AI Impact on Students OECD Report: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) વરદાન છે કે અભિશાપ? આ સવાલનો જવાબ જાણવા માટે દુનિયાભરમાં અલગ-અલગ સ્તરે રિસર્ચ અને સ્ટડી થઈ રહી છે. તાજેતરમાં AIનો ઉપયોગ કરતા સ્ટુડન્ટ્સ પર થયેલી એક સ્ટડીએ ચિંતા વધારી છે.
91 દેશોના 7.60 લાખ સ્ટુડન્ટ્સ પર થયેલા એક રિસર્ચથી જાણવા મળે છે કે જે સ્ટુડન્ટ્સ AIનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, તેમનું પરફોર્મન્સ સતત ઘટી રહ્યું છે. સ્ટડી આ તરફ સંકેત કરે છે કે જાણે તેમની વિચારવાની-સમજવાની શક્તિ AI છીનવી રહ્યું છે.
ઓર્ગેનાઇઝેશન ફોર ઇકોનોમિક કોઓપરેશન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (OECD)ના ‘પ્રોગ્રામ ફોર ઇન્ટરનેશનલ સ્ટુડન્ટ અસેસમેન્ટ’ (PISA) 2025ના પરિણામોએ સ્ટુડન્ટ્સ પર AIની અસરને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. 91 દેશો અને અર્થવ્યવસ્થાઓમાં 15 વર્ષના 7,60,000થી વધુ વિદ્યાર્થીઓના અસેસમેન્ટથી જાણવા મળ્યું કે વિદ્યાર્થીઓનું પરફોર્મન્સ સતત ઘટી રહ્યું છે.
આર્થિક સહયોગ અને વિકાસ સંગઠન (OECD) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા PISA 2025 રિપોર્ટના પરિણામો જણાવે છે કે વિદ્યાર્થીઓ AIનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરે છે અને તેમનું પરફોર્મન્સ કેવું રહે છે, તેની વચ્ચે એક ચિંતાજનક સંબંધ છે.
સતત ઘટી રહ્યા છે નંબર
સ્ટડીમાં સામે આવ્યું છે કે જે સ્ટુડન્ટ્સ સ્કૂલ પ્રોજેક્ટ્સ, સમરી બનાવવા અને ડ્રાફ્ટિંગ માટે AIનો વધુ ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, તેમનું એકેડેમિક પરફોર્મન્સ ઝડપથી નીચે આવ્યું છે અને પરીક્ષાના સ્કોર સતત ઘટી રહ્યા છે. ખાસ કરીને સાયન્સ વિષયમાં AIનો ઉપયોગ નહીં કરનારા સ્ટુડન્ટ્સની સરખામણીમાં 20 નંબર ઓછા મેળવ્યા છે.
વાંચન અને વિચારવા-સમજવામાં ઘટાડો
રિપોર્ટ જણાવે છે કે 2015થી 2025 વચ્ચે OECD દેશોમાં વિદ્યાર્થીઓના એવરેજ રીડિંગ સ્કોરમાં 28 નંબર અને મેથ્સમાં 22 નંબરનો ઘટાડો આવ્યો છે. એટલે કે જે સ્ટુડન્ટ્સ AIનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, તેમને વાંચનથી લઈને મેથ્સના સરળ સવાલો સોલ્વ કરવામાં પણ મુશ્કેલી થઈ રહી છે. તેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે AI કેટલી હદ સુધી સ્ટુડન્ટ્સની વાંચવાની અને વિચારવાની-સમજવાની શક્તિને છીનવી રહ્યું છે.
હેસ્ટી રીડર સ્ટુડન્ટ્સની સંખ્યા વધી
સ્ટડી દરમિયાન એ પણ જોવામાં આવ્યું છે કે સ્ટુડન્ટ્સ કેટલા ટકા ખોટા જવાબ આપે છે. તેનાથી જાણવા મળ્યું કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઊંડાણપૂર્વક વિચાર્યા વિના ખોટા જવાબ આપનારા સ્ટુડન્ટ્સની સંખ્યા ઝડપથી વધી છે. વર્ષ 2018માં ખોટા જવાબ આપનારા સ્ટુડન્ટ્સની સંખ્યા 7% હતી, જે 2025માં વધીને લગભગ 11% થઈ ગઈ છે. તેમને ‘હેસ્ટી રીડર્સ’ કહેવામાં આવ્યા છે.
