Ayodhya Ram Mandir Corruption: છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અયોધ્યામાં રામ મંદિર – જે પાડી દેવાયેલી બાબરી મસ્જિદની જગ્યા પર બની રહ્યું છે અને જેને ‘શ્રી રામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટ’ સંભાળી રહ્યું છે – તેના નિર્માણ અને વ્યવસ્થાપનને લઈને અનેક મોટા નાણાકીય વિવાદો થયા છે. જેમાં ફંડના ઉપયોગ અને જમીનની ફાળવણીમાં ભ્રષ્ટાચારના આરોપો પણ સામેલ છે.
આમાં સૌથી તાજો આરોપ એ છે કે રામ મંદિરને આપવામાં આવેલા ચઢાવાનો એક હિસ્સો ગાયબ થઈ ગયો છે. આ મામલે હવે ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે નાણાકીય અનિયમિતતાઓના આરોપોની તપાસ માટે એક વિશેષ તપાસ દળ (SIT) ગઠિત કરવાની જાહેરાત કરી છે, જેમાં એક ઉચ્ચ-સ્તરીય પોલીસ અધિકારી અને બે વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સામેલ હશે.
નિર્મોહી અખાડા, જે રામાનંદી સાધુઓનો એક પ્રભાવશાળી અને સદીઓ જૂનો સંપ્રદાય છે અને અયોધ્યા ભૂમિ-વિવાદના મૂળ મુખ્ય પક્ષકારોમાંથી એક રહ્યો છે, તેણે ઐતિહાસિક રીતે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ (VHP) અને મંદિર આંદોલન સાથે જોડાયેલા રાજકીય નેતાઓ પર સૌથી ગંભીર નાણાકીય આરોપો લગાવ્યા છે.
૧૯૮૯-૯૦ ના જન-આંદોલન પછીથી એકત્રિત કરવામાં આવેલા ધન અંગે હિન્દુત્વ નેતૃત્વ પર લગાવેલા તેમના આરોપોનું મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ ધનની ઉચાપત, ખાનગી સંપત્તિ બનાવવી અને જાહેર હિસાબ-કિતાબના અભાવ સાથે જોડાયેલું રહ્યું છે.
૧. ૧,૪૦૦ કરોડ રૂપિયાની હેરાફેરીનો આરોપ
નિર્મોહી અખાડા દ્વારા લગાવવામાં આવેલો સૌથી ચર્ચિત જાહેર આરોપ એ છે કે VHP અને તેના રાજકીય સહયોગીઓએ ઐતિહાસિક ફંડ સાથે એક મોટું નાણાકીય કૌભાંડ કર્યું છે. અખાડાના પ્રવક્તા મહંત સીતારામે સ્પષ્ટપણે આરોપ લગાવ્યો કે VHP એ ૧૯૮૦ ના દાયકાના અંત અને ૧૯૯૦ ના દાયકાની શરૂઆતથી ભારત અને વિદેશોમાં ભક્તો પાસેથી એકત્રિત કરેલા ૧,૪૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુની ઉચાપત કરી છે.
અખાડાનો આરોપ છે કે મંદિર બનાવવાનું અસલી કામ માટે ભારે માત્રામાં એકત્રિત કરેલા પૈસાનો ઉપયોગ કરવાને બદલે VHP એ આ સંસાધનોનો ઉપયોગ પોતાના સંગઠનાત્મક માળખાને મજબૂત કરવા, ખાનગી સંસ્થાકીય ભવનોના નિર્માણ અને સરકારો બનાવવા માટે રાજકીય અભિયાનોને ફંડ કરવામાં કર્યો.
અખાડાએ જાહેરમાં કહ્યું હતું, ‘તેમણે ભક્તો પાસેથી દાનના રૂપમાં પૈસા એકત્રિત કર્યા. પરંતુ તે પૈસાનો ઉપયોગ પોતાના ભવન બનાવવા અને પોતાની સરકાર બનાવવામાં કર્યો. તેમણે રામ મંદિરના નામે નોટ અને વોટ બંને એકત્રિત કર્યા, પણ તે ધનનો ઉપયોગ મંદિર માટે નથી કર્યો.’
૨. રામ શિલાઓના દુરુપયોગનો આરોપ
૧૯૮૯-૯૦ માં બાબરી-વિરોધી આંદોલન ચરમસીમા પર હોવા દરમિયાન VHP એ વ્યાપક શિલા પૂજન અભિયાન ચલાવ્યું હતું, જે અંતર્ગત ‘જય શ્રી રામ’ લખેલી લાખો પવિત્ર ઈંટો અને રોકડ દાન દેશભરના ગામોમાંથી એકત્ર કરવામાં આવ્યું હતું.
