Anger Tremors: ગુસ્સો આવતાં જ હાથ-પગ ધ્રૂજવા એ ઘણા લોકો માટે પરેશાન કરતો અનુભવ હોઈ શકે છે. તેની પાછળ શરીરની સ્ટ્રેસ રિસ્પોન્સ અને ઑટોનોમિક નર્વસ સિસ્ટમની સક્રિયતા એક કારણ હોઈ શકે છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ગુસ્સા દરમિયાન મગજ અને નર્વસ સિસ્ટમ શરીરને એલર્ટ મોડમાં લઈ જાય છે અને એડ્રેનાલિનનું પ્રમાણ વધી શકે છે, જેના કારણે આવી પ્રતિક્રિયા અનુભવાય છે.
ક્યારેય કોઈ વાત પર અચાનક એટલો ગુસ્સો આવ્યો છે કે હાથ-પગ ધ્રૂજવા લાગ્યા હોય? કેટલાક લોકોને ગુસ્સા દરમિયાન હાથમાં હળવો કંપ, શરીરમાં ધ્રુજારી, હૃદયના ધબકારા ઝડપી થવા, પરસેવો આવવો અથવા શ્વાસ ઝડપી ચાલવા જેવી સમસ્યાઓ અનુભવાય છે. પહેલી નજરે આ પ્રતિક્રિયા વિચિત્ર લાગી શકે છે, પરંતુ તેની પાછળ શરીરની સામાન્ય સ્ટ્રેસ રિસ્પોન્સ કાર્યરત હોઈ શકે છે. ગુસ્સો એક ભાવનાત્મક સ્થિતિ છે, પરંતુ તેની અસર માત્ર મગજ સુધી મર્યાદિત રહેતી નથી. આ દરમિયાન મગજ, નર્વસ સિસ્ટમ, હૃદય અને સ્નાયુઓમાં પણ ફેરફારો થઈ શકે છે. જોકે, જો ગુસ્સા કે તણાવ વિના પણ વારંવાર હાથ-પગ ધ્રૂજતા હોય, ધ્રુજારી ખૂબ વધારે હોય અથવા તેની સાથે ચક્કર આવવા, બેભાન થવું, નબળાઈ કે મૂંઝવણ જેવાં લક્ષણો દેખાય, તો તેને માત્ર ગુસ્સાની અસર માનવી યોગ્ય નથી.
ગુસ્સો આવતાં જ હાથ-પગ કેમ ધ્રૂજવા લાગે છે?
એનસીબીઆઈ અનુસાર, ગુસ્સો આવતાં શરીર તેને એક પ્રકારની ગંભીર અથવા તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ તરીકે સમજી શકે છે. ત્યારબાદ ઑટોનોમિક નર્વસ સિસ્ટમનો સિમ્પેથેટિક ભાગ સક્રિય થઈ જાય છે. આ એ જ સિસ્ટમ છે, જે શરીરને તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિમાં ઝડપથી પ્રતિક્રિયા આપવા તૈયાર કરે છે. આ દરમિયાન કૅટેકોલામાઇન્સ (Catecholamines) જેવા સ્ટ્રેસ સંબંધિત રસાયણોની સક્રિયતા વધી શકે છે. સંશોધનમાં ગુસ્સો અને ઑટોનોમિક નર્વસ સિસ્ટમની સક્રિયતા વચ્ચે સંબંધ જોવા મળ્યો છે.
ગુસ્સા દરમિયાન મગજ અને નર્વસ સિસ્ટમમાં શું ફેરફારો થાય છે?
જ્યારે વ્યક્તિ કોઈ પરિસ્થિતિને ગુસ્સો ઉત્પન્ન કરનારી માને છે, ત્યારે મગજ તે ભાવનાત્મક માહિતીને સમજે છે અને શરીરને પ્રતિક્રિયા આપવા તૈયાર કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં ઑટોનોમિક નર્વસ સિસ્ટમની ભૂમિકા મહત્ત્વપૂર્ણ હોય છે.
એનસીબીઆઈ અનુસાર, સિમ્પેથેટિક નર્વસ સિસ્ટમ સક્રિય થવાથી હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશર જેવી કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર પ્રતિક્રિયાઓ બદલાઈ શકે છે. સંશોધકોએ વિવિધ મનોવૈજ્ઞાનિક તણાવ દરમિયાન સિમ્પેથેટિક સક્રિયતા અને કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર પ્રતિક્રિયાઓ વચ્ચે સંબંધ જોયો છે.
એડ્રેનાલિન વધવાથી સ્નાયુઓમાં કંપન કેવી રીતે થાય છે?
