Gujarat Fire Chowki Concept: ગુજરાતમાં ઉનાળાની શરૂઆત થતાની સાથે જ મોટા શહેરોમાં ડમ્પિંગ સાઈટ પર આગ લાગવાની ઘટનાઓ ચિંતાજનક રીતે વધી રહી છે. અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને ગાંધીનગર જેવા મહાનગરોમાં કચરાના પહાડોમાં લાગતી આગને કારણે આસપાસના રહેણાંક વિસ્તારોમાં ઝેરી ધુમાડો ફેલાય છે, જે લોકોના સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી સાબિત થઈ રહ્યો છે. આ ગંભીર સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ માટે ગુજરાત સરકારના શહેરી વિકાસ વિભાગે હવે પોલીસ ચોકીની જેમ જ દરેક ડમ્પિંગ સાઈટ પર ‘ફાયર ચોકી’ સ્થાપવાનો મહત્વનો નિર્ણય લીધો છે. આ નવી વ્યવસ્થા હેઠળ ફાયર ફાઈટરો અને જરૂરી સાધનો 24 કલાક ઘટનાસ્થળે જ હાજર રહેશે, જેથી આગ લાગે ત્યારે સેકન્ડોમાં જ તેની પર કાબૂ મેળવી શકાય.
શા માટે ડમ્પિંગ સાઈટ પર અચાનક લાગે છે આગ?
વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો ઉનાળામાં જ્યારે તાપમાન 40 ડિગ્રીને વટાવી જાય છે, ત્યારે ડમ્પિંગ સાઈટ પર પડેલો કચરો અત્યંત જ્વલનશીલ બની જાય છે. કચરાના ઢગલામાં રહેલા પ્લાસ્ટિક, રબર અને કેમિકલયુક્ત પદાર્થો સડવાને કારણે મિથેન ગેસ ઉત્પન્ન થાય છે. આ ગેસ અને કચરામાં રહેલી કાચની બોટલો પર જ્યારે સૂર્યપ્રકાશ પડે છે, ત્યારે પરાવર્તનને કારણે ‘સ્પોન્ટેનિયસ કમ્બશન’ એટલે કે સ્વયંભૂ આગ લાગવાની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે. એકવાર આગ લાગ્યા પછી તે કચરાના પહાડમાં ઉંડે સુધી ફેલાઈ જાય છે, જેને ઓલવવા માટે ફાયર બ્રિગેડને કલાકો કે દિવસો સુધી મહેનત કરવી પડે છે. આ નવી ફાયર ચોકીઓ આવી આકસ્મિક આગને શરૂઆતમાં જ રોકવામાં મદદરૂપ થશે.
નાગરિકોના આરોગ્યની સુરક્ષા માટે કડક પગલાં
ડમ્પિંગ સાઈટની આગ માત્ર પર્યાવરણને જ નુકસાન નથી કરતી, પરંતુ તે સ્થાનિક રહીશો માટે જીવલેણ સાબિત થઈ રહી છે. આગમાંથી નીકળતો કાળો અને ઝેરી ધુમાડો શ્વાસમાં જવાથી બાળકો અને વૃદ્ધોને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, આંખોમાં બળતરા અને ત્વચાની એલર્જી જેવી સમસ્યાઓ થઈ રહી છે. ખાસ કરીને અસ્થમાના દર્દીઓ માટે આ સ્થિતિ વધુ ભયાનક બની જાય છે. આ પરિસ્થિતિને ગંભીરતાથી લઈને સરકારે આદેશ આપ્યા છે કે ફાયર ચોકીમાં માત્ર સ્ટાફ જ નહીં, પરંતુ પૂરતા પ્રમાણમાં વોટર ટેન્કર અને અગ્નિશામક સાધનો પણ કાયમી ધોરણે તૈનાત રાખવા. આ ઉપરાંત, મિથેન ગેસનું સ્તર માપવા માટે સતત મોનિટરિંગ કરવાની વ્યવસ્થા પણ ઊભી કરવામાં આવશે.
24 કલાક સતર્કતા અને ભવિષ્યનું આયોજન
અત્યાર સુધી ડમ્પિંગ સાઈટ પર આગ લાગ્યા બાદ ફાયર સ્ટેશનથી ગાડીઓ રવાના કરવામાં આવતી હતી, જેમાં સમયનો વ્યય થતો અને આગ વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી લેતી હતી. પરંતુ હવે ‘રાઉન્ડ ધ ક્લોક’ ફાયર ચોકી કાર્યરત થવાથી ફાયર બ્રિગેડનો સ્ટાફ હંમેશા ‘સ્ટેન્ડ ટુ’ મોડમાં રહેશે. ગાંધીનગરની સેક્ટર-30 સ્થિત સાઈટ હોય કે અમદાવાદનું પીરાણા, દરેક જગ્યાએ આ મોડેલ લાગુ કરવામાં આવશે. આ નવી વ્યવસ્થાથી માત્ર આગ પર ઝડપી નિયંત્રણ જ નહીં આવે, પરંતુ કચરાના નિકાલની પ્રક્રિયાને પણ વધુ સુરક્ષિત બનાવી શકાશે. સરકારના આ પ્રોએક્ટિવ અભિગમથી રાજ્યના મહાનગરોમાં પ્રદૂષણનું સ્તર ઘટાડવામાં અને જનજીવનને સુરક્ષિત રાખવામાં મોટી સફળતા મળશે તેવી આશા છે.
