India UNSC Election: UNSCમાં ભારતનો નવમો કાર્યકાળ દાવ પર, જર્મનીની હારથી કેમ વધ્યું ટેન્શન?
India UNSC Election: ભારતે તાજેતરમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC)માં બે વર્ષ (2028-29)ના કાર્યકાળ માટે પોતાનું અભિયાન શરૂ કર્યું છે. ભારત ચૂંટાય છે તો UNSCમાં તેનો નવમો કાર્યકાળ હશે. ચૂંટણી જૂન 2027માં થશે. એશિયામાં એક બેઠક માટે બીજો દાવેદાર તાજિકિસ્તાન છે, જેને ઇસ્લામિક દેશોના સંગઠન OICનું સમર્થન મળી ચૂક્યું છે, તેથી ભારત માટે આ ચૂંટણી સરળ રહેવાની નથી.
UNSCના સભ્યો કોણ છે?
સંયુક્ત રાષ્ટ્રને પાંચ પ્રાદેશિક સમૂહોમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે, જે એશિયા, આફ્રિકા, લેટિન અમેરિકા, પૂર્વી યુરોપ અને પશ્ચિમ યુરોપ તથા અન્ય (WEOG) દેશોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. WEOG સમૂહમાં અમેરિકા, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા, ન્યૂઝીલેન્ડ અને ઇઝરાયેલ સામેલ છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ભારતના પૂર્વ ઉપ-સ્થાયી પ્રતિનિધિ રાજદૂત મંજિવ એસ પુરીએ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસમાં લખ્યું છે કે પૂર્વી યુરોપ સમૂહ શીત યુદ્ધના સમયની યાદ અપાવે છે, જ્યારે UNSCની સ્થાયી સભ્યતા (P5)માં અમેરિકા, યુનાઇટેડ કિંગડમ, ફ્રાન્સ અને રશિયા સામેલ છે, જે દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધમાં વિજયી મિત્ર દેશોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, સાથે તેમાં ચીન પણ સામેલ છે.
UNSCમાં 10 અસ્થાયી સભ્યો પણ હોય છે, જેમને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા બે વર્ષના કાર્યકાળ માટે ચૂંટે છે. તેમાં આફ્રિકાથી ત્રણ, પૂર્વી યુરોપથી એક અને એશિયા, લેટિન અમેરિકા તથા WEOGમાંથી બે-બે સભ્યો સામેલ હોય છે.
UNSCની ચૂંટણીઓ કેવી રીતે થાય છે?
રાજદૂત મંજિવ એસ પુરીએ લખ્યું છે કે દર વર્ષે પાંચ ચૂંટાયેલા સભ્યો નિવૃત્ત થાય છે, જેના કારણે બિન-સ્થાયી સભ્યો વચ્ચે રોટેશનની પ્રક્રિયા ચાલતી રહે છે. પાકિસ્તાન હાલમાં એશિયાથી UNSCનું સભ્ય છે (2025-26 માટે), જ્યારે બહેરીનનો કાર્યકાળ 2027માં પૂર્ણ થશે. 2027માં કિર્ગિસ્તાન પાકિસ્તાનનું સ્થાન લેશે અને 2028 સુધી સભ્ય રહેશે.
તેમણે લખ્યું છે કે બહારથી જોવામાં આવે તો ભારતની વૈશ્વિક સ્થિતિ અને G-20ની સભ્યતા જેવી બાબતોને જોતા, તાજિકિસ્તાન સામે ભારતની જીત નિશ્ચિત લાગવી જોઈએ. પરંતુ UNમાં ચૂંટણીઓ વિચિત્ર રીતે થઈ શકે છે, જેમ કે આ જૂનમાં થયું હતું. પશ્ચિમી દેશો વચ્ચે બે બેઠકો માટે થયેલી ત્રિપક્ષીય સ્પર્ધામાં પોર્ટુગલ અને ઓસ્ટ્રિયાએ મોટી અર્થવ્યવસ્થા ધરાવતા દેશ જર્મનીને પાછળ છોડી દીધો.
જર્મનીની હાર ભારત માટે કેમ વેક-અપ કોલ છે?
