24000 Year Old Rotifer Revived: વૈજ્ઞાનિકોએ ૨૪૦૦૦ વર્ષ જૂના એક પ્રાગૈતિહાસિક જીવને ફરીથી જીવિત કરવામાં સફળતા મેળવી છે. તેમણે જણાવ્યું છે કે આ ખૂબ જ નાનો જીવ આર્કટિક ક્ષેત્રની પરમાફ્રોસ્ટ (હંમેશા જામી રહેલી બરફીલી જમીન) માં લગભગ ૨૪૦૦૦ વર્ષોથી ફસાયેલો હતો. આ જીવને ‘બડેલોઇડ રોટીફર’ (Bdelloid Rotifer) કહેવામાં આવે છે. આ વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધિએ આખી દુનિયાનું ધ્યાન પોતાની તરફ ખેંચ્યું છે. આ સિદ્ધિએ અસ્તિત્વ, સમય અને અહીં સુધી કે જૈવિક સીમાઓ વિશે ઘણા સવાલો ઉભા કર્યા છે.
સાઇબિરીયાની જમીનમાં દબાયેલો મળ્યો આ જીવ
બડેલોઇડ રોટીફર જીવને સાઇબિરીયાની બરફીલી જમીન નીચે દબાયેલો મળ્યો હતો. આ પછી પ્રયોગશાળામાં તેને ફરીથી જીવિત કરવામાં આવ્યો. આનાથી પણ વધુ નવાઈની વાત એ છે કે આ જીવ ન માત્ર જીવિત રહ્યો, પરંતુ તેણે પોતાની સંખ્યા વધારવાનું પણ શરૂ કરી દીધું. આ જીવ વિશેના અભ્યાસને ‘કરન્ટ બાયોલોજી’ નામની સાયન્સ મેગેઝિનમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે. “૨૪,૦૦૦ વર્ષ જૂની આર્કટિક પરમાફ્રોસ્ટમાંથી મળેલો એક જીવિત બડેલોઇડ રોટીફર” શીર્ષક સાથે પ્રકાશિત આ અભ્યાસમાં વૈજ્ઞાનિકોએ એ વાતની પુષ્ટિ કરી છે કે આ જીવ હજારો વર્ષો સુધી બરફમાં જામી રહ્યા પછી સફળતાપૂર્વક ફરીથી જીવિત થયો અને તેણે પ્રજનન પણ કર્યું છે.
૨૪૦૦૦ વર્ષની માટીમાં દબાયેલો હતો
વૈજ્ઞાનિકોએ જણાવ્યું કે બડેલોઇડ રોટીફરની શોધ ઉત્તર-પૂર્વી સાઇબિરીયાથી લાવવામાં આવેલા પરમાફ્રોસ્ટના નમૂનાઓમાં થઈ. વૈજ્ઞાનિકોએ જમીનમાં ઘણી ઊંડાઈ સુધી કાણાં પાડ્યા, જ્યાંની માટી ઘણી સદીઓથી જામી ગયેલી હતી. માટીની ઉંમર શોધવા માટે ‘રેડિયોકાર્બન ડેટિંગ’ ટેકનિકનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો અને અનુમાન લગાવવામાં આવ્યું કે તે લગભગ ૨૪,૦૦૦ વર્ષ જૂની છે. બડેલોઇડ રોટીફર ખૂબ જ નાના (સૂક્ષ્મ) જીવો હોય છે જે સામાન્ય રીતે મીઠા પાણીમાં જોવા મળે છે.
જીવ ૨૪૦૦૦ વર્ષ સુધી જીવતો કેવી રીતે રહ્યો?
વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે બડેલોઇડ રોટીફર ‘ક્રિપ્ટોબાયોસિસ’ (Cryptobiosis) ની પ્રક્રિયાને કારણે જીવતો રહ્યો. આ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં કોઈ જીવનું મેટાબોલિઝમ લગભગ સંપૂર્ણપણે અટકી જાય છે, જેનાથી તે અત્યંત કઠોર વાતાવરણમાં પણ જીવિત રહી શકે છે—જેમ કે ખૂબ જ નીચું તાપમાન, પાણીની અછત (ડીહાઈડ્રેશન) અને અહીં સુધી કે ઓક્સિજનની ગેરહાજરીમાં પણ. આ જીવ હજારો વર્ષો સુધી જીવિત કેવી રીતે રહી શક્યો, તેનું રહસ્ય આ જ પ્રક્રિયામાં છુપાયેલું છે.
