Male Breast Cancer: બ્રેસ્ટ કેન્સર વિશે મહિલાઓમાં જાગૃતિ વધી રહી છે, પરંતુ પુરુષોમાં થતા બ્રેસ્ટ કેન્સર વિશે હજુ પણ અવેરનેસ નથી. સામાન્ય રીતે લોકોને લાગે છે કે પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સર નથી થતું, પરંતુ મહિલાઓની જેમ હવે પુરુષોમાં પણ બ્રેસ્ટ કેન્સરના કેસ વધવા લાગ્યા છે.
મહિલાઓની સરખામણીમાં પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરના કેસ અત્યારે ૧% થી પણ ઓછા છે, પરંતુ સૌથી મોટો પડકાર જાણકારીનો અભાવ છે. પુરુષો બ્રેસ્ટ કેન્સરના શરૂઆતી સંકેતોને સમજી શકતા નથી, જેનાથી ઘણીવાર ઈલાજમાં મોડું થઈ જાય છે. મહિલાઓની જેમ પુરુષોને પણ બ્રેસ્ટમાં થતા ફેરફારોની જાણકારી હોવી જોઈએ.
બ્રેસ્ટમાં ફેરફાર દેખાય તો પુરુષો શું કરે?
સૌથી પહેલા પુરુષોને એ વાતની જાણકારી હોવી જોઈએ કે મહિલાઓની જેમ તેમને પણ બ્રેસ્ટ કેન્સર થઈ શકે છે. બ્રેસ્ટમાં ગાંઠ કે અસામાન્યતા દેખાવા પર પુરુષોએ તેને નજરઅંદાજ ન કરવી જોઈએ. બ્રેસ્ટમાં ગાંઠ અનુભવાય, નિપ્પલમાંથી ડિસ્ચાર્જ થાય, નિપ્પલની પાછળ દુખાવો થાય, બગલમાં સોજો કે ગાંઠ દેખાય તો તરત જ તપાસ કરાવો.
પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરના કારણો
પુરુષોમાં હોર્મોન્સનું અસંતુલન, ખાસ કરીને શરીરમાં એસ્ટ્રોજન હોર્મોનનું વધવું બ્રેસ્ટ કેન્સરના વધવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરનું ચોક્કસ કારણ હંમેશા સ્પષ્ટ હોતું નથી, પરંતુ નીચેના કારણો તેનું જોખમ વધારી શકે છે:
શરીરમાં એસ્ટ્રોજન લેવલ વધવું
પરિવારમાં કેન્સરનો ઈતિહાસ
લિવરની બીમારીઓ
અંડકોષના રોગો
વધતી ઉંમર
મેદસ્વીપણું (મોટાપો)
પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરની તપાસ કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?
બ્રેસ્ટ કેન્સરની તપાસની પ્રક્રિયા મહિલાઓ અને પુરુષો માટે એક સમાન જ હોય છે, જેમાં ફિઝિકલ એક્ઝામિનેશન, મેમોગ્રાફી, અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અને બાયોપ્સી જેવી ટેકનિકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જો પરિવારમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરનો ઈતિહાસ છે એટલે કે જેનેટિક મ્યુટેશન (ખાસ કરીને BRCA જીન્સ) ની સમસ્યા છે, તો પુરુષોએ પણ સ્ક્રીનિંગ દ્વારા પોતાની રેગ્યુલર તપાસ કરાવવી જોઈએ.
પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરના લક્ષણો
સામાન્ય રીતે પુરુષોમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરના નીચેના લક્ષણો જોવા મળે છે:
બ્રેસ્ટમાં ગાંઠ કે સોજો
બગલમાં સોજો કે ગાંઠ
સ્તનની ઉપરની ત્વચામાં ખાડા પડવા કે લાલાશ
નિપ્પલમાંથી સ્ત્રાવ (ડિસ્ચાર્જ) થવો અથવા તેનું અંદરની તરફ વળી જવું
નિપ્પલની પાછળ દુખાવો
મેલ બ્રેસ્ટ કેન્સર અને મેલ બૂબ્સમાં શું તફાવત છે?
જો કોઈ ૨૫ વર્ષનો પુરુષ બ્રેસ્ટમાં ગાંઠની ફરિયાદ લઈને આવે તો જરૂરી નથી કે તેને બ્રેસ્ટ કેન્સર જ હોય. ઘણા પુરુષોમાં મહિલાઓની જેમ સ્તનોમાં ઉભાર વધવા લાગે છે. આ ‘મેલ બૂબ્સ’ ના લક્ષણો હોઈ શકે છે. મેલ બ્રેસ્ટ કેન્સર અને મેલ બૂબ્સમાં ઘણો તફાવત છે.
ગાયનેકોમાસ્ટિયા (મેલ બૂબ્સ): આમાં પુરુષોના બ્રેસ્ટની સાઈઝ વધવા લાગે છે. આ સમસ્યા ત્યારે થાય છે જ્યારે શરીરમાં મેલ હોર્મોન ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું સ્તર ઓછું હોય અને ફીમેલ હોર્મોન એસ્ટ્રોજનનું લેવલ વધી જાય. ઘણીવાર સ્ટેરોઈડ, દવાઓ કે આલ્કોહોલના કારણે પણ આ સમસ્યા થઈ શકે છે.
બ્રેસ્ટ કેન્સરથી બચવા માટે લાઈફસ્ટાઈલ બદલો
મેલ બ્રેસ્ટ કેન્સર કે મેલ બૂબ્સની સમસ્યાથી બચવા માટે પુરુષોએ પોતાની લાઈફસ્ટાઈલ પર ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ. દારૂ, જંક અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડથી પરેજી રાખો. મોટાપો વધવા ન દો. ફિટનેસ માટે રોજ કસરત કરો. બ્રેસ્ટમાં જરા પણ ફેરફાર જણાય તો તરત જ નિષ્ણાત પાસે તપાસ કરાવો.
