Heart Patient Leg Swelling Causes: જ્યારે હૃદય લોહીને યોગ્ય રીતે પંપ કરી શકતું નથી, ત્યારે નસોમાં દબાણ વધે છે અને ફ્લુઇડ (પ્રવાહી) પગના ઘૂંટીના ભાગમાં જમા થઈ જાય છે, જેનાથી હૃદયના દર્દીઓના પગમાં સોજો આવવા લાગે છે. આ એક ગંભીર સ્થિતિ હોઈ શકે છે અને હાર્ટ ફેઈલિયરનો સંકેત હોઈ શકે છે. આ સ્થિતિમાં શ્વાસ ફૂલવો, થાક જેવા લક્ષણો પણ જોવા મળે છે.
દિલના દર્દીઓના પગમાં સોજાના 6 કારણો
દિલના દર્દીઓના પગમાં સોજાના નીચે મુજબના 6 કારણો હોઈ શકે છે-
હાર્ટ ફેઈલિયર (CHF): હૃદયના દર્દીઓના પગમાં સોજાનું આ સૌથી સામાન્ય કારણ છે, જેમાં હૃદયની જમણી બાજુની નિષ્ફળતાને કારણે પગમાં પ્રવાહી જમા થઈ જાય છે.
વાલ્વ્યુલર હાર્ટ ડિસીઝ: આ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં હૃદયના ચાર વાલ્વ – મિત્રલ, એઓર્ટિક, ટ્રાઇકસ્પિડ અને પલ્મોનરીમાંથી એક અથવા એકથી વધુ વાલ્વ યોગ્ય રીતે કામ કરતા નથી. આનાથી હૃદયમાં બ્લડ ફ્લોમાં અવરોધ આવે છે અને શિરાઓનું દબાણ વધી જાય છે.
પલ્મોનરી હાઇપરટેન્શન: આ એક ગંભીર સ્થિતિ છે અને લગભગ 70% મહિલાઓને અસર કરે છે. આમાં હૃદયના જમણા હિસ્સા પર દબાણ આવે છે, જેનાથી પગમાં સોજા (એડીમા) ની સમસ્યા શરૂ થઈ જાય છે.
પેરિપાર્ટમ કાર્ડિયોમાયોપેથી: આ એક ગંભીર હાર્ટ ફેઈલિયરની સ્થિતિ છે જે મોટે ભાગે ગર્ભાવસ્થાના છેલ્લા મહિનામાં વિકસે છે. આમાં શ્વાસ ફૂલવો, થાક અને પગમાં સોજા જેવા લક્ષણો હોઈ શકે છે. આને ઘણીવાર ગર્ભાવસ્થા પછીનો થાક સમજીને અવગણવામાં આવે છે. આમાં યોગ્ય સારવાર જરૂરી છે.
ડીપ વેન થ્રોમ્બોસિસ: આ એક ગંભીર સ્થિતિ છે, જેમાં પગની નસોમાં લોહીના ગંઠાવા જામવાથી સોજો આવી જાય છે. આ કાર્ડિયાક ઇમરજન્સીનો સંકેત છે, તેને અવગણવો જોઈએ નહીં.
એન્ટીહાઇપરટેન્સિવ મેડિકેશન: હાઈ બ્લડ પ્રેશરની સારવાર માટે ઉપયોગમાં લેવાતી ‘કેલ્શિયમ ચેનલ બ્લોકર્સ’ દવાઓ રક્તવાહિનીઓને ફેલાવીને અને આસપાસના ટિશ્યુમાં પ્રવાહીના લિકેજને વધારે છે, જે પેડલ એડીમા (પગ અને ઘૂંટીમાં સોજો) નું કારણ બની શકે છે.
દિલના દર્દીઓના પગમાં સોજાના લક્ષણો
દિલના દર્દીઓના પગમાં સોજાના નીચે મુજબના લક્ષણો જોવા મળે છે:
ઘૂંટીઓ/પગમાં સોજો જે સાંજ પડતા સુધીમાં અથવા ઊભા રહ્યા પછી વધી જાય છે.
સોજાવાળા ભાગમાં ખાડા જેવો ઉભાર દેખાય છે, સોજાવાળા ભાગને દબાવવા પર ખાડો બની રહે છે (Pitting Edema).
24-48 કલાકમાં અચાનક 1-2 કિલો વજન વધવું પણ આનો સંકેત હોઈ શકે છે.
શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, થાક અને કસરત કરવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો આવવો.
ત્વચા ચમકદાર, ખેંચાયેલી અને અડવા પર ગરમ અનુભવાય છે.
પગના સોજાથી કેવી રીતે બચાવ કરવો?
દિલના દર્દીઓ પગના સોજાથી બચવા માટે નીચે મુજબના ઉપાયો કરી શકે છે:
મીઠાનું સેવન ઓછું કરો, પ્રોસેસ્ડ અને પેકેજ્ડ ફૂડથી પરેજી રાખો.
રક્ત સંચાલન (બ્લડ સર્ક્યુલેશન) માં સુધારા માટે એક્ટિવ રહો, દરરોજ ચાલો અથવા યોગ કરો.
બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસને કંટ્રોલમાં રાખો, આ હાર્ટ ફેઈલિયરના મુખ્ય કારણો છે.
રેગ્યુલર હાર્ટ અને હેલ્થ ચેકઅપ કરાવો.
પગના સોજાને અવગણશો નહીં
પગના સોજાને ઘણા લોકો અવગણી શકે છે, પરંતુ આવું કરવું સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે. પગમાં સોજો દિલની બીમારીનો સંકેત હોઈ શકે છે. જો પરિવારમાં હાર્ટ ડિસીઝનો ઇતિહાસ હોય તો પગ કે ઘૂંટીના સોજાને નજરઅંદાજ ન કરો. જો લાંબા સમય સુધી પગ કે ઘૂંટીમાં સોજો હોય તો હેલ્થ એક્સપર્ટ પાસે તેની તપાસ કરાવો.
લાઇફસ્ટાઇલમાં ફેરફાર કરીને પગના સોજાની સમસ્યાથી બચી શકાય છે. સંતુલિત ભોજન, એક્ટિવ લાઇફસ્ટાઇલ અને તણાવને કંટ્રોલમાં રાખીને હાર્ટ હેલ્થ સુધારી શકાય છે. પગમાં સોજો હોય તો હેલ્થ એક્સપર્ટને મળીને તમારી સારવાર કરાવો અને લાઇફસ્ટાઇલ બદલીને હાર્ટ હેલ્થ સુધારો.