નિર્મોહી અખાડાએ આરોપ લગાવ્યો કે VHP માત્ર તે ઈંટો સાથે પ્રાપ્ત રોકડ રકમનો સાચો હિસાબ આપવામાં નિષ્ફળ જ નથી રહી, પરંતુ દાયકાઓ દરમિયાન તે નિર્માણ-સામગ્રીઓનો પણ દુરુપયોગ કરવામાં આવ્યો અથવા તેને હડપી લેવામાં આવી.
અખાડાનો દાવો છે કે ગ્રામીણ ભારતથી પ્રાપ્ત ભૌતિક અને આર્થિક યોગદાનનો ક્યારેય પારદર્શક રીતે હિસાબ-કિતાબ રાખવામાં આવ્યો નથી, જ્યારે કાર્યશાળાઓ અને સંગ્રહ સ્થળોનું નિયંત્રણ સંબંધિત સંસ્થાઓના હાથમાં હતું.
૩. ૨૦૧૯ પહેલા સ્થાનિક ચઢાવા અને સંગ્રહને લઈને વિવાદ
સુપ્રીમ કોર્ટના ૨૦૧૯ ના અંતિમ ચુકાદા પહેલા, જેમાં ધ્વસ્ત મસ્જિદની ભૂમિ સરકાર દ્વારા ગઠિત ટ્રસ્ટને સોંપવામાં આવી હતી, અદાલત દ્વારા નિયુક્ત રિસીવર આંતરિક મંદિર ક્ષેત્રનું વ્યવસ્થાપન કરતું હતું, જોકે સ્થાનિક સ્તરે ચઢાવા અને ધન-સંગ્રહને લઈને વિવાદ બનેલો રહ્યો.
અખાડાના નેતાઓનો લાંબા સમયથી તર્ક રહ્યો છે કે રામલલાની સેવા માટે આપવામાં આવતા સ્થાનિક ચઢાવા અને પરંપરાગત દાનને સુનિયોજિત રીતે VHP સમર્થિત પૂજારીઓ અને સંચાલકોએ પોતાના નિયંત્રણમાં લઈ લીધું.
અખાડાનો આરોપ હતો કે અસ્થાયી મંદિર સ્થળ પર દાયકાઓ સુધી મળતા રોજિંદા નાના-નાના દાનને કોઈ સ્વતંત્ર અને પારદર્શક જાહેર કોષમાં રાખવાને બદલે VHP નેતૃત્વ સાથે જોડાયેલા ખાનગી ટ્રસ્ટો તરફ વાળી દેવામાં આવ્યા.
VHP નો જવાબ
VHP ના રાષ્ટ્રીય નેતૃત્વ, જેમાં પ્રવક્તા વિનોદ બંસલ જેવા નેતાઓ સામેલ છે, તેમણે સતત આ આરોપોનું ખંડન કર્યું છે.
VHP નું કહેવું છે કે સંગઠને ૧૯૬૪ માં પોતાની સ્થાપના પછીથી પ્રાપ્ત એક-એક પૈસાનો તેમણે ઝીણવટપૂર્વક અને ઓડિટ-યોગ્ય રેકોર્ડ રાખ્યો છે અને અયોધ્યામાં પથ્થરોને કોતરવા અને શરૂઆતી નિર્માણ માટે આપવામાં આવેલા તમામ પૈસા સંપૂર્ણપણે ચકાસાયેલા અને ટ્રેક કરેલા જાહેર ખાતાઓમાંથી આવ્યા હતા.
જ્યારે નવેમ્બર ૨૦૧૯ માં સુપ્રીમ કોર્ટે ભૂમિ-વિવાદ પર પોતાનો ચુકાદો આપ્યો, ત્યારે તેણે ભૂમિ પર નિર્મોહી અખાડાના પૂર્ણ સ્વામિત્વના દાવાને ફગાવી દીધો, પરંતુ કેન્દ્ર સરકારને નિર્દેશ આપ્યો કે નવગઠિત શ્રી રામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટમાં અખાડાને ‘ઉચિત પ્રતિનિધિત્વ’ આપવામાં આવે.
જોકે બાદમાં અખાડાએ ટ્રસ્ટમાં એક સીટ સ્વીકારી લીધી, પરંતુ ૧૯૯૨ પહેલા એકત્રિત કરવામાં આવેલા ધનને લઈને તેના ઐતિહાસિક આરોપો નાણાકીય ઈતિહાસ વિશે લોકોની યાદોમાં હજુ પણ એક મોટો વિવાદનો મુદ્દો બનેલા છે.
૪. ૨૦૨૧ ના કથિત વધેલી કિંમતવાળા ભૂમિ સોદા
આ ભૂમિ ફાળવણી વિવાદ થોડી જ મિનિટોની અંદર જમીનની કિંમતમાં અસાધારણ વૃદ્ધિના આરોપો સાથે જોડાયેલો હતો.
