Hypertension Exercise Safety: હાઈ બ્લડ પ્રેશર એટલે કે હાઈપરટેન્શન એવી બીમારી છે, જે અવારનવાર કોઈ સ્પષ્ટ સંકેત વગર શરીરને નુકસાન પહોંચાડતી રહે છે. મોટાભાગના લોકોને ત્યાં સુધી ખબર જ નથી પડતી કે તેમનું બ્લડ પ્રેશર વધેલું છે, જ્યાં સુધી કોઈ ગંભીર સમસ્યા સામે ન આવી જાય. આ જ કારણ છે કે તેને “સાઇલન્ટ કિલર” કહેવામાં આવે છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન એટલે કે WHO ના જણાવ્યા અનુસાર, દુનિયાભરમાં અંદાજે 1.28 અબજ પુખ્ત વયના લોકો હાઈપરટેન્શનથી પીડિત છે અને આમાંથી લગભગ અડધા લોકોને પોતાની બીમારીની જાણકારી પણ નથી. દર વર્ષે લગભગ 1 કરોડ મૃત્યુ પાછળ હાઈ બ્લડ પ્રેશર એક મોટું કારણ માનવામાં આવે છે.
શું બ્લડ પ્રેશર વાળાએ વ્યાયામ ન કરવો જોઈએ?
અવારનવાર લોકોને લાગે છે કે હાઈ બ્લડ પ્રેશર હોય ત્યારે વ્યાયામ ન કરવો જોઈએ, પરંતુ એક્સપર્ટ આ વાત સાથે સંમત નથી. ડો. વિનય કુમાર પાંડેએ જણાવ્યું કે રેગ્યુલર ફિઝિકલ એક્સરસાઇઝ બ્લડ પ્રેશરને કંટ્રોલ કરવામાં અને હાર્ટને સ્વસ્થ રાખવામાં મદદ કરે છે. જોકે કેટલીક પ્રકારની એક્સરસાઇઝ અચાનક બ્લડ પ્રેશર વધારી શકે છે, જેનાથી અનિયંત્રિત હાઈપરટેન્શન ધરાવતા લોકો માટે જોખમ વધી જાય છે.
શું અનકંટ્રોલ્ડ બીપી વાળાએ વજન ન ઉપાડવું જોઈએ?
ડોક્ટરનું કહેવું છે કે જે લોકોનું બ્લડ પ્રેશર કંટ્રોલ નથી રહેતું અથવા જેમને પહેલાથી દિલની બીમારી છે, તેમણે ભારે વજન ઉપાડવાથી બચવું જોઈએ. ખાસ કરીને પોતાની ક્ષમતાના 75 ટકાથી વધુ વજન ઉપાડવું શરીર પર અચાનક દબાણ લાવી શકે છે. ડેડલિફ્ટ, ભારે સ્ક્વોટ્સ અથવા ખૂબ વધારે તીવ્રતા વાળી બેન્ચ પ્રેસ જેવી એક્સરસાઇઝ કેટલાક લોકોમાં ચક્કર, છાતીમાં દબાણ અને દિલ સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓનું જોખમ વધારી શકે છે. ઘણા લોકો વજન ઉપાડતી વખતે શ્વાસ રોકી લે છે, જેનાથી બ્લડ પ્રેશર ઝડપથી વધી શકે છે.
ઇન્ટેન્સિટી ઇન્ટરવલ ટ્રેનિંગ કરવાથી શું જોખમ રહે છે?
તેવી જ રીતે હાઈ ઇન્ટેન્સિટી ઇન્ટરવલ ટ્રેનિંગ એટલે કે HIIT પણ દરેક વ્યક્તિ માટે સુરક્ષિત માનવામાં આવતી નથી. ડો. વિનય જણાવે છે કે જે લોકો ફિટનેસની શરૂઆત કરી રહ્યા છે, જેમનું બ્લડ પ્રેશર વધારે રહે છે અથવા જેઓ માનસિક તણાવમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે, તેમણે આ પ્રકારની એક્સરસાઇઝ સાવધાનીથી કરવી જોઈએ. HIIT માં શરીરને ઓછા સમયમાં ખૂબ વધારે મહેનત કરવી પડે છે, જેનાથી બ્લડ પ્રેશર ઝડપથી ઉપર-નીચે થાય છે અને દિલ પર દબાણ વધી શકે છે. લાંબા અંતરની ઝડપી દોડ, સ્પ્રિન્ટિંગ, ક્રોસફિટ અને અત્યંત સહનશક્તિ વાળી ટ્રેનિંગ પણ જોખમ વધારી શકે છે.
આ વસ્તુઓથી બચવું જોઈએ
ડોક્ટરના જણાવ્યા મુજબ, સતત જોર લગાવીને કરવામાં આવતા પુશ-અપ્સ કે દોરડા કૂદ જેવી એક્ટિવિટી પણ બ્લડ પ્રેશર પર અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને ત્યારે, જ્યારે સાચી ટેકનિકનું પાલન કરવામાં ન આવે. સ્પર્ધાત્મક રમતો અથવા અત્યંત દબાણ વાળી ટ્રેનિંગ દરમિયાન પણ બ્લડ પ્રેશર અચાનક વધી શકે છે.
આ વસ્તુઓને અપનાવવી જોઈએ
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હાઈપરટેન્શનના દર્દીઓ માટે સુરક્ષિત એક્સરસાઇઝ સૌથી શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. ઝડપથી ચાલવું, સાયકલ ચલાવવી, તરવું (સ્વિમિંગ), યોગ, સ્ટ્રેચિંગ અને હળવી એરોબિક એક્સરસાઇઝ શરીર માટે ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે. એક્સરસાઇઝ પહેલા શરીરને સારી રીતે વોર્મઅપ કરવું, પૂરતું પાણી પીવું અને ખૂબ ગરમ હવામાનમાં ભારે વર્કઆઉટથી બચવું જરૂરી છે. જો કોઈને અનિયંત્રિત હાઈ બ્લડ પ્રેશર અથવા દિલની બીમારી છે, તો નવી ફિટનેસ રૂટિન શરૂ કરતા પહેલા ડોક્ટરની સલાહ જરૂર લેવી જોઈએ.
