરિકામાં ચાલી રહેલી ચર્ચા વચ્ચે ભારતમાં પણ ફ્રોઝન ફૂડનું બજાર ઝડપથી વધી રહ્યું છે. એક સમય એવો હતો જ્યારે ફ્રોઝન ઉત્પાદનો માત્ર ખાસ પ્રસંગોએ ખરીદવામાં આવતા હતા, પરંતુ હવે તે ધીમે-ધીમે રોજિંદા રસોડાનો ભાગ બનતા જઈ રહ્યા છે. ફ્રોઝન મોમોઝ, નગેટ્સ, ફ્રાઇઝ, કબાબ, બર્ગર પેટી અને રેડી-ટુ-કુક નાસ્તા હવે મોટી સંખ્યામાં ઘરોના ફ્રીઝરમાં સ્થાન મેળવી રહ્યા છે. આ બદલાવનું સૌથી મોટું કારણ ઝડપથી બદલાતી જીવનશૈલી માનવામાં આવે છે. કામકાજ કરતા પરિવારોની વધતી સંખ્યા, સમયનો અભાવ અને ક્વિક કોમર્સ પ્લેટફોર્મની સરળ ઉપલબ્ધતાના કારણે લોકો એવા વિકલ્પોને ઝડપથી અપનાવી રહ્યા છે, જે થોડા જ મિનિટોમાં તૈયાર થઈ શકે.
ફોર્ચ્યુન ઇન્ડિયાના અહેવાલ અનુસાર, માર્કેટ રિસર્ચ ફ્યુચરના અહેવાલ મુજબ ભારતનું ફ્રોઝન ફૂડ બજાર 2025થી 2035 વચ્ચે સરેરાશ 14.5 ટકા વાર્ષિક દરે વધવાની સંભાવના છે. બીજી તરફ મિનિસ્ટ્રી ઓફ ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઇન્ડસ્ટ્રીઝનું કહેવું છે કે કોલ્ડ-ચેન અને વેલ્યુ એડિશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં વધતા રોકાણના કારણે આ ક્ષેત્રનો વિસ્તાર થઈ રહ્યો છે અને ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા પણ અગાઉ કરતાં વધુ સારી બની છે.
નિષ્ણાતો શું કહે છે?
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ફ્રોઝન ફૂડનો અર્થ હંમેશા અસ્વસ્થ ખોરાક એવો નથી હોતો. ઘણા ફ્રોઝન ઉત્પાદનો સુરક્ષિત ટેક્નોલોજીથી તૈયાર કરવામાં આવે છે અને લાંબા સમય સુધી તાજગી જળવાઈ રહે તે માટે ફ્રીઝ કરવામાં આવે છે. જોકે સમસ્યા ત્યારે વધી શકે છે, જ્યારે લોકો જરૂર કરતાં વધુ અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ, હાઇ-સોડિયમ, હાઇ-શુગર અને હાઇ-ફેટ ધરાવતા રેડી-ટુ-ઈટ ઉત્પાદનોનું નિયમિત સેવન કરવા લાગે. ફૂડ ઇન્ડસ્ટ્રી સાથે જોડાયેલા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આજકાલ લોકો સુવિધા સાથે તાજા સ્વાદની પણ શોધમાં છે. તેથી એવા ઉત્પાદનો વધુ લોકપ્રિય બની રહ્યા છે, જેને ઘરે રાંધીને તાજા પીરસી શકાય. નગેટ્સ, ફ્રાઇઝ અને મોમોઝ જેવી કેટેગરીમાં સૌથી ઝડપી વૃદ્ધિ જોવા મળી રહી છે.
શું ધ્યાન રાખવું?
હેલ્થ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ફ્રોઝન ફૂડને સંપૂર્ણપણે ખોટું માનવાને બદલે તેનો સમજદારીપૂર્વક પસંદગી કરવી જોઈએ. પેકેટ પર લખેલી પોષણ સંબંધિત માહિતી વાંચવી, મીઠું અને ખાંડની માત્રા પર ધ્યાન આપવું અને ઘરે બનાવેલા તાજા ભોજનને પ્રાથમિકતા આપવી એ સૌથી સારો વિકલ્પ છે. જો ફ્રોઝન અથવા અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ખાદ્યપદાર્થો ક્યારેક-ક્યારેક અને સંતુલિત માત્રામાં ખાવામાં આવે તો જોખમ ઓછું રહે છે, પરંતુ જો તે જ રોજિંદા ભોજનનો મુખ્ય ભાગ બની જાય તો લાંબા ગાળે સ્થૂળતા, ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ અને ફેટી લિવર જેવી બીમારીઓનું જોખમ વધી શકે છે.
