ISRO Brain Drain: ISRO માં બ્રેઈન ડ્રેઈન: ગગનયાનથી ચંદ્રયાન સુધીના મોટા પ્રોજેક્ટના વૈજ્ઞાનિકો છોડી રહ્યા, સરકારે નવા નિયમો લાગુ કર્યા
નવી દિલ્હી: ભારતના ગૌરવ સમાન ISRO માટે ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે.
છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં 100 થી 120 વૈજ્ઞાનિકો અને અધિકારીઓ એ ISRO માંથી રાજીનામું આપી દીધું છે.
અને સૌથી મોટી વાત એ કે રાજીનામું આપનારાઓમાં ગગનયાન, LVM-3, SpaDeX, ચંદ્રયાન-3 જેવા મહત્વપૂર્ણ મિશન સાથે જોડાયેલા ટોપ વૈજ્ઞાનિકો પણ સામેલ છે.
આ “બ્રેઈન ડ્રેઈન” ને રોકવા માટે અંતરિક્ષ વિભાગે 14 જુલાઈએ નવો ઈન્ટરનલ મેમોરેન્ડમ પણ બહાર પાડ્યો છે.
કોણ-કોણ છોડી રહ્યું છે? મોટા નામો
અહેવાલો અનુસાર રાજીનામું આપનારાઓમાં મોટાભાગના લોકો હવે ખાનગી સ્પેસ કંપનીઓ માં જોડાઈ રહ્યા છે.
કયા-કયા મોટા પ્રોજેક્ટને ફટકો પડ્યો?
1. LVM-3 પ્રોજેક્ટ: VSSC ના પ્રોજેક્ટ ડાયરેક્ટર વિક્ટર જોસેફ એ રાજીનામું આપ્યું.
2. SpaDeX પ્રોજેક્ટ: URSC ના સ્પેડેક્સ પ્રોજેક્ટના ડાયરેક્ટરે પણ રાજીનામું આપી દીધું.
3. ચંદ્રયાન-3 મિશન: આ ઐતિહાસિક મિશનના ભાગ રહેલા આદિત્ય રાલાપલ્લી એ પણ રાજીનામું આપ્યું.
તેઓ મિશનના પ્રોજેક્ટ મેનેજર હતા. તેમની ટીમે જ મૂન લેન્ડિંગને વેલિડેટ કરવા માટે 1 લાખથી વધુ ટેસ્ટ કરીને 25 TB ડેટા તૈયાર કર્યો હતો.
આંકડા શું કહે છે?
સત્તાવાર આંકડા જાહેર નથી, પણ સૂત્રોના મતે
– URSC થી લગભગ 80 લોકો
– VSSC થી 20 થી વધુ લોકો
એ રાજીનામું આપ્યું છે.
આવું કેમ થઈ રહ્યું છે? 2 મોટા કારણ
કારણ 1: ખાનગી સ્પેસ કંપનીઓનું આકર્ષણ
છેલ્લા 2-3 વર્ષમાં Skyroot, Agnikul, Pixxel જેવી ખાનગી સ્પેસ કંપનીઓએ મોટા પગાર + સ્ટોક ઓપ્શન આપવાનું શરૂ કર્યું છે.
ISRO ના અનુભવી વૈજ્ઞાનિકો માટે આ મોટું આકર્ષણ બન્યું છે.
કારણ 2: સરકારે કડક નિયમો લાગુ કર્યા
રાજીનામાની આ વણઝારને જોઈને વહીવટીતંત્રે 2020 ના નિયમો બદલી નાખ્યા.
પહેલા શું હતું: સેન્ટર ડાયરેક્ટર પાસે Group A ના વૈજ્ઞાનિકોનું રાજીનામું અને VRS મંજૂર કરવાનો અધિકાર હતો.
હવે શું છે: ગગનયાન અને અન્ય રાષ્ટ્રીય મિશન સાથે જોડાયેલા વૈજ્ઞાનિકોનું રાજીનામું હવે સીધા અવકાશ વિભાગ DoS માં જશે. સેન્ટર ડાયરેક્ટર માત્ર ભલામણ કરી શકશે.
મતલબ હવે રાજીનામું આપવું એટલું સહેલું નહીં રહે.
આની અસર શું પડશે?
ચિંતાનો વિષય:
URSC એટલે યુ આર રાવ સેટેલાઈટ સેન્ટર – ISRO નું મુખ્ય કેન્દ્ર. એ સેટેલાઈટ બનાવે છે.
VSSC એટલે વિક્રમ સારાભાઈ સ્પેસ સેન્ટર – રોકેટ બનાવે છે.
આ બંને જગ્યાએથી જ જો ટોપ લોકો જશે તો ગનયાન અને ભવિષ્યના મિશન પર અસર પડી શકે છે.
સકારાત્મક બાજુ:
ખાનગી ક્ષેત્રમાં ISRO ના લોકો જાય એનો મતલબ ભારતનું સ્પેસ ઈકોસિસ્ટમ મજબૂત થઈ રહ્યું છે.
નિષ્કર્ષ:
ISRO એ ભારતનું ગૌરવ છે. પણ હવે તેને “પ્રતિભા જાળવણી” નો સૌથી મોટો પડકાર છે.
સરકાર નવા નિયમોથી રોકવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, પણ લાંબા ગાળે પગાર અને કામનું વાતાવરણ સુધારવું પડશે.
નહીંતર ચંદ્રયાન અને મંગળયાન બનાવનારા હાથ હવે ખાનગી કંપનીઓ માટે કામ કરશે.
ISRO Brain Drain, ISRO Scientists Resign, Gaganyaan Scientists Leave, Victor Joseph Resign, Aditya Lalapalli Chandrayaan3
