Perfume Hormonal Effects: પરફ્યુમ લગાવવું આપણી રોજિંદી ગ્રૂમિંગ રૂટિનનો એક ભાગ છે. ઘરની બહાર નીકળતાં પહેલાં કેટલાક લોકો કાંડા પર પરફ્યુમ લગાવે છે, તો કેટલાકને ગળા અને કાનની પાછળ સ્પ્રે કરવાનું પસંદ હોય છે. પરંતુ તાજેતરમાં સોશિયલ મીડિયા અને નિષ્ણાતોની કેટલીક ચર્ચાઓ પછી એવો પ્રશ્ન ઊભો થયો છે કે શું ગળા પર દરરોજ પરફ્યુમ લગાવવાથી શરીરની હોર્મોનલ સિસ્ટમ પર અસર થઈ શકે છે? આ ચિંતા પાછળનું મુખ્ય કારણ પરફ્યુમની સુગંધ નહીં, પરંતુ તેની સુગંધ બનાવવાના મિશ્રણમાં વપરાતાં રસાયણો છે. વિવિધ પ્રકારના પરફ્યુમમાં ફ્થેલેટ્સ (Phthalates), પેરાબેન્સ (parabens) અને કેટલાંક કૃત્રિમ સુગંધનાં સંયોજનો હોઈ શકે છે. અનેક સંશોધનોમાં તેમની અસરોનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે.
નવું સંશોધન શું કહે છે?
તાજેતરની ચર્ચાનો મુખ્ય આધાર પર્સનલ કેર પ્રોડક્ટ્સમાં રહેલાં હોર્મોનલ તંત્રને સંભવિત રીતે અસર કરતાં રસાયણો અંગે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલું વૈજ્ઞાનિક સંશોધન છે.
2025માં ફ્રન્ટિયર્સ ઇન ટોક્સિકોલોજીમાં પ્રકાશિત થયેલી એક સમીક્ષામાં પર્સનલ કેર પ્રોડક્ટ્સમાં રહેલાં રસાયણોના સંચિત સંપર્ક અને અંતઃસ્રાવી તંત્ર પર થતી તેની અસરો અંગે સંશોધનમાં રહેલી ખામીઓ અને વધુ સારા નિયમનની જરૂરિયાત વિશે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. સંશોધકોએ ફ્થેલેટ્સ, ફોર્માલ્ડિહાઇડ છોડતાં સંયોજનો અને વાષ્પશીલ કાર્બનિક સંયોજનો (VOCs) જેવાં રસાયણોને એવા તત્ત્વો તરીકે ઓળખાવ્યાં છે, જે અંતઃસ્રાવી તંત્રમાં વિક્ષેપ પેદા કરી શકે છે. અંતઃસ્રાવી તંત્રને અસર કરતાં પદાર્થો એવા હોય છે, જે શરીરની હોર્મોનલ વ્યવસ્થામાં હસ્તક્ષેપ કરી શકે છે. આ વ્યવસ્થા વૃદ્ધિ, ચયાપચય અને અન્ય અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ કાર્યોને નિયંત્રિત કરે છે. વૈજ્ઞાનિકો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે કે શું ઘણાં વર્ષો સુધી આ રસાયણોના વારંવાર સંપર્કમાં આવવાથી સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. જોકે, જોખમની સંપૂર્ણ હદ સમજવા માટે મનુષ્યો પર વધુ લાંબા ગાળાનાં સંશોધનોની જરૂર છે.
આ ઉપરાંત, કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીના પેથોલોજી વિભાગમાં પીએચડીનો અભ્યાસ કરતી એના કાનાદાસે ઇન્સ્ટાગ્રામ પર એક વીડિયો શેર કરીને વૈજ્ઞાનિક ચેતવણી આપી છે. તેમાં તેમણે જણાવ્યું છે કે પરફ્યુમ જટિલ રાસાયણિક મિશ્રણો હોય છે, જેનો દરરોજ ઉપયોગ કરવાથી, ખાસ કરીને ગળા પર લગાવવાથી, સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઊભાં થઈ શકે છે.
જોકે, સંશોધકનો અર્થ એવો નથી કે દરેક પરફ્યુમ હાનિકારક હોય છે અથવા પરફ્યુમના ઉપયોગથી બીમારી થાય છે. તેમણે બિનજરૂરી સંપર્ક ઘટાડવા પર ભાર મૂક્યો છે. પરફ્યુમના સંપર્ક અંગે તેમણે બે બાબતો પર પ્રકાશ પાડ્યો છે. પહેલી બાબત એ છે કે પરફ્યુમ સ્પ્રે કરતી વખતે તેમાં રહેલાં કેટલાંક સંયોજનો શ્વાસ દ્વારા શરીરમાં જઈ શકે છે અને એરોસોલના સ્વરૂપમાં શ્વસનમાર્ગ સુધી પહોંચી શકે છે.
