E85 Fuel In India: દુનિયાભરમાં તેલના સંકટને કારણે મચેલી હોહાકાર અને પેટ્રોલ-ડીઝલ તેમજ CNG ના આસમાને પહોંચેલા ભાવ વચ્ચે દરેક દેશ આ સંકટમાંથી બહાર આવવાના પ્રયાસો કરી રહ્યો છે. ભારતમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ EV (ઈલેક્ટ્રિક વ્હીકલ) અપનાવવા અને ઈંધણ બચાવવાની અપીલ કરી છે, જેથી તેલની આયાત ઘટાડી શકાય. બીજી તરફ, કેન્દ્રીય મંત્રી નિતિન ગડકરી અને હરદીપ સિંહ પુરીએ ફ્લેક્સ ફ્યુલ, એટલે કે પેટ્રોલમાં ૮૫ ટકા સુધી ઈથેનોલ ભેળવીને વેચવા માટે E85 ફ્યુલ લોન્ચ કર્યું છે, એટલું જ નહીં પરંતુ હીરો મોટોકોર્પની ફ્લેક્સ ફ્યુલ બાઈક અને મારુતિ સુઝુકીની ફ્લેક્સ ફ્યુલ કાર લોન્ચ કરવામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.
હવે પ્રશ્ન એ થાય છે કે આખરે ઈથેનોલ શું છે અને તે આપણી ગાડીઓના ટેન્ક સુધી કેવી રીતે પહોંચે છે? તો ચાલો, આજે અમે તમને આ લેખમાં ઈથેનોલ ઉત્પાદનની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા સાથે તેના ઉત્પાદનમાં શેરડી અને અનાજના મહત્વ વિશે જણાવીશું. સાથે જ એ પણ જણાવીશું કે આ ‘ગ્રીન ફ્યુલ’ કેવી રીતે ભારતના અન્નદાતા ખેડૂતોને હવે ‘ઊર્જાદાતા’ બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
બાયો-ફ્યુલ છે ઈથેનોલ
ઈથેનોલને ‘એથિલ આલ્કોહોલ’ પણ કહેવામાં આવે છે, જે એક પ્રકારનું બાયો-ફ્યુલ છે. તે વર્તમાન સમયમાં ઊર્જા સુરક્ષા અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ઈથેનોલ માત્ર એક વૈકલ્પિક ઈંધણ નથી, પરંતુ ખેડૂતો માટે આવકનો નવો સ્ત્રોત અને વધુ સારા પર્યાવરણ માટે અનિવાર્ય છે.
કેવી રીતે બને છે ઈથેનોલ?
ઈથેનોલ બનાવવાની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે ‘ફર્મેન્ટેશન’ (આથવણ) ટેકનિક પર આધારિત છે. સૌથી પહેલા સ્ટાર્ચયુક્ત પાકો (જેમ કે શેરડી અને મકાઈ) ને પીસીને અથવા રસ કાઢીને એક પ્રવાહી મિશ્રણ તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ મિશ્રણમાં ‘ઈસ્ટ’ (Yeast) ઉમેરવામાં આવે છે. ઈસ્ટ શર્કરાને તોડીને તેને આલ્કોહોલ (ઈથેનોલ) અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડમાં બદલી નાખે છે.
ફર્મેન્ટેશન પછી મળતા પ્રવાહીમાં ઈથેનોલનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે. તેને શુદ્ધ કરવા માટે ‘ડિસ્ટીલેશન’ (નિસ્યંદન) પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવે છે, જેનાથી પાણી અલગ થઈ જાય છે અને શુદ્ધ ઈથેનોલ પ્રાપ્ત થાય છે. અંતમાં તેમાં રહેલી ભેજની છેલ્લી બૂંદ પણ દૂર કરવામાં આવે છે જેથી તેને પેટ્રોલ સાથે ભેળવવા યોગ્ય બનાવી શકાય.
કઈ કઈ વસ્તુઓમાંથી બને છે ઈથેનોલ?
