Hand Swelling: સવારે ઊઠતાં જ હાથ અને આંગળીઓ સૂજેલી દેખાય અથવા દિવસ દરમિયાન વારંવાર હાથમાં સોજાની સમસ્યા થાય, તો તેને હંમેશા સામાન્ય સમજીને નજરઅંદાજ ન કરવી જોઈએ. ઘણી વખત ગરમી, વધુ મીઠાવાળું ભોજન, લાંબા સમય સુધી એક જ પોઝિશનમાં રહેવું અથવા વધુ શારીરિક પ્રવૃત્તિને કારણે હાથમાં અસ્થાયી સોજો આવી શકે છે. પરંતુ જો આ પરેશાની વારંવાર થાય અથવા લાંબા સમય સુધી રહે, તો તેની પાછળ શરીરમાં ફ્લૂડ રિટેન્શન, આર્થરાઇટિસ, થાઇરોઇડ અને એલર્જિક રિએક્શન જેવા કારણો પણ હોઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં ઈજા અથવા ઇન્ફેક્શન પણ હાથના સોજાનું કારણ બની શકે છે. ખાસ વાત એ છે કે સોજા સાથે દુખાવો, લાલાશ, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, સાંધામાં જકડાણ અથવા શરીરના બીજા ભાગોમાં સોજા જેવા લક્ષણો દેખાય, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી બની જાય છે.
શું વધુ મીઠું ખાવાથી હાથમાં સોજો આવી શકે છે?
NHS અનુસાર વધુ મીઠું ખાવાથી કેટલાક લોકોમાં શરીરમાં પાણી જમા થવાની એટલે કે ફ્લૂડ રિટેન્શનની સમસ્યા વધી શકે છે. સોડિયમ શરીરમાં પાણીના સંતુલનને અસર કરે છે. જ્યારે શરીરમાં સોડિયમનું પ્રમાણ વધુ હોય છે, ત્યારે કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં વધારાનું પાણી જમા થઈ શકે છે અને તેના કારણે હાથ-પગમાં સોજો દેખાઈ શકે છે.
ગરમી અને લાંબા સમય સુધી એક જ પોઝિશનમાં રહેવાની શું અસર થાય છે?
આ ઉપરાંત લાંબા સમય સુધી એક જ પોઝિશનમાં બેસી રહેવાથી પણ શરીરના કેટલાક ભાગોમાં ફ્લૂડ જમા થઈ શકે છે. NHS અનુસાર લાંબા સમય સુધી એક જ સ્થિતિમાં રહેવું હાથ અને બાહુમાં સોજાના સંભવિત કારણોમાં સામેલ છે.
હાથના સોજાના 5 સંભવિત કારણો કયા હોઈ શકે છે?
શરીરમાં પાણી જમા થવું
હાથમાં સોજાનું એક સામાન્ય કારણ ફ્લૂડ રિટેન્શન હોઈ શકે છે. જ્યારે શરીરના ટિશ્યૂમાં સામાન્ય કરતાં વધારે પ્રવાહી જમા થાય છે, ત્યારે હાથ, આંગળીઓ અથવા બાહુ ફૂલેલા દેખાઈ શકે છે. એક જ પોઝિશનમાં રહેવું, વધુ મીઠું ખાવું, કેટલીક દવાઓ અને શરીર સાથે જોડાયેલી બીમારીઓ ફ્લૂડ રિટેન્શનનું કારણ બની શકે છે. ક્લીવલેન્ડ ક્લિનિક અનુસાર કેટલાક કિસ્સાઓમાં સૂજેલા ભાગને કેટલીક સેકન્ડ સુધી દબાવવાથી હળવો ખાડો બની શકે છે, જેને પિટિંગ એડિમા કહેવામાં આવે છે. જોકે, દરેક પ્રકારના સોજામાં આવું થવું જરૂરી નથી.