બીજી તરફ, ગળું સંવેદનશીલ ભાગ છે અને ત્યાંની ત્વચા પાતળી હોય છે. તેથી પરફ્યુમમાં રહેલાં રસાયણો ત્વચામાં વધુ ઊંડે સુધી શોષાઈ જવાનું જોખમ હોઈ શકે છે અને આ રસાયણો લોહી સુધી પહોંચી શકે છે. ભવિષ્યમાં તે કોઈ પ્રકારની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાનું કારણ બની શકે છે.
View this post on Instagram
પરફ્યુમમાં કયાં રસાયણો ચિંતાનું કારણ બની શકે છે?
ફ્થેલેટ્સ
NCBI અનુસાર, ફ્થેલેટ્સ રસાયણોનો એક સમૂહ છે, જેનો ઉપયોગ અનેક પ્રોડક્ટ્સમાં થાય છે. કેટલાંક ફ્થેલેટ્સનો ઉપયોગ પર્સનલ કેર અને સુગંધિત પ્રોડક્ટ્સમાં સુગંધને સ્થિર રાખવા અથવા તેને લાંબા સમય સુધી ટકાવી રાખવા માટે થઈ શકે છે. આ રસાયણો સાથે સંકળાયેલી આડઅસરો અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત ચિંતાઓમાં હોર્મોનલ અસંતુલન, પ્રજનન સંબંધિત સમસ્યાઓ, ત્વચા અને શ્વસનતંત્રમાં બળતરા તથા ચેતાતંત્રના વિકાસ પર સંભવિત અસરોનો સમાવેશ થાય છે.
પેરાબેન્સ
NCBI અનુસાર, પેરાબેન્સ પ્રિઝર્વેટિવ્સનો એક સમૂહ છે, જેનો ઉપયોગ અનેક કોસ્મેટિક અને પર્સનલ કેર પ્રોડક્ટ્સમાં થાય છે. તેનાં કેટલાંક સંયોજનો વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્યને અસર કરી શકે છે એવું જોવા મળ્યું છે.
શું આ જોખમ દરેક વ્યક્તિ માટે છે?
એવું માની શકાય નહીં. હાલમાં એવા વૈજ્ઞાનિક પુરાવા નથી કે પરફ્યુમનો ઉપયોગ કરતા તમામ લોકોમાં હોર્મોનલ અસંતુલન થવા લાગે છે. વ્યક્તિનો રસાયણો સાથેનો સંપર્ક અનેક બાબતો પર આધાર રાખે છે, જેમ કે કઈ પ્રોડક્ટનો ઉપયોગ થાય છે, તેમાં કયાં રસાયણો છે, કેટલી માત્રામાં લગાવવામાં આવે છે, કેટલી વાર તેનો ઉપયોગ થાય છે અને વ્યક્તિની સંવેદનશીલતા કેવી છે.
રસાયણોના સંપર્કને ઘટાડવા માટેની ટિપ્સ
જો તમે નિયમિત રીતે પરફ્યુમનો ઉપયોગ કરો છો, તો નિષ્ણાતો કેટલીક સરળ સાવચેતીઓ રાખવાની સલાહ આપે છે.
- પરફ્યુમ સીધું ત્વચા પર લગાવવાને બદલે કપડાં પર સ્પ્રે કરો.
- તેનો વધુ પડતો ઉપયોગ કરવાનું અને દિવસમાં ઘણી વાર લગાવવાનું ટાળો.
- વિશ્વસનીય બ્રાન્ડ્સની એવી પ્રોડક્ટ્સ પસંદ કરો, જે પોતાનાં ઘટકો વિશે વધુ માહિતી આપે છે.
- એવી પરફ્યુમ પસંદ કરો, જેના પર ‘ફ્થેલેટ્સ-ફ્રી’ (phthalate-free) લખેલું હોય અથવા જેમાં કૃત્રિમ ઘટકો ઓછા હોય.
- હવાની અવરજવર હોય એવી જગ્યાએ પરફ્યુમનો ઉપયોગ કરો, જેથી તેની ઝીણી બૂંદો શ્વાસ દ્વારા શરીરમાં ન જાય.
સમજદારીપૂર્વક ઉપયોગ કરવામાં આવે તો મોટાભાગના લોકો માટે પરફ્યુમ સુરક્ષિત રહે છે અને તેનો ઉપયોગ સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની જરૂર નથી. જોકે, તાજેતરનાં સંશોધનો સૂચવે છે કે પરફ્યુમ ક્યાં અને કેટલી વાર લગાવવામાં આવે છે તેનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. હોર્મોનલ તંત્રમાં વિક્ષેપ પેદા કરી શકે તેવાં સંભવિત રસાયણોના સંપર્કથી બચવું એક વ્યવહારુ પગલું છે, જે લાંબા ગાળે સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક બની શકે છે. વૈજ્ઞાનિકો હજી પણ આ રસાયણોની અસરો અંગે સંશોધન કરી રહ્યા છે.