UNમાં મોટું આર્થિક યોગદાન આપનાર અને UNSCની સ્થાયી સભ્યતાના દાવેદાર તરીકે જર્મની દર સાતમા કે આઠમા વર્ષે UNSCની સભ્યતા માટે પ્રયાસ કરતું રહ્યું છે. તેણે છેલ્લી વખત 2019-20ના કાર્યકાળમાં સેવા આપી હતી. ચૂંટણી ગુપ્ત મતદાન દ્વારા થઈ હોવાથી વાસ્તવમાં શું થયું તે સ્પષ્ટ નથી. જોકે એવું લાગે છે કે ગાઝામાં ઇઝરાયેલના યુદ્ધ અંગે જર્મનીના વલણને લઈને ‘ગ્લોબલ સાઉથ’માં અસંતોષ વધી રહ્યો છે. તેનાથી દુનિયાના મોટા અને શક્તિશાળી દેશો સામે સંયુક્ત રાષ્ટ્રના નાના સભ્ય દેશો વચ્ચે એકતાનો સંકેત પણ મળ્યો.
UNSCમાં થતી રહે છે વિચિત્ર ઇલેક્શન
બીજી તરફ એશિયન ગ્રુપમાં કિર્ગિસ્તાને ફિલિપાઇન્સને હરાવ્યું, જેને અમેરિકાનું સમર્થન મળેલું હતું. ફિલિપાઇન્સ લાંબા સમયથી UNનું સભ્ય છે અને તેને ASEANનું સમર્થન મળેલું હતું. કિર્ગિસ્તાનને પડેલા 191 મતમાંથી 142 મત મળ્યા. તેણે 127 મતની (કુલ મતોના બે-તૃતીયાંશ) જરૂરી સંખ્યા સરળતાથી પાર કરી લીધી. આવું 50થી વધુ સભ્યો ધરાવતા ‘ઓર્ગેનાઇઝેશન ઑફ ઇસ્લામિક કોઓપરેશન’ (OIC) સમૂહના સમર્થન અને ચીનના મજબૂત સમર્થનને કારણે થયું.
આ વખતે UNGAના અધ્યક્ષપદ માટે પણ મુકાબલો થયો, જેમાં બાંગ્લાદેશના વિદેશ મંત્રીએ સાયપ્રસના ઉમેદવારને હરાવ્યો. અહીં પણ એવું લાગે છે કે એ જ બાબતો કામ કરી રહી હતી, જેના કારણે કિર્ગિસ્તાનને ફાયદો થયો અને જર્મનીને હારનો સામનો કરવો પડ્યો. સામાન્ય રીતે UNSCમાં કિર્ગિસ્તાનની સભ્યતા મધ્ય એશિયાના પ્રતિનિધિત્વની જરૂરિયાત પૂરી કરે છે અને તેનાથી ભારત માટે UNSC સુધી પહોંચવું સરળ બનવું જોઈએ. પરંતુ કિર્ગિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશની જીત તથા જર્મનીની હારે ભારત માટે એક મજબૂત ગ્લોબલ કેમ્પેનની જરૂરિયાત દર્શાવી છે અને ભારતે ઘણાં પહેલાં કેમ્પેન શરૂ કરીને આ દિશામાં કામ પણ શરૂ કરી દીધું છે.
ભારતે 2010ની ચૂંટણીમાં મેળવી હતી ઐતિહાસિક જીત
રાજદૂત મંજિવ એસ પુરીએ લખ્યું છે કે 2010માં ભારતને કઝાકિસ્તાનના મામલે આવી જ સ્થિતિનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. કઝાકિસ્તાન સાથેના મજબૂત દ્વિપક્ષીય સંબંધોનો લાભ લઈને અને પોતાની ઉમેદવારીને 2017-18 માટે આગળ વધારીને આ સ્થિતિથી બચવામાં આવ્યું હતું. જોકે ભારતનું ચૂંટાવું તો નક્કી જ હતું, પરંતુ ન્યૂયોર્ક અને સમગ્ર દુનિયામાં સતત રાજદ્વારી પ્રયાસોને કારણે ભારતને ચૂંટણીમાં રેકોર્ડ 187 મત મળ્યા હતા. જે UNSCમાં ભારતની સ્થાયી સભ્યતા માટે દુનિયાભરની મંજૂરીનો સંકેત હતો.
