Crash Diet: ‘આ વખતે ગોવા વેકેશનમાં મારે સૌથી હોટ દેખાવું છે અથવા મારી સગાઈ સુધીમાં મારે 7થી 8 કિલો વજન ઘટાડવું છે. સહેલીના આવતા મહિને લગ્ન છે અથવા દિવાળી પહેલાં-પહેલાં વજન ઘટાડવું છે..’ ઘણી વાર લોકો વજન ઘટાડવા માટે આવી ડેડલાઇન પસંદ કરે છે. ‘7 દિવસ ટમી ઇન’ જેવા સ્લોગન ઘણી વાર લોકોને ઝડપથી વજન ઘટાડવા માટે ‘ક્રેશ ડાયટ’ તરફ ધકેલી દે છે. ઇન્ટરનેટ અથવા ઇન્સ્ટાગ્રામ પરથી આપણે એટલું તો શીખી ગયા છીએ કે વજન ઘટાડવામાં સૌથી મોટો ફાળો આપણા ડાયટનો હોય છે. તેથી ઘણી વાર લોકો સૌથી પહેલાં કેલરી કંટ્રોલ કરવામાં લાગી જાય છે. સૌથી પહેલાં કાતર ચાલે છે ચોખા અને રોટલી પર કારણ કે ‘નો કાર્બ્સ’ ડાયટ તરત અસર કરે છે. કોઈ આખો દિવસ માત્ર સલાડ ખાય છે તો કોઈ 500-700 કેલરી પર આખો દિવસ કાઢવાનો પ્રયાસ કરે છે. શરૂઆતમાં આ પ્રકારના ફેરફારો તરત અસર દર્શાવે છે અને આ જ એ જાળ છે જેમાં સૌથી વધુ લોકો ફસાઈ જાય છે.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ક્રેશ ડાયટિંગ એટલે કે ખૂબ ઓછી કેલરીવાળી ડાયટ ‘7 દિવસ ટમી ઇન’ જેવા ફોર્મ્યુલામાં ફિટ તો થઈ જાય છે, પરંતુ લાંબા ગાળે તે શરીર, હોર્મોન્સ અને મેટાબોલિઝમને ખરાબ રીતે ડેમેજ કરે છે. ખાસ કરીને PCOSથી ઝઝૂમી રહેલી મહિલાઓમાં તેના પરિણામો સૌથી વધુ ખરાબ અને ગંભીર હોઈ શકે છે.
શા માટે આ ક્રેશ ડાયટ્સ ફાયદા કરતાં વધુ નુકસાન કરે છે
નિષ્ણાતો જણાવે છે કે જ્યારે શરીરને તેની જરૂરિયાત મુજબ એનર્જી મળતી નથી ત્યારે તે માત્ર ફેટ જ નહીં, પરંતુ મસલ્સને પણ તોડીને એનર્જી બનાવવા લાગે છે. તેનાથી શરીરનું લીન મસલ માસ ઘટી શકે છે, જ્યારે હેલ્ધી વેટ-લૉસ માટેનો અર્થ ફેટ ઘટાડવાનો છે, મસલ્સ ઘટાડવાનો નહીં.
ભારતમાં PCOS (Polycystic Ovary Syndrome) મહિલાઓમાં ઝડપથી વધી રહેલી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓમાંથી એક છે. વજન કંટ્રોલમાં રાખવું તેના મેનેજમેન્ટ માટે ખૂબ જ જરૂરી છે. પરંતુ તેનો અર્થ ભૂખ્યા રહેવું નથી. ગાયનેકોલોજિસ્ટ અને ન્યુટ્રિશન નિષ્ણાતો અનુસાર વધુ પડતી કેલરી કાપવાથી PCOS ધરાવતી મહિલાઓમાં બ્લડ શુગરમાં ઉતાર-ચઢાવ, કબજિયાત, વાળ ખરવા, પોષણની ઉણપ અને વારંવાર ફૂડ ક્રેવિંગ જેવી સમસ્યાઓ વધી શકે છે. એટલું જ નહીં, ઝડપથી વજન ઘટાડવાનો પ્રયાસ શરીરની હોર્મોનલ સિસ્ટમને પણ અસર કરી શકે છે.
જ્યારે ડાયટ જ ટેન્શન બની જાય
રસપ્રદ વાત એ છે કે ખૂબ વધારે ડાયટિંગ પોતે જ તણાવ પેદા કરી શકે છે. જ્યારે શરીરને સતત એનર્જીની અછત અનુભવાય છે ત્યારે તણાવ સાથે જોડાયેલા હોર્મોન્સ વધી શકે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે લાંબા સમય સુધી અત્યંત પ્રતિબંધિત ખોરાક લેવાથી કોર્ટિસોલના સ્તરને અસર થઈ શકે છે. આ એ જ હોર્મોન છે જેને ઘણી વાર “સ્ટ્રેસ હોર્મોન” કહેવામાં આવે છે. એટલે કે જે વજન ઘટાડવા માટે તમે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છો, એ જ પ્રક્રિયા શરીરને ફેટ સ્ટોર કરવા માટે પ્રેરિત કરી શકે છે.
