Drought Conditions India: છેલ્લા ચાર અઠવાડિયામાં થયેલા વરસાદના આધારે દેશભરના ઓછામાં ઓછા 218 જિલ્લાઓમાં દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે. IMDનો સ્ટાન્ડર્ડાઇઝ્ડ પ્રેસિપિટેશન ઇન્ડેક્સ (SPI) તેમને મધ્યમ, ગંભીર અથવા અત્યંત દુષ્કાળની શ્રેણીમાં રાખે છે. SPI વરસાદ આધારિત એક ઇન્ડિકેટર છે, જે નિર્ધારિત સમયગાળામાં થયેલા વરસાદની તુલના તે જ સમયગાળા માટે અપેક્ષિત ઐતિહાસિક વરસાદ સાથે કરે છે.
13 ઑગસ્ટથી 9 સપ્ટેમ્બર, 2026ની તાજેતરની ચાર અઠવાડિયાની અવધિમાં, 17 ઑગસ્ટથી 13 સપ્ટેમ્બર, 2023ની સમાન અવધિની સરખામણીમાં આવા 30 જિલ્લા વધારે છે. 2023માં આ શ્રેણીઓમાં 188 જિલ્લા નોંધાયા હતા. વર્ષ 2023માં ચોમાસું પણ સામાન્ય કરતાં ઓછું રહ્યું હતું અને 2026 પહેલાંનું છેલ્લું મજબૂત અલ નીનો ધરાવતું વર્ષ હતું.
હળવા દુષ્કાળવાળા જિલ્લાઓની સંખ્યામાં મોટો ઘટાડો
જોકે, દુષ્કાળની શ્રેણી, જેમાં હળવો, મધ્યમ, ગંભીર અથવા અત્યંત દુષ્કાળનો સમાવેશ થાય છે, ધરાવતા જિલ્લાઓની કુલ સંખ્યા 2023માં 469થી ઘટીને આ જ ચાર અઠવાડિયાની અવધિમાં 454 થઈ ગઈ છે, પરંતુ દુષ્કાળની ગંભીરતા વધી છે. હળવા દુષ્કાળવાળા જિલ્લાઓની સંખ્યામાં 281થી ઘટીને 236 સુધીનો મોટો ઘટાડો થયો છે, જે દર્શાવે છે કે સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ ધરાવતા વધુ જિલ્લાઓમાં વરસાદની અછતની અસર વધુ અનુભવાઈ રહી છે.
IMD મુજબ, મહારાષ્ટ્રના મરાઠવાડા અને વિદર્ભ વિસ્તારો ઉપરાંત ગુજરાત, આંધ્ર પ્રદેશ, રાજસ્થાન અને મેઘાલયના અનેક જિલ્લાઓ તેમજ પંજાબ-હરિયાણાના કેટલાક વિસ્તારોમાં દુષ્કાળવાળા જિલ્લાઓની હાજરી સ્પષ્ટપણે જોવા મળી શકે છે. મધ્યમ, ગંભીર અને અત્યંત વરસાદવાળી શ્રેણીઓમાં જિલ્લાઓની સંખ્યા 2023માં 58થી વધીને આ વર્ષે 86 થઈ ગઈ છે, જે વરસાદના બંને આત્યંતિક સ્તરો, એટલે કે ખૂબ ઓછો અને ખૂબ વધારે વરસાદ,માં ઝડપી ફેરફાર તરફ સંકેત કરે છે.
હવામાન નિષ્ણાતે શું કહ્યું
IMD પુણેમાં ક્લાઇમેટ એપ્લિકેશન અને યુઝર ઇન્ટરફેસના હેડ, સત્યબાન બિશોઈ રત્નાએ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા સાથે વાત કરતા જણાવ્યું કે તાજેતરના વરસાદના આધારે જે જિલ્લાઓ ‘મોડરેટલી ડ્રાય’ (ઘણા સૂકા), ‘સિવિયરલી ડ્રાય’ (ખૂબ સૂકા) અને ‘એક્સ્ટ્રીમલી ડ્રાય’ (અત્યંત સૂકા) શ્રેણીમાં આવે છે, તેમાં દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ માનવામાં આવી શકે છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે SPI આધારિત મૂલ્યાંકન વરસાદની સ્થિતિ સાથે સંબંધિત છે અને તેમાં તાપમાન અથવા જમીનની ભેજ જેવા પરિબળોનો સમાવેશ થતો નથી.
વર્ષ 2023માં મધ્યમ દુષ્કાળવાળા જિલ્લાઓની સંખ્યા 97 હતી, જે આ વર્ષે વધીને 120 થઈ ગઈ છે, જ્યારે ગંભીર દુષ્કાળવાળા જિલ્લાઓ 50થી વધીને 65 થઈ ગયા છે. જોકે, અત્યંત દુષ્કાળવાળા જિલ્લાઓની સંખ્યા 41થી ઘટીને 33 થઈ ગઈ છે. મુખ્ય ફેરફાર તાજેતરના વરસાદની અછતની ગંભીરતામાં આવ્યો છે.
મધ્યમ અને ગંભીર દુષ્કાળવાળા જિલ્લાઓની સંખ્યા વધી
હળવા દુષ્કાળવાળા જિલ્લાઓની સંખ્યા ઘટી છે, પરંતુ મધ્યમ અને ગંભીર દુષ્કાળવાળા જિલ્લાઓની સંખ્યા વધી છે. આંકડાઓ પરથી એ પણ જાણવા મળ્યું છે કે વધુ વરસાદ અથવા ભીની સ્થિતિ ધરાવતા જિલ્લાઓની સંખ્યામાં પણ વધારો થયો છે. ગંભીર રીતે ભીના જિલ્લાઓની સંખ્યા 11થી વધીને 26 અને અત્યંત ભીના જિલ્લાઓની સંખ્યા 14થી વધીને 16 થઈ ગઈ છે.