ગુસ્સા અથવા અચાનક તણાવ દરમિયાન શરીર ફાઇટ ઍન્ડ ફ્લાઇટ રિસ્પોન્સ માટે તૈયાર થાય છે. આ દરમિયાન એડ્રેનાલિન એટલે કે એપિનેફ્રિન (Epinephrine) અને તણાવ સાથે જોડાયેલાં અન્ય રસાયણોની સક્રિયતા વધી શકે છે. એડ્રેનાલિન શરીરને ઝડપથી પગલાં લેવા તૈયાર કરે છે. તેનાથી હૃદય અને રક્તપરિભ્રમણમાં ફેરફારો થાય છે અને સ્નાયુઓની સક્રિયતા પણ બદલાય છે. જ્યારે શરીર ખૂબ ગુસ્સામાં અને તણાવગ્રસ્ત બને છે, ત્યારે સ્નાયુઓમાં હળવું અનૈચ્છિક કંપન અથવા ધ્રુજારી અનુભવાઈ શકે છે. આ જ કારણથી કેટલાક લોકોને ગુસ્સા દરમિયાન હાથમાં કંપન, પગ ધ્રૂજવા અથવા આખા શરીરમાં કંપન અનુભવાય છે. દરેક વખતે તેને કોઈ બીમારીનું લક્ષણ માનવું યોગ્ય નથી.
શું વધારે ગુસ્સા સાથે હૃદયના ધબકારા અને શ્વાસ પણ વધી શકે છે?
ગુસ્સા દરમિયાન હૃદયના ધબકારા વધવા અને શ્વાસ ચઢવાની સમસ્યા થઈ શકે છે. ગુસ્સો શરીરમાં શારીરિક ઉત્તેજના (Physiological Arousal) પેદા કરી શકે છે, જેના દરમિયાન હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશર વધી શકે છે. કેટલાક લોકોને શ્વાસ લેવાની ગતિ પણ ઝડપી થઈ હોવાનું અનુભવાય છે.
એનસીબીઆઈ અનુસાર, એક અભ્યાસમાં ગુસ્સા અને તીવ્ર મનોસામાજિક તણાવ દરમિયાન હૃદયના ધબકારા અને કોર્ટિસોલની પ્રતિક્રિયાનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. આ ઉપરાંત, ગુસ્સા અંગેના સંશોધનમાં સિમ્પેથેટિક નર્વસ સિસ્ટમની સક્રિયતા અને કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર પ્રતિક્રિયાઓ વચ્ચેનો સંબંધ પણ જોવા મળ્યો છે.
શું ડિહાઇડ્રેશનથી પણ શરીર ધ્રૂજી શકે છે?
ડિહાઇડ્રેશનની અસર શરીરની કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર અને નર્વસ સિસ્ટમ પર પણ પડી શકે છે. હળવા ડિહાઇડ્રેશનમાં તરસ લાગવી, માથાનો દુખાવો, મોં સુકાવું અને પેશાબનો રંગ ઘેરો થવો જેવાં લક્ષણો દેખાઈ શકે છે.
એનઆઈએચ અનુસાર, ડિહાઇડ્રેશન ગંભીર બને તો હૃદયના ધબકારા અનિયમિત થઈ શકે છે અને શ્વાસ ઝડપી થઈ શકે છે. ગંભીર ડિહાઇડ્રેશનમાં મૂંઝવણ, ચક્કર આવવા, પેશાબ ન થવો અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવાં લક્ષણો દેખાઈ શકે છે.
ગુસ્સો આવતાં હાથ-પગ ધ્રૂજવા એ ઘણી વાર શરીરની તીવ્ર સ્ટ્રેસ અને ઑટોનોમિક પ્રતિક્રિયાનો ભાગ હોઈ શકે છે. આ દરમિયાન સિમ્પેથેટિક નર્વસ સિસ્ટમ સક્રિય થવાથી, સ્ટ્રેસ સંબંધિત રસાયણોની સક્રિયતા વધવાથી અને સ્નાયુઓમાં તણાવ આવવાથી ધ્રુજારી અનુભવાઈ શકે છે. તેની સાથે હૃદયના ધબકારા અને શ્વાસ પણ ઝડપી થઈ શકે છે. જોકે, કેટલાક કિસ્સાઓમાં ડિહાઇડ્રેશન જેવી સ્થિતિઓ પણ ધ્રુજારીનું કારણ બની શકે છે. તેથી જો ધ્રુજારી વારંવાર થતી હોય અથવા અન્ય ગંભીર લક્ષણો સાથે દેખાય, તો તેનું યોગ્ય કારણ જાણવા માટે ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