આર્થરાઇટિસ
જો હાથના સોજા સાથે આંગળીઓ અથવા કાંડા જેવા સાંધામાં દુખાવો અને જકડાણ પણ રહે, તો તેનો સંબંધ આર્થરાઇટિસ સાથે હોઈ શકે છે. મેયો ક્લિનિક અનુસાર ખાસ કરીને ર્યુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક પ્રણાલી સાંધાની અંદરની પરત પર હુમલો કરે છે. તેના કારણે સોજો, દુખાવો અને બળતરા થઈ શકે છે. આ બીમારી હાથ અને પગના નાના સાંધાને પણ અસર કરી શકે છે.
ઈજાને કારણે હાથમાં સોજો
હાથમાં ઈજા થવા, મોચ આવવા અથવા કોઈ ભાગ પર વધુ દબાણ પડ્યા પછી સ્થાનિક સોજો આવી શકે છે. ઈજાને કારણે આસપાસના ટિશ્યૂમાં ઇન્ફ્લેમેશન વધે છે અને તે જગ્યાએ ફ્લૂડ જમા થઈ શકે છે. નેશનવાઇડ ચિલ્ડ્રન્સ અનુસાર આવો સોજો સામાન્ય રીતે તે જ ભાગમાં વધુ દેખાય છે જ્યાં ઈજા થઈ હોય. તેની સાથે દુખાવો, લાલાશ, ગરમાહટ અથવા હાથ હલાવવામાં મુશ્કેલી પણ થઈ શકે છે.
કિડનીની સમસ્યાને કારણે સોજો
અમેરિકા એસોસિએશન ઑફ કિડની પેશન્ટ અનુસાર કિડની શરીરમાંથી વધારાનું પાણી અને મીઠું બહાર કાઢવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જ્યારે કિડનીની કાર્યક્ષમતા પ્રભાવિત થાય છે, ત્યારે શરીરમાં ફ્લૂડ અને સોડિયમ જમા થઈ શકે છે. આ કારણે શરીરના અલગ-અલગ ભાગોમાં સોજો આવી શકે છે. કિડનીની બીમારી સાથે જોડાયેલો સોજો ઘણીવાર પગ અને આંખોની આસપાસ વધુ દેખાય છે.
હાર્ટ સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓ
અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશન અનુસાર હાર્ટ સાથે જોડાયેલી કેટલીક સમસ્યાઓમાં શરીરમાં ફ્લૂડ જમા થવાની સમસ્યા થઈ શકે છે. જ્યારે હૃદય અસરકારક રીતે લોહી પંપ કરી શકતું નથી, ત્યારે શરીરના ફ્લૂડ બેલેન્સ પર અસર થઈ શકે છે અને સોજો વિકસી શકે છે. જોકે, માત્ર હાથમાં સોજો જોઈને હાર્ટ ડિસીઝનું નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં. જો હાથના સોજા સાથે પગ અથવા પગની ઘૂંટીમાં સોજો, ઝડપથી થાક લાગવો, સૂતી વખતે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અથવા શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલી પણ હોય, તો ડૉક્ટરનો વહેલી તકે સંપર્ક કરવો જોઈએ.
હાથમાં ક્યારેક હળવો સોજો, ગરમી, કસરત, વધુ મીઠું અથવા લાંબા સમય સુધી એક જ સ્થિતિમાં રહેવું સામાન્ય કારણોને કારણે થઈ શકે છે. પરંતુ જો હાથમાં સોજો વારંવાર થાય, લાંબા સમય સુધી રહે અથવા તેની સાથે અન્ય લક્ષણો પણ દેખાય, તો તેની પાછળ આર્થરાઇટિસ, કિડનીની સમસ્યાઓ, હૃદય સંબંધિત સ્થિતિઓ, થાઇરોઇડ ડિસઓર્ડર અથવા એલર્જી રિએક્શન જેવા કારણો પણ હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં જો તમને શરીરના કોઈપણ ભાગમાં સોજો દેખાય, તો તરત ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો.
