Right to Marry Choice: દિલ્હી હાઈકોર્ટે પોતાના એક મહત્વના નિર્ણયમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે સહમતિથી લગ્ન કરનારા પુખ્ત વયના લોકોને પોતાના જીવનસાથીની પસંદગી કરવા માટે સમાજની સ્વીકૃતિની જરૂર નથી અને સમાજ અથવા તેમના માતા-પિતા આવા કિસ્સાઓમાં દખલગીરી કરી શકતા નથી.
લાઈવ લો ના રિપોર્ટ મુજબ, જસ્ટિસ સૌરભ બેનર્જીએ કહ્યું કે સહમતિથી લગ્ન કરવાનો નિર્ણય સંપૂર્ણપણે પવિત્ર છે અને આવા નિર્ણયને સન્માન આપવું જોઈએ, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે બંને વ્યક્તિ પુખ્ત વયના હોય અને તેમને પોતાના જીવનસાથી પસંદ કરવાનો બંધારણીય અધિકાર પ્રાપ્ત હોય.
અદાલતે દોહરાવ્યું કે લગ્ન કરવાનો અધિકાર માનવીય સ્વતંત્રતાનો અભિન્ન હિસ્સો છે અને તે માણસની વ્યક્તિગત પસંદગીની બાબત છે. આ અધિકાર ન માત્ર માનવ અધિકારોની સાર્વત્રિક ઘોષણામાં નિહિત છે, પરંતુ ભારતીય બંધારણની કલમ ૨૧ હેઠળ જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના અધિકારનો પણ મહત્વનો પાસું છે.
ન્યાયાલયે કહ્યું કે કલમ ૨૧ જીવનના અધિકારની ગેરંટી આપે છે અને તમામ વ્યક્તિઓને જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાની સુરક્ષા પ્રદાન કરે છે, જેમાં સહમતિ આપનારા પુખ્ત વયના લોકો પણ સામેલ છે જેમને વ્યક્તિગત વિકલ્પ પસંદ કરવાનો અંતર્ગત અધિકાર છે, ખાસ કરીને લગ્ન સંબંધિત બાબતોમાં.
‘સહમતિથી લગ્નના કિસ્સામાં પરિવાર કે સમાજ દખલ ન કરી શકે’
માલૂમ હોય કે આ ટિપ્પણીઓ અદાલતે એક પરિણીત દંપતીની અરજી સ્વીકારતા કરી, જેમાં સહમતિથી લગ્ન કરનારા પુખ્ત વયના અરજદારોએ મહિલાના પિતા દ્વારા આપવામાં આવી રહેલી ધમકીઓના પગલે પોલીસ સુરક્ષાની માંગ કરી હતી.
દંપતીએ અદાલતમાં જણાવ્યું કે તેઓએ જુલાઈ ૨૦૨૫ માં આર્ય સમાજ મંદિરમાં હિન્દુ રીતિ-રિવાજો મુજબ લગ્ન કર્યા અને બાદમાં તેને સક્ષમ સત્તાધિકારી સમક્ષ રજીસ્ટર પણ કરાવ્યા છે.
અરજદારોનું કહેવું હતું કે લગ્નના વિરોધને કારણે મહિલાના પિતા તરફથી તેમને સતત ધમકીઓ મળી રહી હતી, જેનાથી તેમના જાન-માલને જોખમ ઊભું થયું છે.
દંપતીને પોલીસ સુરક્ષા પ્રદાન કરતા ન્યાયાલયે કહ્યું, ‘જેમ કે અરજદારો બંને પુખ્ત વયના છે અને પોતાની મરજીથી એકબીજા સાથે લગ્ન કરવાના પૂર્ણ અધિકારમાં છે, તેથી હવે સમાજ, રાજ્યની મશીનરી અથવા અહીં સુધી કે તેમના માતા-પિતા/સંબંધીઓ/મિત્રો પણ તેમના આ નિર્ણયમાં કોઈ પણ પ્રકારની દખલગીરી કરી શકતા નથી.’
અદાલતે આગળ કહ્યું કે કોઈ પણ વ્યક્તિ—ખાસ કરીને મહિલાના પિતા—ને અરજદારોના જીવન અને સ્વતંત્રતાને જોખમમાં મૂકવાની પરવાનગી આપી શકાય નહીં, કારણ કે વ્યક્તિગત નિર્ણયો માટે તેમને કોઈ સામાજિક સ્વીકૃતિની જરૂર નથી. અંતે અદાલતે સંબંધિત પોલીસને દંપતીને આવશ્યક સુરક્ષા ઉપલબ્ધ કરાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો.
આ ઉપરાંત અદાલતે એ પણ પરવાનગી આપી કે જરૂર પડ્યે દંપતી સીધા સંબંધિત પોલીસ સ્ટેશનના ઈન્ચાર્જ અથવા બીટ અધિકારીઓનો સંપર્ક કરી શકે છે. સાથે જ એ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું કે જો દંપતી પોતાનું રહેઠાણ બદલે છે, તો સતત સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સ્થાનિક પોલીસને તેની જાણ કરવી આવશ્યક રહેશે.
નોંધનીય છે કે આ પહેલા ગત વર્ષે ઓક્ટોબરમાં બોમ્બે હાઈકોર્ટે પોતાના એક નિર્ણયમાં કહ્યું હતું કે પુખ્ત વયની મહિલા પોતાની પસંદગીના પુરુષ સાથે લગ્ન કરવા માટે સ્વતંત્ર છે. આ મામલામાં અદાલતે મહારાષ્ટ્ર પોલીસને એક ૩૧ વર્ષીય મહિલાની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો, જેમણે પોતાના પરિવાર દ્વારા બીજા ધર્મના મિત્ર સાથે લગ્ન કરવાના વિરોધ વચ્ચે પોતાનું ઘર છોડી દીધું હતું.
