Cough Headache: ખાંસી સાથે થતો માથાનો દુખાવો હોઈ શકે છે ગંભીર બીમારીનો સંકેત, જાણો ક્યારે ડૉક્ટરને બતાવવું
Cough Headache: ખાંસીના કારણે ગળા અને છાતીમાં તકલીફ અનુભવવી સામાન્ય છે. પરંતુ ઘણી વખત ખાંસીના કારણે માથાના દુખાવાની સમસ્યા પણ શરૂ થઈ જાય છે. આવું ખાંસી, છીંક અથવા હસવાના કારણે પણ થઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે આ કોઈ મોટી સમસ્યા નથી અને થોડા કલાકોમાં આપોઆપ ઠીક પણ થઈ શકે છે. પરંતુ NCBIની સ્ટડી અનુસાર કેટલાક કેસમાં તેના ગંભીર કારણો પણ હોઈ શકે છે. ખાંસીના કારણે થતી માથાના દુખાવાની સમસ્યાને હવે એક-એક કરીને સમજીએ.
ખાંસીના કારણે માથાના દુખાવાની સમસ્યા શું છે?
ખાંસીના કારણે થતી માથાના દુખાવાની સમસ્યાને મેડિકલ ટર્મમાં કફ હેડેક કહેવામાં આવે છે. નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ હેલ્થ અનુસાર કફ હેડેક બે અલગ-અલગ પ્રકારના હોય છે. જેમ કે પ્રાઇમરી હેડેક અને સેકન્ડરી હેડેક. માનવામાં આવે છે કે પ્રાઇમરી અને સેકન્ડરી બંને પ્રકારના ખાંસીવાળા માથાના દુખાવા (કફ હેડેક) પેટ અને છાતીની અંદર અચાનક વધતા દબાણના કારણે થાય છે. આ દબાણ અને તેના કારણે થતો માથાનો દુખાવો અલગ-અલગ પરિસ્થિતિઓમાં પણ થઈ શકે છે. જેમ કે-
- છીંક આવતી વખતે
- હસતી વખતે
- મળત્યાગ દરમિયાન જોર લગાવતી વખતે
- આગળ વળતી વખતે
- સાઇનસની સમસ્યા હોય ત્યારે
આ અલગ-અલગ કારણોથી માથાના દુખાવાની સમસ્યા થઈ શકે છે.
પ્રાઇમરી અને સેકન્ડરી હેડેકની સમસ્યા શું છે?
- પ્રાઇમરી કફ હેડેક- ઇન્ટરનેશનલ હેડેક સોસાયટીની સ્ટડી અનુસાર પ્રાઇમરી હેડેકની સમસ્યા ખાસ કરીને માઇગ્રેન અને ટેન્શન હેડેક જેવી સમસ્યાઓ સાથે સંબંધિત હોય છે. કેટલાક ખાસ પ્રકારના માથાના દુખાવા ઠંડી લાગવી, એક્સરસાઇઝ અથવા ખાંસી જેવા અન્ય કારણોથી પણ થઈ શકે છે.
- સેકન્ડરી કફ હેડેક- સેકન્ડરી કફ હેડેક સ્ટ્રોક, બ્રેનમાં ઇન્ટરનલ બ્લીડિંગ, મેનિન્જાઇટિસ, એન્સેફેલાઇટિસ અથવા ટ્યુમર જેવી સમસ્યાઓના કારણે થઈ શકે છે. માથાના દુખાવાની તકલીફ દૂર કરવા માટે પેઇનની દવાથી રાહત મળી શકે છે. પરંતુ આવી પરિસ્થિતિઓને અવગણવી નહીં અને શક્ય તેટલી વહેલી તકે સારવાર કરાવવી જરૂરી છે. તેથી તેના લક્ષણોને સમજવા જરૂરી છે.
કફ હેડેકના લક્ષણો
સાયન્સ ડાયરેક્ટની સ્ટડી અનુસાર માથાના દુખાવાનું કારણ કોઈપણ હોય અને જો નીચે આપેલા લક્ષણો અનુભવાય, તો તકલીફ ઓછી થવાના બદલે વધી શકે છે. તેથી આ લક્ષણોનું ધ્યાન રાખો. જેમ કે-
- ખાંસી સાથે લોહી આવવું
- વારંવાર ચક્કર આવવા
- ઉલ્ટી થવી
- તીવ્ર તાવ આવવો
- શરીર પર ચકામા અથવા રેશિસ થવા
- છાતીમાં દુખાવો થવો
- જોવામાં તકલીફ થવી
- બોલવામાં તકલીફ થવી
ખાંસીથી થતો માથાનો દુખાવો માત્ર ખાંસી કર્યા પછી તરત જ થાય છે. જો ખાંસી કરતી વખતે પહેલાથી જ માથાનો દુખાવો થતો હોય અથવા માઇગ્રેન જેવી માથાના દુખાવાની કોઈ બીમારી હોય, તો આવા પ્રકારના માથાના દુખાવાને કફ હેડેક માનવામાં આવતો નથી. ધ્યાન રાખો કે માઇગ્રેનના કારણે ખાંસી કરતી વખતે માથાનો દુખાવો વધુ વધી જાય છે. આ સામાન્ય છે અને તેને કફ હેડેક કહેવામાં આવતો નથી.