ક્રિટિકલ થિંકિંગ પર ખરાબ અસર
કોઈપણ સવાલ વિશે ઊંડાણપૂર્વક વિચારવાની-સમજવાની આદત સતત ખતમ થતી જોવા મળી રહી છે. તેની પાછળ AI પાસેથી તરત મળતા જવાબોને સૌથી મોટું કારણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. તેનાથી વિદ્યાર્થીઓ અસેસમેન્ટ, અલગ-અલગ વસ્તુઓ અને વિચારોને એકબીજા સાથે જોડવા અને ક્રિટિકલ થિંકિંગ જેવી મૂળભૂત સ્કિલ્સ ગુમાવી રહ્યા છે. આંકડા અનુસાર, લગભગ 46% સ્ટુડન્ટ્સ અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછા એક વખત લર્નિંગમાં મદદ માટે AIનો ઉપયોગ કરે છે.
AIને વિલન નહીં, મિત્ર કેવી રીતે બનાવવો?
આ સ્ટડી બાદ સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે આખરે AIનો યોગ્ય ઉપયોગ કરીને તેને પોતાનો શત્રુ બનવાથી કેવી રીતે રોકવો અને મિત્ર કેવી રીતે બનાવવો? અહીં કેટલાક પોઇન્ટ્સ છે, જે ખૂબ ઉપયોગી થઈ શકે છે.
- વિચારવાનું કામ AIને ન આપો: AIનો ઉપયોગ માત્ર એટલી હદ સુધી કરવાની આદત પાડો જે તમારી સમજને રોકે નહીં, પરંતુ તેને વધારે. ટોપિકનું સ્ટ્રક્ચર તૈયાર કરવા અથવા પર્સનલ ફીડબેક માટે AIનો ઉપયોગ કરી શકાય છે, પરંતુ સીધા જવાબો કૉપી-પેસ્ટ કરવા માટે નહીં.
- બેલેન્સ્ડ ઉપયોગ: રિપોર્ટ એ પણ જણાવે છે કે જે સ્ટુડન્ટ્સે AIનો યોગ્ય અને બેલેન્સ્ડ ઉપયોગ કર્યો છે, તેમણે તેનો બિલકુલ ઉપયોગ નહીં કરનારા વિદ્યાર્થીઓ કરતાં સારો સ્કોર કર્યો છે.
- ફેક્ટ-ચેક: આંખો બંધ કરીને AI પર વિશ્વાસ કરવો યોગ્ય નથી. AI પાસેથી મળેલા જવાબોનું ફેક્ટ-ચેક કરવું પણ આવડવું જોઈએ. પોતે જાણો કે આપવામાં આવેલી માહિતી કેટલી સચોટ અને તર્કસંગત છે.
- ડીપ રીડિંગ: ઝડપથી અથવા ઉતાવળમાં જવાબ આપવાને બદલે તે ટોપિકને ધ્યાનથી વાંચો, સમજો અને પછી પોતાની વિચારવાની ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરીને જવાબ આપો.
OECDનો રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે લર્નિંગ માટે વિદ્યાર્થીઓએ પોતે વિચારવું પડશે. AI ફીડબેક, પર્સનલાઇઝ્ડ પ્રેક્ટિસ અને સપોર્ટ આપી શકે છે, પરંતુ કોઈ સમસ્યાને સમજવામાં લાગતી દિમાગી મહેનતનું સ્થાન તેણે લેવું જોઈએ નહીં.
PISAના તાજેતરના રિઝલ્ટ્સ ટેસ્ટ સ્કોર કરતાં પણ ઘણી મોટી શીખ આપે છે. જેમ-જેમ ટેક્નોલોજી જવાબ આપવામાં વધુ સારી બની રહી છે, તેમ-તેમ સ્કૂલોએ કદાચ ઊંડાણપૂર્વકના અભ્યાસ, તર્ક કરવાની ક્ષમતા, ક્રિટિકલ થિંકિંગ અને માહિતીને ચકાસવા પર વધુ ભાર આપવાની જરૂર છે.
