Obesity Brain Health: અત્યાર સુધી મેદસ્વીતાને માત્ર વજન વધવાની સમસ્યા માનવામાં આવતી હતી. સામાન્ય વિચાર એવો જ રહ્યો છે કે જેટલી વધારે મેદસ્વીતા, તેટલી જ વધારે શરીર અને મગજ પર અસર. પરંતુ, એક નવા અભ્યાસે આ વિચારને બદલી નાખ્યો છે. આ સંશોધન મુજબ, મેદસ્વીતાની અસર મગજ પર માત્ર એ વાતથી નક્કી નથી થતી કે શરીરમાં કેટલી ચરબી છે, પરંતુ એ વાત સાથે વધુ જોડાયેલી છે કે ચરબી શરીરના કયા ભાગમાં જમા છે. શોધમાં સામે આવ્યું છે કે ચરબીના વિતરણની કેટલીક ખાસ રીતો જેવી કે સ્વાદુપિંડ (પેન્ક્રિયાસ) માં ચરબી જમા થવી અથવા બહારથી દુબળા દેખાતા પરંતુ અંદરથી ચરબીવાળા એટલે કે ‘સ્કીની ફેટ’ લોકો મગજની ઉંમર ઝડપથી વધારી શકે છે. આનાથી યાદશક્તિ નબળી પડવી, વિચારવાની-સમજવાની ક્ષમતા ઘટવી અને ન્યુરોલોજીકલ રોગોનું જોખમ વધી શકે છે.
ચરબીની પેટર્ન કેમ છે આટલી જરૂરી?
આ અભ્યાસના સહ-લેખક અને ચીનની શુઝોઉ મેડિકલ યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલા પ્રોફેસર કાઈ લિયુના જણાવ્યા અનુસાર, અગાઉના સંશોધનમાં એ જોવામાં આવ્યું હતું કે પેટની અંદર જમા થતી ચરબી (વિસરલ ફેટ) મગજના સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડે છે. પરંતુ, નવા અભ્યાસે એ સ્પષ્ટ કર્યું કે દરેક પ્રકારની ચરબી એક સરખો ખતરો હોતી નથી. આ સંશોધનમાં MRI ટેકનિકની મદદથી શરીરના અલગ-અલગ અંગોમાં જમા થયેલી ચરબીને માપવામાં આવી હતી. આનાથી એક ડેટા-બેઝ્ડ વર્ગીકરણ તૈયાર કરવામાં આવ્યું, જે દર્શાવે છે કે કઈ ફેટ પેટર્ન મગજ માટે વધુ જોખમી છે. આ પ્રક્રિયામાં બે એવા ફેટ ટાઈપ સામે આવ્યા, જેના પર પહેલાં વધુ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું નહોતું.
અભ્યાસમાં શું જાણવા મળ્યું?
આ સંશોધનમાં બ્રિટનના યુકે બાયોબેંકના લગભગ 26,000 લોકોના ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. આમાં મેડિકલ ઇમેજિંગ, શારીરિક માપ, જીવનશૈલી, રોગોનો ઇતિહાસ અને બાયોમાર્કર્સ સામેલ હતા. આ તમામ જાણકારીઓની તુલના મગજના સ્વાસ્થ્ય સાથે કરવામાં આવી હતી. પરિણામોમાં સામે આવ્યું કે કેટલીક ખાસ ફેટ પેટર્નવાળા લોકોમાં ‘ગ્રે મેટર’ નું ઝડપથી સંકોચાવું, મગજની ઉંમર સામાન્ય કરતા વહેલી વધવી, વિચારવાની અને યાદશક્તિમાં ઘટાડો તથા ન્યુરોલોજીકલ રોગોનું વધેલું જોખમ જોવા મળ્યું હતું. આ જોખમો પુરુષો અને મહિલાઓ બંનેમાં જોવા મળ્યા હતા.
પેન્ક્રિયાટિક ફેટ: અજાણ્યો પણ મોટો ખતરો
જે લોકોમાં ચરબી મુખ્યત્વે સ્વાદુપિંડ (પેન્ક્રિયાસ) માં જમા હતી, તેમનામાં ત્યાં ચરબીનું પ્રમાણ લગભગ 30 ટકા જેટલું જોવા મળ્યું હતું. આ પ્રમાણ અન્ય ફેટ પેટર્નવાળા લોકો કરતા બે થી ત્રણ ગણું વધારે હતું. રસપ્રદ વાત એ રહી કે આ લોકોમાં લિવર ફેટ વધારે નહોતું. પ્રોફેસર લિયુ કહે છે કે સામાન્ય રીતે ડોક્ટરો ફેટી લિવર પર વધુ ધ્યાન આપે છે, પરંતુ મગજના સ્વાસ્થ્યની દ્રષ્ટિએ સ્વાદુપિંડમાં જમા થયેલી ચરબી ક્યાંય વધુ ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે.
સ્કીની ફેટ: દુબળા દેખાતા લોકોનો છુપાયેલો ખતરો
સ્કીની ફેટ એવા લોકો હોય છે જે બહારથી વધુ જાડા દેખાતા નથી, પરંતુ તેમના શરીરમાં ચરબીનું પ્રમાણ વધુ હોય છે અને સ્નાયુઓ (મસલ્સ) ઓછા. અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું કે આ લોકોમાં પેટની આસપાસ ચરબી વધુ જમા થાય છે, જ્યારે લિવર અને પેન્ક્રિયાસમાં ઓછી. તેમનું BMI ખૂબ વધારે હોતું નથી, તેથી તેઓ પોતાની જાતને સુરક્ષિત સમજી લે છે. પરંતુ, વાસ્તવમાં તેમનું વજન અને સ્નાયુઓનું પ્રમાણ બગડેલું હોય છે, જે ખાસ કરીને પુરુષોમાં મગજના સ્વાસ્થ્ય માટે ખતરો બની શકે છે. આ અભ્યાસ સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે મેદસ્વીતાને માત્ર વજન કે BMI થી સમજી શકાતી નથી. ચરબી ક્યાં જમા છે, તે મગજના સ્વાસ્થ્ય માટે ક્યાંય વધુ મહત્વ ધરાવે છે. તેથી ફિટ રહેવાનો અર્થ માત્ર પાતળા દેખાવું નથી, પરંતુ શરીરમાં ચરબી અને સ્નાયુઓનું યોગ્ય સંતુલન જાળવી રાખવું છે.