ખાંસીના કારણે માથાના દુખાવાની સમસ્યા શા માટે થઈ શકે?
NCBI, જૉન્સ હોપકિન્સ યુનિવર્સિટી તેમજ અન્ય સ્ટડી અનુસાર ખાંસીના કારણે થતો માથાનો દુખાવો ઘણી વખત શરીરની અંદરની કોઈ બીમારીના કારણે થઈ શકે છે. તેમાં કેટલાક ગંભીર કારણો પણ સામેલ હોઈ શકે છે. જેમ કે-
- ચિયારી ટાઇપ 1 માલફોર્મેશન એવી સ્થિતિ છે જેમાં મગજનો નીચેનો ભાગ એટલે કે સેરેબેલમના ટોન્સિલ્સ ખોપરીના તળિયે આવેલા ફોરામેન મેગ્નમ (કુદરતી છિદ્ર)માંથી નીચે રીઢની હાડકાની નળી તરફ સરકી જાય છે. આ સમસ્યા સામાન્ય રીતે જન્મથી હોય છે અને ઘણા લોકોમાં તેના લક્ષણો જોવા મળતા નથી.
- મગજનો એક ભાગ ખોપરીના સામાન્ય છિદ્રમાંથી બહારની તરફ આવી જાય છે.
- મગજના નીચેના ભાગમાં ટ્યુમર હોવું.
- સેરેબ્રલ એન્યુરિઝમ એટલે બ્રેનની બ્લડ વેસેલ્સ નબળી પડી જવી અથવા તેમાં ઉપસાવો આવવો.
- ઑબ્સ્ટ્રક્ટિવ હાઇડ્રોસેફેલસ એવી સ્થિતિ છે જેમાં મગજની અંદર સેરેબ્રોસ્પાઇનલ ફ્લુઇડના પ્રવાહમાં અવરોધ સર્જાય છે.
આ કફ હેડેકના ગંભીર કારણો હોઈ શકે છે. તેથી તેને અવગણવાથી ગંભીર બીમારીનું કારણ બની શકે છે.
કફ હેડેકથી બચવાના ઉપાયો અને સારવાર
કફ હેડેકથી બચવા માટે સૌથી પહેલા ખાંસીના કારણોને સમજવું જરૂરી છે. ખાંસીનું કારણ બનતી બીમારીઓની સારવાર કરાવવી, જેમ કે બ્રોન્કાઇટિસ અથવા અન્ય કોઈ લંગ ઇન્ફેક્શન હોવું.
- એવી દવાઓનું સેવન ન કરવું જેના સાઇડ ઇફેક્ટ તરીકે ખાંસી થાય.
- ઠંડી વસ્તુઓ ખાવાના કારણે ખાંસી થતી હોય તો આવી વસ્તુઓથી દૂર રહેવું જોઈએ.
- સમયાંતરે ફ્લૂ વેક્સિનેશન લેવું જોઈએ.
- કબજિયાતની સમસ્યા હોય તો સ્ટૂલ સોફ્ટનરનું સેવન કરવું જોઈએ.
- ભારે સામાન ઊંચકવાથી અથવા લાંબા સમય સુધી વળીને કામ કરવાથી બચવું જોઈએ.
આ ઉપાયો ખાંસીના કારણે થતા માથાના દુખાવાને રોકવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. પરંતુ જો સમસ્યા વારંવાર રહેતી હોય, તો તેને લાંબા સમય સુધી અવગણવી નહીં.
ખાંસીના કારણે માથાનો દુખાવો થવો સામાન્ય નથી. કેટલાક કેસમાં તે કોઈ મેડિકલ સમસ્યાનો સંકેત હોઈ શકે છે. તેથી જો વારંવાર ખાંસીના કારણે માથાનો દુખાવો થાય, તો આ અંગે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને ત્યારે, જ્યારે આ દુખાવો બે કે તેથી વધુ કલાક સુધી રહે અથવા ખૂબ જ તીવ્ર હોય.
