આ ચાર મહિના દરમિયાન, ભગવાન શિવ સૃષ્ટિનો ભાર ઉઠાવે છે, ચાર મહિના પછી, ભગવાન શિવ ભગવાન વિષ્ણુને સૃષ્ટિનો ભાર સોંપે છે અને કૈલાસ પર્વત પર જાય છે.
ઉજ્જૈન, 16 જુલાઇ. દેવશયની એકાદશી આવતા બુધવારે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ ભગવાન શિવને સૃષ્ટિની જવાબદારી સોંપે છે અને ચાર મહિના સુધી ક્ષીરસાગરમાં સૂઈ જાય છે. ભગવાન શિવ આ ચાર મહિનામાં સૃષ્ટિનો ભાર ઉપાડે છે. ચાર મહિના પછી, જ્યારે ભગવાન વિષ્ણુ દેવુથની એકાદશી પર જાગે છે, ત્યારે વૈકુંઠ ચતુર્દશીના રોજ, ભગવાન શિવ ભગવાન વિષ્ણુને સૃષ્ટિની જવાબદારી સોંપે છે અને કૈલાસ પર્વત પર જાય છે.
વાસ્તવમાં, ઉજ્જૈનમાં આ પરંપરાને લઈને પૌરાણિક માન્યતાઓ છે. આ કારણે દર વર્ષે વૈકુંઠ ચતુર્દશીના દિવસે મહાકાલ મંદિરમાંથી ભગવાન શિવની પાલખી દ્વારકાધીશ મંદિરે જાય છે જેને બોલચાલની ભાષામાં ગોપાલ મંદિર કહેવામાં આવે છે અને રાત્રે 11 વાગ્યે હરિ અને હરનો ગોપાલ મંદિરમાં મિલન થાય છે. ભગવાન શિવ સૃષ્ટિની જવાબદારી ભગવાન વિષ્ણુને સોંપે છે અને રાત્રે જ પોતાના મહેલ (મહાકાલ મંદિર) પરત ફરે છે. દેશ અને દુનિયાના લાખો ભક્તો સોશિયલ મીડિયા દ્વારા આ પરંપરાને નિહાળે છે.
આ પરંપરાના સાક્ષી બનવા માટે આ રાત્રે ઉજ્જૈનમાં હજારો ભક્તો એકઠા થાય છે. જ્યારે હરિ-હર મિલન થાય છે, ત્યારે શૈવ અને વૈષ્ણવ પરંપરા અનુસાર, ભગવાન શિવને તુલસીની માળાથી અને ભગવાન વિષ્ણુની શિક્ષા માળાથી પૂજા કરવામાં આવે છે. એવી પણ માન્યતા છે કે તે સમય રજવાડાનો સમય હતો, જ્યારે આ પરંપરા શૈવ અને વૈષ્ણવો વચ્ચેના મતભેદોને ઉકેલવા માટે શરૂ થઈ હતી. જો કે આ પરંપરાનો એક છેડો હજુ અધૂરો છે. જ્યારે દેવ શયની એકાદશી આવે છે અને ભગવાન વિષ્ણુ ભગવાન શિવને સૃષ્ટિની જવાબદારી સોંપે છે અને ક્ષીરસાગરમાં આરામ કરવા જાય છે, ત્યારે ઉજ્જૈન સહિત દેશમાં આવી કોઈ ઘટના બનતી નથી.
એ લોકો નું કહેવું છે-
જ્યોતિષ પંડિત હરિહર પંડ્યાના જણાવ્યા અનુસાર દેવશયની એકાદશી બુધવારે છે. હરિ-હર મિલન સંબંધી પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, વૈકુંઠ ચતુર્દશીના દિવસે દેશ અને દુનિયામાં માત્ર ઉજ્જૈનમાં જ એક ભવ્ય કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવે છે, જેને હરિ-હર મિલન કહેવામાં આવે છે. જ્યારે ભગવાન વિષ્ણુ દેવશયની એકાદશી પર ભગવાન શિવને સૃષ્ટિની જવાબદારી સોંપે છે અને આરામ કરવા ક્ષીરસાગર જાય છે, ત્યારે ઉજ્જૈનમાં કોઈ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવતું નથી. સ્કંદ પુરાણના અવંતી વિભાગમાં, ઉજ્જૈન શહેરમાં વસેલા સપ્તપુરીઓમાં ક્ષીરસાગરનો ઉલ્લેખ છે.
