Income Tax digital data access: ભારતમાં ઇનકમ ટેક્સ (આવકવેરા) થી જોડાયેલા નિયમોમાં એક મોટો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે જેની સીધી અસર સામાન્ય લોકોની ડિજિટલ પ્રાઈવસી (ખાનગીતા) પર પડી શકે છે. ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ થી ઇનકમ ટેક્સ વિભાગને એ અધિકાર મળવાનો છે કે તે ટેક્સ ચોરીની તપાસ દરમિયાન માત્ર ભૌતિક સંપત્તિઓ સુધી સીમિત ન રહે પરંતુ નાગરિકોની ડિજિટલ ગતિવિધિઓ સુધી પણ પહોંચ બનાવી શકે. આ પહેલીવાર હશે જ્યારે ટેક્સ અધિકારીઓ ઔપચારિક રીતે ડિજિટલ દુનિયામાં તપાસ કરી શકશે.
હવે માત્ર કેશ અને જ્વેલરી નહીં, ડિજિટલ દુનિયા પણ રડાર પર
અત્યાર સુધી ઇનકમ ટેક્સ અધિકારીઓને દરોડા (છાપેમારી) દરમિયાન ઘર, પ્રોપર્ટી, રોકડ, દસ્તાવેજ અને ઘરેણાં જેવી ભૌતિક વસ્તુઓની તપાસની પરવાનગી હતી. આ કાર્યવાહી ઇનકમ ટેક્સ એક્ટ, ૧૯૬૧ ની કલમ ૧૩૨ હેઠળ થાય છે. પરંતુ નવા પ્રસ્તાવિત નિયમો હેઠળ અધિકારીઓને સો-કોલ્ડ (તથાકથિત) વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ સ્પેસ સુધી પહોંચવાનો અધિકાર પણ મળી જશે.
આ ડિજિટલ સ્પેસમાં ઈમેલ એકાઉન્ટ, ક્લાઉડ સ્ટોરેજ, ડિજિટલ વોલેટ, ટ્રેડિંગ અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્લેટફોર્મ, સોશિયલ મીડિયા પ્રોફાઇલ અને અન્ય ઓનલાઇન એકાઉન્ટ સામેલ હશે. મતલબ સાફ છે કે Gmail થી લઈને સોશિયલ મીડિયા ચેટ્સ સુધી ટેક્સ તપાસના દાયરામાં આવી શકે છે.
સરકાર આવો ફેરફાર કેમ કરી રહી છે?
સરકારનું કહેવું છે કે આજના સમયમાં મોટાભાગના વ્યવહારો (લેણદેણ) ઓનલાઇન થઈ ચૂક્યા છે. બેંકિંગ થી લઈને રોકાણ, ટ્રેડિંગ અને અહીં સુધી કે ક્રિપ્ટો એસેટ્સ સુધી, બધું જ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર થઈ રહ્યું છે. એવામાં માત્ર ફિઝિકલ (ભૌતિક) તપાસ દ્વારા ટેક્સ ચોરી પકડવી હવે અસરકારક રહી નથી. અધિકારીઓના મતે, કોઈ વ્યક્તિની પૂરી નાણાકીય ગતિવિધિ તેની ડિજિટલ ફૂટપ્રિન્ટમાં છુપાયેલી હોય છે. તેથી ડિજિટલ ડેટા સુધી પહોંચ મળવાથી ટેક્સ ચોરીના કેસોને વધુ ચોકસાઈથી પકડી શકાશે.
શું દરેકનો ડેટા ગમે ત્યારે ચેક કરી શકાશે?
આ ફેરફારને લઈને સૌથી મોટો સવાલ પ્રાઈવસીનો છે. જોકે સરકારે એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ટેક્સ અધિકારીઓ મનસ્વી રીતે કોઈનો ડિજિટલ ડેટા એક્સેસ કરી શકશે નહીં. જેમ પહેલા છાપેમારી માટે ‘રીઝન ટુ બિલીવ’ (માનવા માટેનું કારણ) જરૂરી હતું, તેવી જ શરત ડિજિટલ એકાઉન્ટ્સ માટે પણ લાગુ રહેશે. આનો અર્થ એ છે કે જ્યાં સુધી કોઈ વ્યક્તિ વિરુદ્ધ આવક કે નાણાકીય વ્યવહારોમાં ગેરરીતિનો નક્કર આધાર નહીં હોય, ત્યાં સુધી તેના ઈમેલ, સોશિયલ મીડિયા કે અન્ય ડિજિટલ એકાઉન્ટ્સને એક્સેસ કરી શકાશે નહીં.
ટેક્સપેયર્સ (કરદાતાઓ) માટે આનો શું અર્થ છે?
આવનારા સમયમાં ટેક્સ સાથે જોડાયેલી પારદર્શકતા વધવાની છે પરંતુ આ સાથે જ લોકોએ પોતાની ડિજિટલ ગતિવિધિઓને લઈને વધુ સતર્ક રહેવું પડશે. જો તમારી ઇનકમ (આવક) અને વ્યવહારો સાફ-સુથરા છે અને સાચી રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યા છે તો ગભરાવાની જરૂર નથી.
