Toll Collection October 2026: હાઈવે પર ટોલ વસૂલાતનો નવો રેકોર્ડ, ઓક્ટોબરમાં ₹6,640 કરોડની આવક, FASTag અને UPI બન્યા પહેલી પસંદ

Arati Parmar
6 Min Read
Toll Collection October 2026

Toll Collection October 2026: દેશમાં આર્થિક ગતિવિધિઓ વધવા અને હાઈવે પર વાહનોની અવરજવર ઝડપી થવાની અસર ટોલ વસૂલાત પર પણ જોવા મળી રહી છે. ઓક્ટોબરમાં નેશનલ હાઈવે અને એક્સપ્રેસવે પર ટોલથી રેકોર્ડ 6,640 કરોડ રૂપિયાની આવક થઈ હતી. ગયા વર્ષના ઓક્ટોબરમાં થયેલી 5,715 કરોડ રૂપિયાની વસૂલાત કરતાં આ લગભગ 16% વધુ છે.

આ પહેલાં ટોલ વસૂલાતનો સૌથી મોટો માસિક રેકોર્ડ આ જ વર્ષે મે મહિનામાં બન્યો હતો. તે મહિને 6,185 કરોડ રૂપિયાનો ટોલ એકત્રિત થયો હતો. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, વર્તમાન ગતિ ચાલુ રહેશે તો આખા વર્ષમાં ટોલ વસૂલાત લગભગ 74,000 કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી શકે છે.

- Advertisement -

ડિજિટલ પેમેન્ટમાં આવ્યો વધારો

ટોલ વસૂલાતની પદ્ધતિમાં પણ મોટો ફેરફાર આવ્યો છે. અહેવાલ મુજબ, લોકો હવે રોકડને બદલે ડિજિટલ માધ્યમથી ચુકવણી કરી રહ્યા છે. ઓક્ટોબર 2026માં ટોલ પ્લાઝા પર રોકડથી માત્ર 4 કરોડ રૂપિયાની ચુકવણી થઈ હતી. ગયા વર્ષના ઓક્ટોબરમાં આ રકમ 84 કરોડ રૂપિયા હતી.

બીજી તરફ, UPIથી ચુકવણી વધીને લગભગ 100 કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગઈ હતી. ગયા વર્ષના ઓક્ટોબરમાં UPIથી ટોલની કોઈ ચુકવણી થઈ નહોતી. આના પરથી જાણવા મળે છે કે હાઈવે પર મુસાફરી કરતા લોકો ઝડપથી ડિજિટલ પેમેન્ટ અપનાવી રહ્યા છે.

- Advertisement -

સરકારનું આયોજન શું છે?

સરકારે હાઈવે પર ટોલની ચુકવણી માટે રોકડનો ઉપયોગ બંધ કરવા અને FASTag અથવા UPIને પ્રાથમિકતા આપવાના નિર્દેશ આપ્યા છે. આ માટે ટોલ પ્લાઝા પર દેખરેખ પણ વધારવામાં આવી રહી છે.

એક અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, રોકડથી ચુકવણી સંપૂર્ણપણે બંધ થવાથી ટોલ વસૂલાતમાં ગેરરીતિ અને છેતરપિંડીની શક્યતા ઘટશે. આ ઉપરાંત, વધુ લોકો FASTagના વાર્ષિક પાસ પણ લઈ રહ્યા છે, જે એક સારો સંકેત છે.

- Advertisement -

ભારતમાં હાઈવે પર ટોલ વસૂલાત કેવી રીતે થાય છે?

દેશમાં નેશનલ હાઈવે અને એક્સપ્રેસવે પર ટોલ વસૂલાતનું કામ મુખ્યત્વે ભારતીય રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ પ્રાધિકરણ (NHAI) અને ઇન્ડિયન હાઈવે મેનેજમેન્ટ કંપની લિમિટેડ (IHMCL) સંભાળે છે. આ માટે સરકારે ડિજિટલ ચુકવણી વ્યવસ્થાને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. હવે નેશનલ હાઈવે પર 98%થી વધુ ટોલ વસૂલાત FASTag દ્વારા થાય છે.

સરકાર ધીમે-ધીમે જૂની ટોલ બૂથ વ્યવસ્થાને દૂર કરીને વાહનોને રોકાયા વિના મુસાફરી કરી શકાય તેવી વ્યવસ્થા પણ તૈયાર કરી રહી છે. આ માટે FASTagની સાથે કેમેરા અને સેટેલાઇટ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. હાઈવે પર ટોલ વસૂલાત માટે આ 3 ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થાય છે.

1. FASTag

  • FASTag એક ઇલેક્ટ્રોનિક સ્ટિકર હોય છે, જેને વાહનની આગળની વિન્ડશીલ્ડ પર લગાવવામાં આવે છે.
  • તે વાહનના બેંક ખાતા અથવા ડિજિટલ વૉલેટ સાથે જોડાયેલું હોય છે. જ્યારે વાહન ટોલ પ્લાઝામાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે ત્યાં લગાવેલું RFID રીડર FASTagને સ્કેન કરે છે અને ટોલની રકમ આપમેળે કપાઈ જાય છે. ત્યારબાદ બેરિયર ખુલી જાય છે.
  • દેશભરમાં નેશનલ અને સ્ટેટ હાઈવે પર ટોલની ચુકવણી માટે આ સૌથી મુખ્ય પદ્ધતિ છે. દેશમાં લગભગ 6 કરોડ FASTag સક્રિય છે.