આમ આદમી પાર્ટીના નેતા સંજય સિંઘ અને સમાજવાદી પાર્ટીના નેતા પવન પાંડેએ આરોપ લગાવ્યો હતો – જેની પુષ્ટિ વિવિધ મીડિયા રિપોર્ટોમાં પણ કરવામાં આવી હતી – કે અયોધ્યામાં જમીનનો એક ટુકડો કેટલાક લોકોએ ૨ કરોડ રૂપિયામાં ખરીદ્યો અને પછી માત્ર ૫ થી ૧૦ મિનિટ બાદ જ તેને રામ મંદિર ટ્રસ્ટને ૧૮.૫ કરોડ રૂપિયાની ભારે-ભરખમ કિંમત પર વેચી દીધો.
ટ્રસ્ટે આ લેણ-દેણનો બચાવ કરતા કહ્યું કે ૨ કરોડ રૂપિયાની પ્રારંભિક કિંમત ઘણા વર્ષ જૂના ભૂમિ-સમજોતા પર આધારિત હતી, જ્યારે ૧૮.૫ કરોડ રૂપિયાની રકમ તે સમયની પ્રચલિત બજાર કિંમત અનુસાર નિર્ધારિત કરવામાં આવી હતી.
જોકે આ મામલો હવે ઠંડો પડી ગયો છે, પરંતુ તેનો ક્યારેય પણ સંતોષકારક જવાબ આપવામાં આવ્યો નથી.
૫. મંદિરની જમીનની નકલી ખરીદ
જમીનની કિંમતોને ખૂબ વધારે વધારીને બતાવવામાં આવતા સામાન્ય કૌભાંડો સિવાય, ટ્રસ્ટની ખરીદ પ્રક્રિયાની વિરુદ્ધ ગુનાહિત છેતરપિંડી અને જાળસાજીનો એક ખૂબ જ ખાસ મામલો સામે આવ્યો છે. એક સ્થાનિક મંદિરના પૂજારી, રમાકાંત પાઠક અને જમીન પ્રશાસનના એક સ્થાનિક ક્લાર્કની વિરુદ્ધ એફઆઈઆર દાખલ કરવામાં આવી હતી.
તેમના પર આરોપ હતો કે તેમણે એક પ્રાચીન ધાર્મિક સંપત્તિ, ‘નયા આનંદ ભવન મંદિર’ ની જમીનને રામ મંદિર ટ્રસ્ટને ૬ કરોડ રૂપિયામાં છેતરપિંડીથી વેચી દીધી હતી.
અદાલતે ઘણા વર્ષો પહેલા જ ખોટા વ્યવહારને કારણે પૂજારી પાસેથી તે સંપત્તિનો માલિકી હક છીનવી લીધો હતો. જોકે, આરોપ છે કે તેમણે સ્થાનિક મહેસૂલ અધિકારીઓ સાથે મિલીભગત કરી જાળી દસ્તાવેજ તૈયાર કર્યા અને પોતાને નિર્વિવાદ માલિક બતાવ્યા. આ પ્રકારે તેમણે કથિત રીતે નકલી દસ્તાવેજોના આધારે જમીન વેચીને રામ મંદિર ટ્રસ્ટને છેતર્યું હતું, અથવા તો તેની સાથે મિલીભગત કરીને આ સોદો કર્યો હતો.
૬. કરોડો રૂપિયાનું પ્રસાદ કૌભાંડ
મંદિરના ભવ્ય પ્રાણ-પ્રતિષ્ઠા સમારોહ દરમિયાન દુનિયાભરના લાખો શ્રદ્ધાળુઓને એક સમાંતર વ્યવસાયિક છેતરપિંડી યોજનાનો નિશાન બનાવવામાં આવ્યા. બાહ્ય ટોળકીઓએ ખૂબ જ ઉન્નત અને અનધિકૃત વેબસાઈટો અને ડિજિટલ પોર્ટલ બનાવ્યા, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો કે તેઓ અધિકૃત રામ મંદિર ટ્રસ્ટ સાથે જોડાયેલા છે. તેમણે દેશ અને વિદેશના શ્રદ્ધાળુઓને મફત પવિત્ર પ્રસાદ મોકલવાના નામે કરોડો રૂપિયા એકત્રિત કર્યા.
બાદમાં અયોધ્યા સાયબર પોલીસે આ રેકેટ પર કાર્યવાહી કરી અને લગભગ ૩.૮૫ કરોડ રૂપિયાના પ્રસાદ કૌભાંડનો પર્દાફાશ કર્યો.
ભ્રષ્ટાચાર અને નાણાકીય કુપ્રબંધનના આ વારંવાર લાગતા આરોપોના જવાબમાં શ્રી રામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટે પોતાના મહાસચિવ ચંપત રાય દ્વારા ફરીથી કહ્યું છે કે તમામ ફંડ સુરક્ષિત છે, તેમના પર કડક દેખરેખ રાખવામાં આવે છે અને તેમનું વ્યવસ્થિત સંયુક્ત આંતરિક ઓડિટ કરવામાં આવે છે.
