New Seed Bill 2026 India: ખેડૂતોની આવક વધારવા માટે કેન્દ્ર સરકાર સતત કામ કરી રહી છે. આ અંતર્ગત સરકાર માત્ર તેમની આવક વધારવા પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત નથી કરી રહી, પરંતુ તેમનું નુકસાન ઘટાડવાના ઉપાયો પર પણ કામ કરી રહી છે. આ સુધારાઓ અને ઉપાયોમાંનો એક છે- બિયારણ વિધેયક (સીડ બિલ) ૨૦૨૬, જેને સરકાર સંસદના બજેટ સત્ર દરમિયાન રજૂ કરી શકે છે. આ અંગે કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહે વિગતવાર માહિતી આપી હતી. ખેડૂતોને હલકી ગુણવત્તાના બિયારણને કારણે લાખોનું નુકસાન થાય છે, જ્યારે તેમને આવા ખરાબ બિયારણ આપનારા માત્ર ૫૦૦ રૂપિયાનો દંડ ભરીને છટકી જતા હતા. હવે એવું નહીં થાય. હવે હલકી ગુણવત્તાના બિયારણ વેચનારાઓ પર ૩૦ લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ લાદવામાં આવશે.
કૃષિ મંત્રીએ શું જણાવ્યું?
પહેલા જો કોઈ કંપની ખેડૂતોને હલકી ગુણવત્તાના બિયારણ વેચી દેતી હતી અને ખેડૂતો લાખોનું નુકસાન વેઠતા હતા, તો કંપનીને માત્ર ૫૦૦ રૂપિયા દંડ ભરીને છટકી જવાનો રસ્તો મળી જતો હતો. આ કાયદો ૧૯૮૦ ના દાયકામાં બનાવવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે ન તો આટલી બધી કંપનીઓ બિયારણ વેચતી હતી અને ન તો ખેડૂતો મોટા પાયે ખરીદતા હતા. હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. ફરિયાદો વધી રહી હતી કે કંપનીઓ માર્કેટિંગના નામે ખેડૂતોને ખરાબ બિયારણ વેચી રહી છે. આ જ કારણે હવે નવા બિયારણ વિધેયક ૨૦૨૬ માં જોગવાઈ હશે કે આવી ફરિયાદ પર ૩૦ લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ અને સજા થઈ શકશે. કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું કે સરકાર તેને બજેટ સત્રમાં રજૂ કરી શકે છે.
QR Code થી ખબર પડશે- બિયારણ ક્યાંથી આવ્યું
ખેડૂતોને હવે એવી સુવિધા મળશે કે તેઓ QR Code સ્કેન કરીને જાણી શકશે કે બિયારણ ક્યાંથી આવ્યું છે. આમાં એવી જાણકારી હશે કે બિયારણ કઈ કંપનીએ બનાવ્યું, પહેલા કોની પાસે હતું અને તેની સંપૂર્ણ નોંધણી વિગતો. આનાથી ખેડૂતોએ દુકાનદાર કે માર્કેટિંગ કરનારાઓ પર નિર્ભર રહેવું પડશે નહીં. બિયારણ કંપનીઓની નોંધણી અનિવાર્ય હશે અને તેમની ઓળખ સ્પષ્ટ હશે.
શું પરંપરાગત બિયારણો પર પણ પ્રતિબંધ હશે?
જોકે આ કાયદો માત્ર કંપનીઓ દ્વારા વેચવામાં આવતા બિયારણો પર જ લાગુ થશે. પરંપરાગત બિયારણ, જે ખેડૂતો અંદરોઅંદર એકબીજા પાસેથી લે છે, તેના પર કોઈ પ્રતિબંધ રહેશે નહીં. કૃષિ મંત્રીએ જણાવ્યું કે પબ્લિક સેક્ટર જેમ કે ICR અને યુનિવર્સિટીઓના સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે. વિદેશથી આવતા બિયારણોની સંપૂર્ણ જાણકારી અને પરીક્ષણ બાદ જ તેમને વેચવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે.
શું હશે રાજ્યોની ભૂમિકા?
બિયારણ વિધેયકની જોગવાઈઓ રાજ્ય સરકારો સાથે મળીને લાગુ કરવામાં આવશે. કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે સ્પષ્ટ કર્યું કે રાજ્યોના અધિકારો સાથે કોઈ સમાધાન કરવામાં આવશે નહીં. રાજ્ય સરકારની બિયારણ સમિતિના માધ્યમથી બિયારણનું રેગ્યુલેશન કરવામાં આવશે એટલે કે તેનાથી સંબંધિત નિયમો બનાવવામાં આવશે.
