Property Documents Verification Guide: જમીન ખરીદવી એ મોટાભાગના લોકો માટે જીવનનું એક મોટું રોકાણ હોય છે. ઘણીવાર લોકો સારું લોકેશન અને ઓછી કિંમત જોઈને ઉતાવળમાં નિર્ણય લઈ લે છે, પરંતુ પછીથી ખબર પડે છે કે જમીન પર વિવાદ છે અથવા તેના કાગળો પૂરા નથી. આવી સ્થિતિમાં પૈસા અને સમય બંનેનું નુકસાન થઈ શકે છે. તેથી જમીન કે પ્લોટ ખરીદતા પહેલા તેના તમામ જરૂરી દસ્તાવેજોની યોગ્ય રીતે તપાસ કરવી ખૂબ જ જરૂરી છે. જો પહેલાથી જ સાવધાની રાખવામાં આવે તો આગળ જતાં કાનૂની મુશ્કેલીઓથી બચી શકાય છે. ચાલો જાણીએ કે જમીન ખરીદતા પહેલા કઈ બાબતો પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.
મધર ડીડ અને જૂના સેલ ડીડ ચોક્કસ જુઓ
સૌ પ્રથમ એ પાકું કરો કે જમીન વેચનાર વ્યક્તિ જ તેનો અસલી માલિક છે. આ માટે મધર ડીડ (Mother Deed) અને જૂના સેલ ડીડ (Sale Deed) ને ધ્યાનથી જોવા જોઈએ. આ દસ્તાવેજો પરથી ખબર પડે છે કે જમીન પહેલા કોના કોના નામે રહી છે અને તેનો માલિકી હક કેવી રીતે બદલાયો છે. જો આ કાગળોમાં નામ, સર્વે નંબર કે અન્ય જાણકારીમાં કોઈ ગરબડ દેખાય તો તે આગળ જતાં સમસ્યા બની શકે છે.
એન્કમબ્રન્સ સર્ટિફિકેટ (EC) ચોક્કસ કઢાવો
જમીન ખરીદતા પહેલા એન્કમબ્રન્સ સર્ટિફિકેટ એટલે કે EC ચોક્કસ ચેક કરો. આ દસ્તાવેજ પરથી ખબર પડે છે કે જમીન પર કોઈ લોન, ગીરો, કેસ કે અન્ય કાનૂની બોજો તો નથી ને. પ્રયાસ કરો કે ઓછામાં ઓછા છેલ્લા 10 થી 30 વર્ષનું EC કઢાવવામાં આવે. આનાથી એ સ્પષ્ટ થઈ જાય છે કે જમીન પર કોઈ લેણું કે વિવાદ નથી.
મ્યુટેશન રેકોર્ડ અને મહેસૂલી દસ્તાવેજો જુઓ
ત્યારબાદ મ્યુટેશન રેકોર્ડ અને જમીન સાથે જોડાયેલા સરકારી દસ્તાવેજોની તપાસ કરવી જરૂરી છે. અલગ-અલગ રાજ્યોમાં આને ખસરા-ખતૌની, રેકોર્ડ ઓફ રાઈટ્સ (RoR), પટ્ટા કે ખાતા જેવા નામોથી ઓળખવામાં આવે છે. આનાથી એ ખબર પડે છે કે સરકારી રેકોર્ડમાં જમીન કોના નામે નોંધાયેલી છે અને જમીનનો ટેક્સ ભરાઈ રહ્યો છે કે નહીં. જો મ્યુટેશન હજુ પણ જૂના માલિકના નામે છે તો આગળ જતાં વિવાદ થઈ શકે છે.
જમીનનો લેન્ડ યુઝ પણ ચેક કરો
દરેક જમીનનો એક નક્કી ઉપયોગ હોય છે, જેમ કે ખેતીકામ, રહેણાંક કે વ્યાવસાયિક. જો જમીન પહેલા ખેતીની જમીન હતી અને તમે તેના પર ઘર બનાવવા માંગો છો, તો એ જોવું જરૂરી છે કે તેને બિન-ખેતી (NA) માં ફેરવવામાં આવી છે કે નહીં. પરવાનગી વગર આવી જમીન પર બાંધકામ કરવું ગેરકાયદેસર ગણાઈ શકે છે.
આજકાલ ઘણા રાજ્યોમાં જમીનના રેકોર્ડ ઓનલાઈન પણ જોઈ શકાય છે. સરકારી વેબસાઈટ પર જઈને તમે સર્વે નંબર, માલિકનું નામ અને અન્ય જાણકારી ચેક કરી શકો છો. પરંતુ ઓનલાઈન જાણકારીની સાથે સાથે અસલી દસ્તાવેજોને પણ ચોક્કસ તપાસો. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે જમીન ખરીદતા પહેલા કોઈ અનુભવી પ્રોપર્ટી વકીલની સલાહ લેવી સારી રહે છે. યોગ્ય તપાસ અને કાનૂની સલાહથી તમે સુરક્ષિત રીતે જમીન ખરીદી શકો છો અને ભવિષ્યની મુશ્કેલીઓથી બચી શકો છો.
