High Cholesterol After 40: મોટાભાગના લોકો માને છે કે કોલેસ્ટ્રોલ માત્ર ખોટા ખોરાકને કારણે વધે છે, પરંતુ હકીકત તેનાથી ઘણી વધુ જટિલ છે. 40 વર્ષની ઉંમર પછી શરીરમાં એવા કુદરતી ફેરફારો શરૂ થાય છે, જે કોલેસ્ટ્રોલના સ્તરને અસર કરે છે. ઉંમર વધવાની સાથે કોષોની કાર્યક્ષમતા ઘટવા લાગે છે, મેટાબોલિઝમ ધીમું પડે છે અને હોર્મોનલ ફેરફારો લિપિડ પ્રોફાઇલ પર અસર કરે છે. આ જ કારણ છે કે 40 વર્ષની ઉંમર પછી હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોકનું જોખમ પણ વધવા લાગે છે.
40 પછી કોલેસ્ટ્રોલ કેમ વધે છે?
મેયો ક્લિનિક અનુસાર ઉંમર વધવાની સાથે શરીરની ઊર્જા બર્ન કરવાની ક્ષમતા ઘટવા લાગે છે. પહેલાં જેટલી કેલરી શરીર સરળતાથી બર્ન કરી લેતું હતું, તે ધીમે ધીમે ચરબીના રૂપમાં જમા થવા લાગે છે. તેની અસર માત્ર વજન પર જ નહીં પરંતુ LDL અને ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સ પર પણ પડે છે.
આ ઉપરાંત, ઉંમર વધવાની સાથે લિવરની તે ક્ષમતા પણ ઘટી શકે છે, જેના દ્વારા તે લોહીમાંથી વધારાનું LDL દૂર કરે છે. પરિણામે લોહીમાં ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલનું સ્તર વધી શકે છે.
કોલેસ્ટ્રોલ વધારવામાં હોર્મોન અને મેટાબોલિઝમની શું ભૂમિકા હોય છે?
NCBI અનુસાર 40 વર્ષની ઉંમર પછી હોર્મોનલ ફેરફારો કોલેસ્ટ્રોલ વધવાનું એક મોટું કારણ બને છે.
મહિલાઓમાં મેનોપોઝ દરમિયાન એસ્ટ્રોજનનું સ્તર ઝડપથી ઘટવા લાગે છે. સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં એસ્ટ્રોજન HDL (સારું કોલેસ્ટ્રોલ) જાળવી રાખવામાં અને LDLને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. તેની ઉણપ પછી LDL અને ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સ વધી શકે છે.
પુરુષોમાં ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું સ્તર ધીમે ધીમે ઘટવા લાગે છે. તેની સાથે શરીરમાં ચરબીનું પ્રમાણ વધી શકે છે અને ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ વિકસવા લાગે છે, જેના કારણે લિપિડ પ્રોફાઇલ પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
લિવરની કાર્યક્ષમતામાં ફેરફાર
NCBI અનુસાર લિવર લોહીમાંથી વધારાનું LDL એટલે કે ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ દૂર કરવાનું કામ કરે છે. ઉંમર વધવાની સાથે કેટલાક લોકોમાં આ પ્રક્રિયા ઓછી અસરકારક બની શકે છે, જેના કારણે લોહીમાં ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ જમા થવા લાગે છે.
શારીરિક પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો
40 વર્ષની ઉંમર પછી ઘણા લોકો પહેલાંની સરખામણીમાં ઓછા સક્રિય થઈ જાય છે. નિયમિત કસરતનો અભાવ HDL એટલે કે સારું કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડે છે અને ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ એટલે કે LDL વધારી શકે છે.
વજન અને પેટની ચરબી વધવી
ઉંમર વધવાની સાથે ખાસ કરીને પેટની આસપાસની ચરબી (Visceral Fat) વધવા લાગે છે. તે ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ અને હાઇ કોલેસ્ટ્રોલ બંનેનું જોખમ વધારે છે. તેના કારણે વ્યક્તિમાં અન્ય ગંભીર સમસ્યાઓનું જોખમ પણ વધી જાય છે.
કયા લોકોને કોલેસ્ટ્રોલને કારણે હાર્ટ ડિસીઝનું જોખમ વધુ હોય છે?
CDC અનુસાર નીચેના લોકોમાં જોખમ વધુ હોય છે—
- 40 વર્ષથી વધુ ઉંમર
- પરિવારમાં હાર્ટ ડિસીઝનો ઇતિહાસ
- ડાયાબિટીસના દર્દીઓ
- હાઇ બ્લડ પ્રેશર ધરાવતા લોકો
- સ્થૂલતા અથવા કમરની વધેલી પરિઘ ધરાવતા લોકો
- ધૂમ્રપાન કરનાર લોકો
40 પછી કયા ટેસ્ટ નિયમિત કરાવવા જોઈએ?
અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશન અનુસાર 40 વર્ષની ઉંમર પછી માત્ર કોલેસ્ટ્રોલ જ નહીં પરંતુ સમગ્ર હાર્ટ હેલ્થની તપાસ કરાવવી જોઈએ.
- લિપિડ પ્રોફાઇલ (ટોટલ કોલેસ્ટ્રોલ ટેસ્ટ – LDL અને HDL, Triglycerides)
- બ્લડ પ્રેશર
- ફાસ્ટિંગ બ્લડ શુગર અને HbA1c
- BMI અને કમરની માપ
- હાઇ સેન્સિટિવ CRP (જરૂર પડે તો)
- ApoB અથવા Lipoprotein(a) (જો પારિવારિક જોખમ હોય)
40 વર્ષની ઉંમર પછી કોલેસ્ટ્રોલ વધવું માત્ર ખોરાકને કારણે થતું નથી, પરંતુ તે ઉંમર, હોર્મોન, મેટાબોલિઝમ અને જીવનશૈલીમાં થતા ફેરફારોની સંયુક્ત અસર છે. પુરુષો અને મહિલાઓમાં હોર્મોનલ ફેરફારો અલગ-અલગ રીતે લિપિડ પ્રોફાઇલને અસર કરે છે, તેથી 40 પછી નિયમિત લિપિડ પ્રોફાઇલ, બ્લડ પ્રેશર અને બ્લડ શુગરની તપાસ કરાવવી અત્યંત જરૂરી છે. જો સમયસર જોખમની ઓળખ થઈ જાય અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવવામાં આવે, તો હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોક જેવી ગંભીર બીમારીઓની શક્યતા ઘણી હદ સુધી ઘટાડી શકાય છે.
