સરકારે ગ્રામીણ વિકાસ વિભાગના એ પ્રસ્તાવને પણ મંજૂરી આપી છે, જેના હેઠળ ‘રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાય કાર્યક્રમ’ (NSAP)ને 2026-27થી 2030-31 સુધી એટલે કે 5 વર્ષ માટે ચાલુ રાખવામાં આવશે. આ માટે કુલ ₹53,428 કરોડનું બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું છે.
આ પ્રસ્તાવની સાથે જ સરકારે કેટલીક યોજનાઓ અને પેટા-યોજનાઓનાં નામ બદલવાની પણ મંજૂરી આપી છે. સરકારે વૃદ્ધો અને વિધવાઓ માટેની પેન્શન યોજનાઓ તથા કૌટુંબિક લાભ યોજનાને તેમના વર્તમાન સ્વરૂપમાં જ ચાલુ રાખવાની જાહેરાત કરી છે.
આ યોજનાઓ અને પેટા-યોજનાઓનાં નામ બદલાયાં
| વર્તમાન/મૂળ યોજના | નવું નામ |
|---|---|
| રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાય કાર્યક્રમ (NSAP) | પ્રધાનમંત્રી સામાજિક સહાય યોજના |
| ઇન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય વૃદ્ધાવસ્થા પેન્શન યોજના (IGNOAPS) | પ્રધાનમંત્રી વૃદ્ધાવસ્થા પેન્શન યોજના |
| ઇન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય વિધવા પેન્શન યોજના (IGNWPS) | પ્રધાનમંત્રી વિધવા પેન્શન યોજના |
| ઇન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય દિવ્યાંગજન પેન્શન યોજના (IGNDPS) | પ્રધાનમંત્રી દિવ્યાંગજન પેન્શન યોજના |
| રાષ્ટ્રીય પરિવાર લાભ યોજના | પ્રધાનમંત્રી પરિવાર લાભ યોજના |
દિવ્યાંગજન પેન્શનની રકમમાં શું ફેરફાર થયા?
દિવ્યાંગજન પેન્શન કાર્યક્રમ હેઠળ, 0-79 વર્ષની વયના લોકોને હવે 375 રૂપિયાની સહાય મળશે, જ્યારે 80 વર્ષ અને તેથી વધુ વયના લોકોને 625 રૂપિયાની સહાય આપવામાં આવશે.
આગામી ત્રણ મહિનાની અંદર દિવ્યાંગજન પેન્શન યોજનામાં કરવામાં આવેલા ફેરફારો અંગે માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરીને તેનો અમલ કરવામાં આવશે. આ માર્ગદર્શિકામાં પાત્રતાના માપદંડો, લાભાર્થીઓની સંખ્યા અને પેન્શન યોજના હેઠળ મળતી સહાયની રકમમાં કરવામાં આવેલા ફેરફારોનો સમાવેશ થશે.
યોજના હેઠળ સહાયની રકમ વધારવાની સાથે નીચેના ફેરફારો પણ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યા છે.
આ યોજના હેઠળ ‘બેન્ચમાર્ક ડિસેબિલિટી’નો માપદંડ હવે 80%ને બદલે 40% રહેશે.
દિવ્યાંગજન પેન્શન માટેની લઘુત્તમ વયમર્યાદા હવે ‘જન્મથી’ એટલે કે જન્મ સમયે જ ગણવામાં આવશે. સરકારે જણાવ્યું કે આ મંજૂરીથી તમામ 36 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કુલ 3.20 કરોડ લાભાર્થીઓને લાભ મળશે.
રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાય કાર્યક્રમ (NSAP) શું છે?
15 ઑગસ્ટ 1995ના રોજ શરૂ કરવામાં આવેલો રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાય કાર્યક્રમ (NSAP) સંપૂર્ણપણે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવતી યોજના છે. તે ગરીબી રેખા નીચે (BPL) જીવતા લોકોને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે.
ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવતો આ કાર્યક્રમ ગ્રામીણ અને શહેરી બંને વિસ્તારોમાં ચલાવવામાં આવે છે. બંધારણમાં ઉલ્લેખિત ‘રાજ્યની નીતિનાં માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો’ને સાકાર કરવાની દિશામાં આ એક મોટું પગલું છે.
NSAP હેઠળ વૃદ્ધાવસ્થા પેન્શન, વિધવા પેન્શન, દિવ્યાંગતા પેન્શન, કૌટુંબિક લાભ અને ‘અન્નપૂર્ણા’ યોજના દ્વારા ખાદ્ય સુરક્ષાનો સમાવેશ થાય છે. આ લાભો તેના માટે પાત્રતા ધરાવતા લાભાર્થીઓને આપવામાં આવે છે.