બ્રાઝિલ અને અમેરિકાની સાથે અન્ય કેટલાક દેશોમાં ઈથેનોલ સંચાલિત વાહનો છે અને હવે ભારત આ ક્ષેત્રમાં ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. ઈથેનોલ મુખ્યત્વે કૃષિ ઉત્પાદનોમાંથી બનાવવામાં આવે છે અને તેને ‘ફીડસ્ટોક’ કહેવામાં આવે છે. શેરડીનો રસ, ખાંડ બનાવ્યા પછી વધેલું સીરું (મોલાસીસ) અને મકાઈ, બગડી ગયેલા ચોખા, ઘઉં અને બાજરીની સાથે સડેલા ફળો, શક્કરિયા અને પરાળ (ખેતીનો કચરો) જેવા કૃષિ અવશેષોમાંથી પણ ઈથેનોલ બનાવવા પર સંશોધન અને કાર્ય ચાલી રહ્યું છે.
ઈથેનોલ ઉત્પાદનમાં ખેડૂતોનું મોટું મહત્વ
અહીં તમારા માટે એ જાણવું ખૂબ જરૂરી છે કે ઈથેનોલ ઉત્પાદન સીધું જ ગ્રામીણ અર્થવ્યવસ્થા અને ખેડૂતોની આવક સાથે જોડાયેલું છે. જ્યારે ખેડૂતો તેમનું વધારાનું ઉત્પાદન (જેમ કે ખાંડ માટે શેરડી ન વેચીને સીધું ઈથેનોલ માટે ફીડસ્ટોક વેચવું) ઈથેનોલ મિલોને આપે છે, ત્યારે તેમને એક નિશ્ચિત આવક પ્રાપ્ત થાય છે.
ક્યારેક બજારમાં ખાંડ કે અનાજના ભાવમાં ભારે ઘટાડો આવે છે. ઈથેનોલની માંગ હોવાથી ખેડૂતોને પોતાની ઉપજ માટે એક વૈકલ્પિક અને સ્થિર ખરીદદાર મળી જાય છે. સરકાર એવી ટેકનિક પર કામ કરી રહી છે જેનાથી પરાળ અને કૃષિ અવશેષોમાંથી પણ ઈથેનોલ બની શકે. આનાથી ખેડૂતોની પરાળ સળગાવવાની મજબૂરી ખતમ થશે અને તેમને પરાળ વેચવાથી વધારાના પૈસા પણ મળશે.
ખેડૂતો બની રહ્યા છે ઊર્જાદાતા
ગયા અઠવાડિયે નિતિન ગડકરી અને હરદીપ સિંહ પુરી જેવા કેન્દ્રીય મંત્રીઓએ ફ્લેક્સ ફ્યુલ વ્હીકલ્સ અને E85 ફ્યુલ લોન્ચ કરવાના પ્રસંગે ખેડૂતોને લઈને મોટી વાતો કરી. તેમણે કહ્યું કે આપણા દેશના ખેડૂતો હવે માત્ર ‘અન્નદાતા’ નહીં, પરંતુ ‘ઊર્જાદાતા’ પણ બનશે, કારણ કે તેઓ જે અનાજનું ઉત્પાદન કરશે, તેનાથી ઈથેનોલનું નિર્માણ પણ શક્ય છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ ખેડૂતોને અન્નદાતાની સાથે સાથે ઊર્જાદાતા પણ કહ્યા છે. જ્યારે ખેડૂતો ઊર્જા ઉત્પાદન માટે કાચો માલ પ્રદાન કરે છે, ત્યારે તેઓ દેશની ઊર્જા સુરક્ષામાં સીધો ફાળો આપે છે.
ઓઈલ ઈમ્પોર્ટ પર નિર્ભરતા ઘટશે
વર્તમાન સમયમાં ભારત તેની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું કાચું તેલ આયાત કરે છે. જ્યારે ખેડૂતો ઈથેનોલ માટે ફીડસ્ટોક ઉગાડે છે, ત્યારે દેશની પેટ્રોલ પર નિર્ભરતા ઘટે છે અને વિદેશી મુદ્રાની બચત થાય છે. આનાથી અંતે દેશ આર્થિક રીતે મજબૂત બને છે. ઈથેનોલ એક ગ્રીન ફ્યુલ છે, જે પ્રદૂષણ ઘટાડવામાં અસરકારક છે. આના માધ્યમથી ભારત માત્ર પેટ્રોલનું મોટું આયાત બિલ ઘટાડી રહ્યું છે એટલું જ નહીં, પરંતુ આ ખેડૂતો માટે આવકનો એક નવો અને સ્થાયી રસ્તો પણ ખોલી રહ્યું છે.
