World Down Syndrome Day: દર વર્ષે 21 માર્ચ ના રોજ ‘વર્લ્ડ ડાઉન સિન્ડ્રોમ ડે’ ઉજવવામાં આવે છે જેથી લાખો લોકો અને તેમના પરિવારોને આ વિશે જાગૃત કરી શકાય. 21 તારીખ એટલા માટે, કારણ કે માતાના ગર્ભમાં રહેવા દરમિયાન 21મા ક્રોમોઝોમની એક્સ્ટ્રા કોપી ના કારણે બાળકને આ બીમારી થાય છે. ડાઉન સિન્ડ્રોમ એક આનુવંશિક વિકાર છે.
આમિર ખાને પોતાની ફિલ્મ ‘સિતારે જમીન પર’ માં ડાઉન સિન્ડ્રોમથી પીડિત બાળકોની સમસ્યાને દર્શકો સામે રાખી, જેના કારણે આ બીમારીને લઈને જાગૃતિ વધી. ‘ડાઉન સિન્ડ્રોમ’ બાળકના શારીરિક વિકાસ અને શીખવાની ક્ષમતાઓને પ્રભાવિત કરે છે. જાગૃતિ અને સતર્કતાથી ડાઉન સિન્ડ્રોમથી ઘણી હદ સુધી બચી શકાય છે.
ડાઉન સિન્ડ્રોમ શું છે?
ડાઉન સિન્ડ્રોમ એક આનુવંશિક વિકાર છે. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન જિનેટિક ફેરફારના કારણે બાળક ડાઉન સિન્ડ્રોમની ઝપેટમાં આવી જાય છે. આ વિકાર ત્યારે થાય છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિના શરીરમાં 21મા ક્રોમોઝોમની એક્સ્ટ્રા કોપી હોય છે. ડાઉન સિન્ડ્રોમથી પીડિત બાળકોનો શારીરિક અને માનસિક વિકાસ સામાન્ય બાળકોની જેમ યોગ્ય રીતે થઈ શકતો નથી.
ડાઉન સિન્ડ્રોમના 3 પ્રકાર
ડાઉન સિન્ડ્રોમના 3 પ્રકાર છે જે શરીરની કોશિકાઓમાં ક્રોમોઝોમ 21 ની એક્સ્ટ્રા કોપી જોડાવાની રીત પર નિર્ધારિત થાય છે. આ 3 પ્રકાર છે-
ટ્રાઈસોમી 21: આ સૌથી સામાન્ય પ્રકાર છે, જેમાં શરીરની તમામ કોશિકાઓમાં 21મા ક્રોમોઝોમની 3 કોપી હોય છે.
ટ્રાન્સલોકેશન: આ દુર્લભ પ્રકાર છે, જેમાં 21મા ક્રોમોઝોમનો પૂરો અથવા આંશિક હિસ્સો કોઈ અન્ય ક્રોમોઝોમ સાથે જોડાઈ જાય છે.
મોઝેક: આ ડાઉન સિન્ડ્રોમનો સૌથી દુર્લભ પ્રકાર છે, જેમાં કેટલીક કોશિકાઓમાં જ એક્સ્ટ્રા ક્રોમોઝોમ હોય છે.
ડાઉન સિન્ડ્રોમના શારીરિક લક્ષણો
ડાઉન સિન્ડ્રોમથી પીડિત દરેક બાળક અલગ હોય છે, તેથી લક્ષણો ભિન્ન હોઈ શકે છે-
સામાન્ય રીતે આ બાળકોનો ચહેરો અને નાક ચપટા, કાન નાના અને જીભ બહાર નીકળેલી હોઈ શકે છે. આંખોનો ખૂણો ઉપરની તરફ નમેલો અને આંખો પર સફેદ ડાઘ દેખાઈ શકે છે.
આવા બાળકોની ગરદનની પાછળ એક્સ્ટ્રા સ્કીન, સાંધાઓમાં વધુ લવચીકતા અને સ્નાયુઓ નબળા જોવા મળી શકે છે. તેમના હાથ અવારનવાર નાના અને પહોળા તથા આંગળીઓ નાની જોવા મળે છે. તેમને બોલવામાં તકલીફ થાય છે અને તેમનું કદ પણ સામાન્ય રીતે નાનું હોઈ શકે છે.
ડાઉન સિન્ડ્રોમથી પીડિત બાળકોનો શારીરિક વિકાસ અને શીખવાની ક્ષમતા ધીમી હોઈ શકે છે. સામાન્ય બાળકોની સરખામણીમાં તેમને બેસતા કે ચાલતા શીખવામાં વધુ સમય લાગી શકે છે. સ્પીચ અને ફિઝિયોથેરાપી થી આવા બાળકોને આત્મનિર્ભર બનવામાં મદદ મળે છે.
ડાઉન સિન્ડ્રોમથી થતી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ
જે બાળકોમાં ડાઉન સિન્ડ્રોમની સમસ્યા હોય છે તેમને ઘણી પ્રકારની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ થાય છે, પરંતુ યોગ્ય દેખભાળ અને યોગ્ય સારવારથી આ સમસ્યાઓને નિયંત્રિત કરી શકાય છે. આવા બાળકોમાં સામાન્ય રીતે આ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ હોઈ શકે છે-
હૃદયના રોગો
નબળી દ્રષ્ટિ
સાંભળવામાં તકલીફ
થાઈરોઈડ
શ્વાસને લગતી તકલીફ
કાનમાં ઇન્ફેક્શન
ઊંઘની સમસ્યાઓ
ઉંમર પહેલા અલ્ઝાઈમર
ડાઉન સિન્ડ્રોમથી કેવી રીતે બચવું?
ડાઉન સિન્ડ્રોમથી બચવા માટે તેની વહેલી જાણકારી મેળવવી જરૂરી છે. આ માટે-
જન્મ પહેલા શું કરવું: ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન બ્લડ ટેસ્ટ અને અલ્ટ્રાસાઉન્ડ દ્વારા ડાઉન સિન્ડ્રોમની જાણકારી મેળવી શકાય છે.
જન્મ પછી શું કરવું: બાળકના શારીરિક લક્ષણોના આધારે અને કેરિયોટાઇપ (Karyotype) નામના લેબ ટેસ્ટથી ડાઉન સિન્ડ્રોમની પુષ્ટિ કરી શકાય છે.
જાગૃતિ જરૂરી છે
‘વર્લ્ડ ડાઉન સિન્ડ્રોમ ડે’ ના અવસર પર ડાઉન સિન્ડ્રોમ પ્રત્યે જાગૃતિ વધારવી જરૂરી છે. આનાથી રોગને વહેલો ઓળખવામાં મદદ મળશે. ડાઉન સિન્ડ્રોમથી પીડિત લોકો ખુશહાલ જીવન જીવી શકે તે માટે તેમનું સન્માન કરવું અને તેમને સહયોગ આપવો એ આપણા સૌની નૈતિક ફરજ છે.
