Van Allen Probe A Satellite: અમેરિકાની સ્પેસ એજન્સી NASAનું 600 કિલો વજન ધરાવતું એક સેટેલાઇટ આજે ધરતી પર ક્રેશ થવા જઈ રહ્યું છે. આ સેટેલાઇટ લગભગ 14 વર્ષથી ભ્રમણકક્ષામાં હતું. જે સેટેલાઇટ આજે ધરતી સાથે ટકરાવા જઈ રહ્યું છે તેનું વજન નાસાએ 1323 પાઉન્ડ એટલે કે લગભગ 600 કિલોગ્રામ જણાવ્યું છે. તેને ઓગસ્ટ 2012માં તેના જોડિયા સેટેલાઇટ, વેન એલન પ્રોબ B સાથે ધરતીની ચારેબાજુ રેડિયેશન બેલ્ટનો અભ્યાસ કરવા માટે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. આ સેટેલાઇટનું નામ વેન એલન પ્રોબ A (Van Allen Probe A) છે.
આ બંને સ્પેસક્રાફ્ટ 2019માં ડીએક્ટિવેટ થઈ ગયા હતા અને વેન એલન પ્રોબ Aનો ધરતીની બહારનો સમય હવે લગભગ પૂરો થઈ ગયો છે. સોમવાર બપોર (9 માર્ચ) સુધી અમેરિકી સ્પેસ ફોર્સનો અંદાજ છે કે તે 10 માર્ચ (મંગળવાર)ની રાત્રે (ભારતીય સમય મુજબ બુધવારે વહેલી સવારે 11 માર્ચ) વાતાવરણમાં પ્રવેશ કરશે. વૈજ્ઞાનિકોએ આમાં 24 કલાકની વિન્ડો રાખી છે, એટલે કે સમય થોડો આગળ-પાછળ થઈ શકે છે.
નાસાનું સેટેલાઇટ ક્યારે અને ક્યાં પડશે?
NASA ના અધિકારીઓએ સોમવારે એક અપડેટમાં જણાવ્યું છે કે, “NASA ને આશા છે કે વાતાવરણમાંથી પસાર થતી વખતે સેટેલાઇટનો મોટાભાગનો હિસ્સો બળી જશે પરંતુ કેટલાક ભાગો બચી જવાની શક્યતા છે. જોકે ધરતી પર કોઈને પણ નુકસાન થવાનું જોખમ અત્યંત ઓછું છે, કદાચ 4,200 માંથી 1.” નાસાએ જણાવ્યું છે કે ઈજા થવાનું આ ઓછું જોખમ લગભગ 0.02% છે. કારણ કે ધરતીની સપાટીનો લગભગ 70% હિસ્સો પાણીથી ઢંકાયેલો છે, તેથી જે પણ ભાગો બચશે તે કદાચ ખુલ્લા સમુદ્રમાં પડશે. કોઈ શહેર કે તેની આસપાસ પડવાની શક્યતા નથી.
નાસાએ કહ્યું છે કે અત્યારે એ નક્કી નથી કે તે બરાબર કઈ જગ્યાએ પડશે કારણ કે તેજ રફ્તારને કારણે તેનું સચોટ લોકેશન જણાવવું મુશ્કેલ હોય છે. પરંતુ નાસાના અધિકારીઓ સેટેલાઇટ પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે. નાસાના આ સેટેલાઇટ ધરતીની આસપાસ એક ‘લંબગોળ’ રસ્તા પર ફરી રહ્યા હતા જે ક્યારેક તેમને જમીનની ખૂબ નજીક લાવી દેતા હતા અને ક્યારેક ખૂબ દૂર.
મોટાભાગના સેટેલાઇટ ગોળ રસ્તા પર ફરે છે, પરંતુ Van Allen Probes નો રસ્તો એક ખેંચાયેલા ઈંડા જેવો હતો. જ્યારે તે સૌથી દૂર હોય ત્યારે પોતાની ભ્રમણકક્ષામાં ફરતી વખતે આ સેટેલાઇટ ધરતીથી મહત્તમ 30,415 કિલોમીટર દૂર જતું રહેતું હતું અને જ્યારે સૌથી નજીક હોય ત્યારે તે ધરતીથી માત્ર 618 કિલોમીટરની ઊંચાઈ સુધી આવી જતું હતું.
રેડિયેશન બેલ્ટની તપાસ માટે મોકલવામાં આવ્યું હતું સેટેલાઇટ
આ સેટેલાઇટ્સનું અસલી કામ ‘રેડિયેશન બેલ્ટ’ ની તપાસ કરવાનું હતું. પૃથ્વીની ચારે બાજુ ઉર્જાથી ભરેલા કણોના બે મોટા સ્તરો હોય છે જેને વેન એલન બેલ્ટ કહેવામાં આવે છે. રસ્તો લંબગોળ હોવાથી આ સેટેલાઇટ્સ વારંવાર આ રેડિયેશન સ્તરોની અંદર જતા અને બહાર આવતા હતા. આનાથી વૈજ્ઞાનિકોને એ સમજવામાં મદદ મળી કે અંતરિક્ષનું હવામાન અને સૂર્યમાંથી આવતા કિરણો આપણી પૃથ્વીને કેવી રીતે અસર કરે છે.
શરૂઆતમાં તેમનું નામ Radiation Belt Storm Probes રાખવામાં આવ્યું હતું, કારણ કે તેમનું કામ અંતરિક્ષમાં આવતા સૌર તોફાનો અને રેડિયેશનનો અભ્યાસ કરવાનું હતું. પરંતુ બાદમાં આ સ્તરોની શોધ કરનાર વૈજ્ઞાનિક ‘જેમ્સ વેન એલન’ ના સન્માનમાં તેનું નામ બદલીને “Van Allen Probes” કરી દેવામાં આવ્યું હતું.