2. મલ્ટી લેન ફ્રી ફ્લો (MLFF)

  • આ ટેક્નોલોજીમાં રસ્તાની ઉપર ખાસ ગેન્ટ્રી લગાવવામાં આવે છે. તેમાં ઑટોમેટિક નંબર પ્લેટ ઓળખતા કેમેરા (ANPR), AI અને RFID રીડર લગાવવામાં આવે છે.
  • તેમની મદદથી વાહનની નંબર પ્લેટ અને FASTagની ઓળખ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ટોલની રકમ આપમેળે કપાઈ જાય છે.
  • આ વ્યવસ્થામાં વાહનને ટોલ પ્લાઝા પર રોકાવાની અથવા બેરિયર ખૂલવાની રાહ જોવાની જરૂર પડતી નથી.
  • દિલ્હી-મુંબઈ જેવા મુખ્ય હાઈવે કોરિડોર સહિત અનેક સ્થળોએ આ વ્યવસ્થા લાગુ કરવાની દિશામાં કામ ચાલી રહ્યું છે.

3. ગ્લોબલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ (GNSS)

  • GNSS એટલે ગ્લોબલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ આધારિત ટોલ વસૂલાતની વ્યવસ્થા.
  • તેમાં સેટેલાઇટ અને વાહનમાં લગાવવામાં આવેલા ખાસ ઉપકરણની મદદથી જાણવા મળે છે કે કોઈ વાહને હાઈવે પર કેટલું અંતર કાપ્યું છે.
  • તેના આધારે ટોલની રકમ નક્કી કરવામાં આવે છે. એટલે કે જેટલું અંતર કાપશો, તે પ્રમાણે ચુકવણી કરવી પડશે.
  • હાલમાં આ વ્યવસ્થા વિચારણા અને પરીક્ષણના તબક્કામાં છે. સરકાર તેને 2028 સુધીમાં સંપૂર્ણપણે લાગુ કરવાની યોજના પર કામ કરી રહી છે.
  • NHAIએ તેના પરીક્ષણ માટે કર્ણાટકમાં NH-275 (બેંગલુરુ-મૈસૂર ખંડ) અને હરિયાણામાં NH-709 (પાનીપત-હિસાર ખંડ) પર પાયલટ અભ્યાસ કર્યો છે.

ટોલ પ્લાઝા પાસે રહેતા લોકોને મળે છે છૂટ

જો કોઈ વ્યક્તિ ટોલ પ્લાઝાથી 20 કિલોમીટરના વિસ્તારમાં રહે છે, તો તે રાહત દરે લોકલ પાસ માટે અરજી કરી શકે છે. આ હેઠળ સ્થાનિક રહેવાસીઓએ સામાન્ય ટોલ દરોની સરખામણીમાં ઓછી રકમ ચૂકવવી પડે છે. સરકારે 120થી વધુ ટોલ પ્લાઝા પર ડિજિટલ લોકલ પાસની સુવિધાનો વિસ્તાર કર્યો છે.

કયા વાહનોએ ટોલ ચૂકવવો પડતો નથી?

કેટલાંક વાહનોને નેશનલ હાઈવે પર ટોલની ચુકવણીમાંથી છૂટ આપવામાં આવી છે. તેમાં મુખ્યત્વે આ વાહનોનો સમાવેશ થાય છે.

  • ટુ-વ્હીલર વાહનો.
  • એમ્બ્યુલન્સ.
  • ફાયર બ્રિગેડનાં વાહનો.
  • છૂટની શ્રેણીમાં આવતા સરકારી વાહનો.
  • નિર્ધારિત નિયમો હેઠળ સંરક્ષણ વિભાગનાં વાહનો.

ટોલ નહીં ચૂકવો તો આવશે ઈ-નોટિસ

સરકારે ટોલ વસૂલાતના નિયમો કડક બનાવ્યા છે. જો કોઈ વાહન FASTagમાં પૂરતું બેલેન્સ ન હોવા છતાં બેરિયર-ફ્રી ટોલમાંથી પસાર થાય છે, તો વાહન માલિકને SMS અથવા ઈમેઇલ દ્વારા ઈ-નોટિસ મોકલવામાં આવી શકે છે.

નિયમો અનુસાર, વાહન માલિકને સામાન્ય ટોલ ફી જમા કરાવવા માટે 72 કલાકનો સમય મળે છે. નિર્ધારિત સમયની અંદર ચુકવણી નહીં કરવામાં આવે તો ટોલની રકમ બમણી થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, બાકી ટોલને વાહનના VAHAN ડેટાબેઝ સાથે જોડી શકાય છે. ટોલની રકમ બાકી રહે તો વાહનની માલિકીમાં ફેરફાર, NOC, ફિટનેસ સર્ટિફિકેટ અને કોમર્શિયલ પરમિટ જેવી સેવાઓ મેળવવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે.

Share This Article