Childhood Screen Time Risks: બાળકોને જમાડતી વખતે મોબાઈલ પકડાવી દેવો એ આજકાલ સામાન્ય આદત બની ગઈ છે. રડતા બાળકને શાંત રાખવાથી લઈને તેને થોડીવાર વ્યસ્ત રાખવા સુધી, સ્ક્રીન એક સરળ ઉપાય લાગે છે. પરંતુ હવે ડોકટરો અને સંશોધકો આ બાબતે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી રહ્યા છે. ખાસ કરીને એક વર્ષથી નાના બાળકો માટે સ્ક્રીન એક્સપોઝર ખતરનાક બની શકે છે અને ત્રણ વર્ષની ઉંમર સુધી ઓટિઝમ જેવા લક્ષણો વિકસાવવાનું જોખમ વધી શકે છે.
શું નીકળ્યું રિસર્ચમાં?
દિલ્હીની એમ્સ અને અન્ય સંસ્થાઓના સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું છે કે નાના બાળકો ડિજિટલ સ્ક્રીનની અસર પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે 18 મહિનાથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને બિલકુલ સ્ક્રીન બતાવવામાં ન આવે અને આદર્શ રીતે ત્રણ વર્ષ સુધી તેનાથી દૂર રાખવામાં આવે. જોકે ડોકટરો એ પણ સ્પષ્ટ કરે છે કે સ્ક્રીન ટાઈમ અને ક્લિનિકલ ઓટિઝમ વચ્ચે સીધો કારણ-પરિણામ સંબંધ સાબિત થયો નથી, પરંતુ “વર્ચ્યુઅલ ઓટિઝમ” જેવા લક્ષણો વિકસાવવાની શક્યતા ચોક્કસ વધી શકે છે.
મેટા એનાલિસિસ કરવામાં આવ્યું
એમ્સ રાયપુરના સંશોધકોએ પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના 2,857 બાળકો પર એક મેટા-એનાલિસિસ કર્યું. જેમાં સામે આવ્યું કે બાળકોનો સરેરાશ સ્ક્રીન ટાઈમ દરરોજ 2.22 કલાક હતો, જે વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશનની ભલામણ કરતા લગભગ બમણો છે. અવારનવાર માતા-પિતા બાળકોને શાંત રાખવા, ગુસ્સો સંભાળવા અથવા પોતાને થોડો સમય આપવા માટે સ્ક્રીનનો સહારો લે છે. આ રીત તાત્કાલિક રાહત તો આપે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે બાળકના મગજના વિકાસ પર અસર કરી શકે છે.
અભ્યાસની વિગતો
એક અન્ય સ્ટડીમાં 3 થી 18 વર્ષના 150 ઓટિઝમથી પ્રભાવિત બાળકો અને 50 સામાન્ય બાળકોને સામેલ કરવામાં આવ્યા. આ રિસર્ચમાં માત્ર સ્ક્રીન એક્સપોઝર જ નહીં, પરંતુ ડિવાઇસની લત અને તેની સાયકોલોજિકલ તથા વ્યવહારિક અસરો પર પણ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું. આ એક ક્રોસ-સેક્શનલ સ્ટડી હતી, એટલે કે એક જ સમયે બાળકોના ડેટાનું એનાલિસિસ કરવામાં આવ્યું હતું, તેથી લાંબા ગાળાની અસરો પર સંપૂર્ણ ચિત્ર સામે આવતું નથી.
શું નીકળ્યું રિઝલ્ટ?
રિસર્ચમાં એવું જોવા મળ્યું કે જે બાળકોમાં ઓટિઝમના લક્ષણો હતા, તેમને નાની ઉંમરમાં વધુ સ્ક્રીન એક્સપોઝર મળ્યું હતું. શરૂઆતની ઉંમરમાં સ્ક્રીન જોવા અને ઓટિઝમ વચ્ચે મજબૂત સંબંધ ચોક્કસ દેખાયો, પરંતુ તેને સીધું કારણ માનવામાં આવ્યું નથી.
ઓટિઝમ શું છે?
ઓટિઝમ એક ન્યુરોડેવલપમેન્ટલ સ્થિતિ છે, જે બાળકના સંવાદ અને સામાજિક વ્યવહારને પ્રભાવિત કરે છે. શરૂઆતના વર્ષોમાં મગજ ઝડપથી વિકસિત થાય છે, તેથી આ સમય અત્યંત મહત્વનો હોય છે. તેના સંકેતોમાં આંખોથી સંપર્ક ન કરવો (આઈ કોન્ટેક્ટ), બોલવામાં વિલંબ અને પહેલા શીખેલી વસ્તુઓ ભૂલી જવી સામેલ છે.
શું કહે છે એક્સપર્ટ?
એમ્સમાં પીડિયાટ્રિક ન્યુરોલોજી વિભાગના વડા ડો. શેફાલી ગુલાટીએ પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં કહ્યું કે, “ઓટિઝમ સ્પેક્ટ્રમ ડિસઓર્ડર અને સ્ક્રીન ટાઈમને લઈને ઘણું રિસર્ચ થયું છે. જે બાળકોને એક વર્ષની ઉંમરમાં વધુ સ્ક્રીન એક્સપોઝર મળ્યું, તેમનામાં ત્રણ વર્ષની ઉંમર સુધી ઓટિઝમના લક્ષણો વધુ જોવા મળ્યા, ખાસ કરીને છોકરાઓમાં, જોકે છોકરીઓમાં પણ આ સંકેતો દેખાયા.”
આ પણ વાંચો: Diabetes and Watermelon: શું શુગરના દર્દીઓ તરબૂચ ખાઈ શકે છે, શું કહે છે એક્સપર્ટ? – Newz Cafe
