Success Story: કેરળમાં એક સમયે વિદેશી ફળ ગણાતું રામબૂટાન (Rambutan) હવે ખેડૂતો માટે આવકનો નવો સ્ત્રોત બની રહ્યું છે. રબરની ખેતીમાં વધતા ખર્ચ, મજૂરોની અછત અને ઘટતી આવક વચ્ચે ઘણા ખેડૂતો હવે રામબૂટાન અને ડ્રેગન ફ્રૂટ જેવા ફળોની ખેતી તરફ વળી રહ્યા છે. કેરળના 65 વર્ષીય ખેડૂત એમ.સી. સાજૂ પણ આ ખેડૂતોમાં સામેલ છે. તેઓ 6 એકર જમીનમાં રામબૂટાન ઉગાડે છે અને તેમાંથી વર્ષે આશરે ₹50 લાખની કમાણી કરે છે.
સાજૂ એર્નાકુલમ જિલ્લાના કૂથાટ્ટુકુલમના રહેવાસી છે. તેમનું કહેવું છે કે રામબૂટાન કેરળનો આગામી મોટો રોકડિયા પાક બની શકે છે. તેની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે અને અન્ય રાજ્યોનાં બજારોમાં પણ આ ફળના ખરીદદારો વધી રહ્યા છે.
મુશ્કેલીઓ વધી તો ખેતીનો રસ્તો બદલ્યો
સાજૂના જણાવ્યા અનુસાર, 1960 અને 1970ના દાયકામાં કેરળના ખેડૂતો મુખ્યત્વે ડાંગર અને કાળા મરીની ખેતી કરતા હતા. 1980ના દાયકામાં રબરની ખેતીનો વ્યાપ વધ્યો, જે 1990ના દાયકા સુધી ચાલુ રહ્યો.
પરંતુ ત્યારપછીનાં વર્ષોમાં રબરની ખેતી સાથે જોડાયેલી મુશ્કેલીઓ વધવા લાગી. વર્ષ 2010ની આસપાસ રાજ્યમાં જમીનના ભાવ ઝડપથી વધ્યા. બીજી તરફ, 2015 પછી મોટી સંખ્યામાં યુવાનો અભ્યાસ અને નોકરી માટે અમેરિકા, બ્રિટન, જર્મની, ઓસ્ટ્રેલિયા, ન્યૂઝીલેન્ડ અને ફ્રાન્સ જેવા દેશોમાં જવા લાગ્યા. તેમાંથી ઘણા ત્યાં જ સ્થાયી થઈ ગયા. આના કારણે ગામડાંમાં રહેતા વૃદ્ધ માતા-પિતા માટે પોતાનાં ખેતરો અને બગીચાઓની સંભાળ રાખવી મુશ્કેલ બનવા લાગી.
આ ઉપરાંત રબરના ભાવમાં ઉતાર-ચઢાવ, મજૂરોની અછત અને હવામાનમાં ફેરફારને કારણે પણ ખેડૂતોની મુશ્કેલીઓ વધી. રબરનાં ઝાડમાંથી લેટેક્સ કાઢવા માટે મજૂરોની જરૂર પડે છે, પરંતુ હવે આ કામ માટે સરળતાથી લોકો મળતા નથી. આવી સ્થિતિમાં કેટલાક ખેડૂતોએ જમીન વેચવાને બદલે ફળોની ખેતી શરૂ કરી દીધી.
ત્રીજા વર્ષથી આવક મળવાની શરૂઆત
રામબૂટાનના ઝાડ પર ત્રીજા વર્ષથી ફળ આવવાની શરૂઆત થાય છે. સાજૂના જણાવ્યા અનુસાર, એક ઝાડ પરથી ત્રીજા વર્ષે આશરે 30 કિલો, ચોથા વર્ષે 50 કિલો અને પાંચમા વર્ષે 70 કિલો સુધી ફળ મળી શકે છે. 14મા વર્ષ સુધીમાં એક ઝાડ પરથી આશરે 300 કિલો ફળ મેળવવાની ક્ષમતા થઈ શકે છે.
તેમનું કહેવું છે કે એક એકર જમીનમાં 40 ફૂટના અંતરે આશરે 40 ઝાડ લગાવી શકાય છે. આ ઉપરાંત ઓછા અંતરે છોડ લગાવીને સઘન ખેતી પણ કરી શકાય છે. આ માટે આશરે 20 ફૂટનું અંતર રાખવામાં આવે છે.
સાજૂના જણાવ્યા અનુસાર, જો રામબૂટાનનો ભાવ ઓછામાં ઓછો ₹100 પ્રતિ કિલો પણ મળે, તો એક ઝાડ પરથી આશરે ₹30 હજાર સુધીની આવક થઈ શકે છે. તેમણે પોતાનો પાક પ્રતિ કિલો ₹140થી ₹150ના ભાવે વેચ્યો છે.
અનેક ગણી વધુ આવકનો દાવો
સાજૂનું કહેવું છે કે એક હેક્ટર જમીનમાંથી સામાન્ય રીતે અન્ય પાકોની ખેતી દ્વારા વર્ષે ₹2.5 લાખથી ₹3 લાખ સુધીની આવક થાય છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, રબરનો ભાવ પ્રતિ કિલો ₹300 સુધી પહોંચે તો પણ તેમાંથી આટલી આવક મેળવવી મુશ્કેલ છે.
તેમનો દાવો છે કે રામબૂટાનની ખેતીમાંથી રબરની સરખામણીએ 10 ગણી વધુ આવક થઈ શકે છે. જોકે, આ આવક ઝાડની ઉંમર, ફળના ઉત્પાદન, બજારભાવ અને ખેતીના ખર્ચ પર આધારિત છે.
કેરળમાં ખેતી અને માંગ ઝડપથી વધી રહી છે
સાજૂના અંદાજ મુજબ, કેરળમાં આશરે 25 હજાર એકર જમીનમાં રામબૂટાનનાં 3 કરોડ ઝાડ વાવવામાં આવ્યાં છે. આ સિઝનમાં તેમાંથી આશરે એક લાખ ટન ફળનું ઉત્પાદન થવાની અને લગભગ ₹1,000 કરોડનો વેપાર થવાની ધારણા છે.
તેમના જણાવ્યા અનુસાર, રામબૂટાનની માંગ દર વર્ષે આશરે 17 ટકાના દરે વધી રહી છે, જ્યારે તેની ખેતીનો વિસ્તાર લગભગ 6 ટકાના દરે વધી રહ્યો છે. કેરળની બહાર, ખાસ કરીને ઉત્તર ભારતનાં બજારોમાં પણ તેની માંગ વધી રહી છે.
સાજૂનું માનવું છે કે ખેડૂતોએ ખેતી શરૂ કરતાં પહેલાં બજારની માંગ અને પોતાના વિસ્તારની આબોહવા સમજવી જોઈએ. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, ઓછી જમીન ધરાવતા ખેડૂતો પણ યોગ્ય પાક પસંદ કરીને સારી આવક મેળવી શકે છે. તેઓ ખેતીમાં જમીન અને ઝાડનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવા પર ભાર મૂકે છે.
