Child Psychology Parenting Tips: અવારનવાર પેરેન્ટ્સ એવું કહે છે કે તેમનું બાળક દરેક વસ્તુ તેમની કોપી કરે છે. ઘણીવાર આ કારણે તેઓ ખુલીને વાત પણ કરી શકતા નથી. ખરેખર, બાળકોની આ આદતનું કારણ એ છે કે માતા-પિતા તેમના પહેલા રોલ મોડેલ હોય છે. તેથી બાળકો તેમના ચાલવા-ફરવા, ઉઠતા-બેસતા, બોલવા અને ત્યાં સુધી કે ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓની પણ નકલ કરે છે.
આ જ કારણે પેરેન્ટ્સને જોઈએ કે તેઓ પોતાના વ્યવહારને લઈને સતર્ક રહે અને કેટલીક જરૂરી સાવચેતીઓ રાખે, જેમ કે- પોતાની ભાષા પર હંમેશા ધ્યાન આપે અને ગુસ્સામાં પણ ચીસ પાડવા-બરાડવાથી બચે. કારણ કે અંતે બાળકો એ જ શીખે છે, જે તેઓ પોતાના માતા-પિતાને કરતા જુએ છે.
પહેલા મહિનાથી જ બાળકો કરવા લાગે છે નકલ
બાળકોમાં નકલ કરવાની આ આદત જન્મના પહેલા મહિનાથી જ શરૂ થઈ જાય છે, પરંતુ 3 થી 7 વર્ષની ઉંમર વચ્ચે આ પોતાના શિખર પર પહોંચી જાય છે. આ દરમિયાન બાળકો પોતાની આસપાસના માહોલ, ખાસ કરીને માતા-પિતાની દરેક નાની-મોટી હરકતને ધ્યાનથી જુએ છે અને તેને સમજીને દોહરાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે.
રોજબરોજની આ આદતોની કરે છે કોપી
આ વાતને એવી રીતે સમજી શકાય છે કે તેઓ તેમના ખાવા-પીવાની રીત, રોજબરોજની દિનચર્યા, જેમ કે- સુવા-જાગવાનો સમય, સાફ-સફાઈની આદતો અને બીજાઓ સાથે વ્યવહાર કરવાની રીતો, ત્યાં સુધી કે ફોનનો યુઝ કરવાની આદતની પણ નકલ કરવા લાગે છે. વળી, જ્યારે પેરેન્ટ્સ કોઈ કામ પર ‘શાબાશ’ કે ‘ગુડ જોબ’ જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ કરે છે, તો બાળક પણ પ્રશંસા કરતા શીખી જાય છે. આ રીતે ધીરે ધીરે આ આદતો તેમના વ્યક્તિત્વ અને વ્યવહારનો ભાગ બની જાય છે.
વ્યક્તિત્વ પર પડે છે આની અસર
બાળકો આ આદત દ્વારા ધીરે ધીરે સામાજિક નિયમોને સમજે છે, નવી આદતો વિકસિત કરે છે અને લોકો સાથે સાચી રીતે વાતચીત કરતા શીખે છે. પેરેન્ટ્સનો વ્યવહાર તેમના વ્યક્તિત્વને ઊંડાણપૂર્વક પ્રભાવિત કરે છે. આજ કારણ છે કે માતા-પિતાનો સકારાત્મક વ્યવહાર, જેમ કે દયા અને ધૈર્ય, બાળકોમાં આત્મવિશ્વાસ અને સહાનુભૂતિ વિકસિત કરે છે, જ્યારે નકારાત્મક વ્યવહાર તેમના ભીતર આક્રમકતા અને અસુરક્ષા જેવી ભાવનાઓ પેદા કરી શકે છે.
પેરેન્ટ્સ આ 10 વાતોનું રાખે ધ્યાન
માતા-પિતાએ બાળકોના આ વ્યવહારને ધ્યાનમાં રાખતા કેટલીક જરૂરી સાવચેતીઓ રાખવી જોઈએ, જેની જાણકારી નીચે આપવામાં આવી છે. આનાથી બાળકમાં સારી આદતોનો વિકાસ થાય છે અને તે એક શ્રેષ્ઠ વ્યક્તિત્વ તરીકે ઉભરે છે.
રોલ મોડેલ બનો: માતા-પિતાએ હંમેશા આ વાતનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે તેઓ બાળકો માટે એક સારા રોલ મોડેલ બને, કારણ કે બાળકો પોતાના પેરેન્ટ્સને જોઈને જ સૌથી વધારે શીખે છે.
ભાષા પર આપો ધ્યાન: રોજબરોજની વાતચીતમાં શબ્દોની પસંદગી વિચારી-સમજીને કરો. વિનમ્ર અને દયાળુ ભાષાનો પ્રયોગ કરો, જેથી બાળક પણ આ જ વ્યવહાર શીખી શકે.
તણાવમાં પણ શાંત રહો: પેરેન્ટ્સે કોશિશ કરવી જોઈએ કે તેઓ તણાવની સ્થિતિમાં પણ શાંત રહે, કારણ કે બાળકો એ જ શીખે છે જે તેઓ જુએ છે.
વાતચીતમાં ધૈર્ય રાખો: બાળકો સાથે વાત કરતી વખતે ક્યારેય પોતાનો સંયમ ન ગુમાવો. ધૈર્ય જાળવી રાખો અને ક્રોધ કે નિરાશાને પોતાના પર હાવી ન થવા દો.
સ્વસ્થ આદતો અપનાવો: સારું ખાન-પાન અને નિયમિત વ્યાયામ જેવી હેલ્ધી આદતો અપનાવો. તમને જોઈને બાળક પણ આ આદતોને શીખે છે.
સ્ક્રીન ટાઇમ પર નિયંત્રણ રાખો: જો તમે ઈચ્છો છો કે બાળકનો સ્ક્રીન ટાઇમ કંટ્રોલમાં રહે, તો સૌથી પહેલા પોતે પોતાની સ્ક્રીનની આદતોને નિયંત્રિત કરો.
સારા વ્યવહારની પ્રશંસા કરો: બાળકના સારા વ્યવહારના વખાણ કરો અને તેને પ્રોત્સાહિત કરો, જેથી તે દયાળુ અને સકારાત્મક બની શકે.
ઘરનો માહોલ સકારાત્મક રાખો: ઘરમાં શાંતિ અને સકારાત્મક માહોલ જાળવી રાખો. બૂમો પાડવા કે નકારાત્મક પ્રતિક્રિયાઓથી બચો.
ક્વોલિટી ટાઇમ વિતાવો: બાળકો સાથે ક્વોલિટી ટાઇમ વિતાવો અને તેમની સાથે ખુલીને વાતચીત કરો, જેથી તેમનો આત્મવિશ્વાસ વધે.
શીખવો જીવનના મૂલ્યો: સન્માન, પ્રામાણિકતા અને સહાનુભૂતિ જેવા મૂલ્યોને પોતાના વ્યવહાર દ્વારા શીખવો, જેથી બાળક આને જીવનમાં અપનાવીને એક શ્રેષ્ઠ માણસ બની શકે.