સોશિયલ મીડિયાની દરેક ડાયટ તમારા માટે નથી
ઇન્સ્ટાગ્રામ અને યુટ્યુબ ખોલો અને તમને દરેક ફિટનેસ ઇન્ફ્લુએન્સર 30 સેકન્ડ અથવા એક મિનિટની રીલમાં વજન ઘટાડવાનો સૌથી ‘સરળ નુસખો’ જણાવી રહ્યો હોય છે. ઇન્ટરનેટ પર “7 દિવસમાં 5 કિલો વજન ઘટાડો” જેવા ન જાણે કેટલાય વીડિયો છે. બીજી તરફ સેલિબ્રિટીઝની ઓમેડ ડાયટ (વન મીલ એ ડે), કીટો, GM ડાયટ જેવી અનેક ડાયટ્સ લોકોને તરત વજન ઘટાડવા માટે આકર્ષિત કરે છે. પરંતુ સમજવાની વાત એ છે કે PCOS દરેક મહિલામાં અલગ રીતે જોવા મળે છે. કોઈને ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ વધુ હોય છે, કોઈને અનિયમિત પિરિયડ્સ હોય છે, તો કોઈને વજન વધવાની સમસ્યા હોય છે. એક્સપર્ટ્સનું માનવું છે કે દરેક ડાયટ દરેક શરીર પર કામ કરતી નથી. તેથી ઇન્ટરનેટ પર દેખાતી દરેક ડાયટને આંખ બંધ કરીને ફોલો કરવી જોખમી બની શકે છે.
ઝડપથી વજન ઘટાડવાનો પ્રયાસ શરીરની હોર્મોનલ સિસ્ટમને પણ અસર કરી શકે છે.
ઇન્ડિયાની નવી સમસ્યા: કેલરી છે, ન્યુટ્રિશન નથી
તાજેતરના વર્ષોમાં ન્યુટ્રિશન એક્સપર્ટ્સે વધુ એક ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ભારતમાં ઘણા લોકો જરૂરિયાત કરતાં વધુ કેલરી તો લઈ રહ્યા છે, પરંતુ તેમના ભોજનમાં પ્રોટીન, ફાઇબર, વિટામિન અને ખનિજોની ઉણપ છે. તેને “ન્યુટ્રિશન પેરાડોક્સ” પણ કહેવામાં આવી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં જો કોઈ વ્યક્તિ પહેલેથી જ પોષણની ઉણપ ધરાવતા ભોજન પર નિર્ભર હોય અને પછી અચાનક કેલરી અડધી કરી દે, તો સમસ્યા વધુ વધી શકે છે. સાથે જ આવી ડાયટની સમસ્યા એ છે કે તમે જેટલું વજન ફટાફટ ઘટાડો છો, થોડા સમયમાં એટલું અથવા તેનાથી વધુ વજન પાછું આવી જાય છે. તેને ‘રીબાઉન્ડ વેટ ગેઇન’ કહેવામાં આવે છે. હકીકતમાં આવી ક્રેશ ડાયટ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રાખવી મુશ્કેલ હોય છે. જેમ જ તમે તમારી જૂની રૂટિનમાં પાછા ફરો છો, વજન ફરી વધી શકે છે અને ઘણા કિસ્સાઓમાં તો પહેલાં કરતાં પણ વધુ.
સાચી રીત શું છે?
જો તમારું ટાર્ગેટ માત્ર આવતા મહિને થનારા લગ્ન, ઇવેન્ટ અથવા વેકેશન માટે નહીં પરંતુ આગામી 10 વર્ષના સારા સ્વાસ્થ્ય માટે છે, તો જવાબ ઝડપમાં નહીં પરંતુ કન્સિસ્ટન્ટ રહેવામાં છે. બેલેન્સ ડાયટ, જરૂરી પ્રોટીન, ફાઇબર, રેગ્યુલર એક્સરસાઇઝ, સારી ઊંઘ અને તમારી પર્સનલ બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવેલી ડાયટ જરૂરી છે. PCOS ધરાવતી મહિલાઓ માટે આ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. દાળ, ચણા, રાજમા, શાકભાજી, ફળ, દહીં, બાજરી, જુવાર અને પૂરતું પ્રોટીન ધરાવતો ભારતીય ખોરાક લાંબા સમય સુધી વધુ સારા પરિણામો આપી શકે છે, એવી ડાયટ્સની સરખામણીમાં જે માત્ર ભૂખ્યા રહેવા પર આધારિત હોય.
આવી ક્રેશ ડાયટ્સ વજન માપવાના મશીન પર ઓછો આંકડો જોઈને ખુશી તો આપી શકે છે. પરંતુ તે આંકડાની કિંમત તમારા મસલ્સ, હોર્મોન્સ, એનર્જી અને મેન્ટલ હેલ્થને ચૂકવવી પડી શકે છે.
