White Fat vs Brown Fat: જ્યારે પણ આપણે શરીરમાં જમા ફેટ (ચરબી) ની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે અવારનવાર તેને માત્ર સારી કે ખરાબ માની લઈએ છીએ. પરંતુ સચ્ચાઈ આનાથી ક્યાંય વધુ જટિલ છે. ફેટ માત્ર વજન વધારનારું તત્વ નથી, પરંતુ શરીરની અંદર એક એક્ટિવ સિસ્ટમની જેમ કામ કરે છે, જે આપણી સેહતને ઊંડાણપૂર્વક પ્રભાવિત કરે છે. તાજેતરના વર્ષોમાં થયેલા સંશોધનોએ એ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે માત્ર ફેટની માત્રા જ નહીં, પરંતુ તે શરીરમાં ક્યાં જમા થઈ રહ્યું છે, તે જ અસલી તફાવત પેદા કરે છે.
શું નીકળ્યું સંશોધનમાં?
યુનિવર્સિટી ઓફ ગ્લાસગોના એક અભ્યાસમાં એ સામે આવ્યું કે એક જ પ્રકારનો ડાયટ લેવા છતાં અલગ-અલગ લોકોમાં ફેટ અલગ રીતે જમા થાય છે. યુરોપિયન લોકોમાં આ ફેટ મોટાભાગે ત્વચાની નીચે જમા થાય છે, જ્યારે દક્ષિણ એશિયાઈ લોકો ખાસ કરીને ભારતીયોમાં આ ફેટ શરીરની અંદર અંગોની આસપાસ જમા થાય છે, જેને વિસરલ ફેટ કહેવામાં આવે છે. આ જ કારણ છે કે ભારતીયોમાં ડાયાબિટીસ અને હૃદયની બીમારીઓ જલ્દી જોવા મળે છે.
શું કહે છે એક્સપર્ટ?
ન્યુટ્રિશનિસ્ટ રયાન ફર્નાન્ડોએ જણાવ્યું કે ફેટ એક એન્ડોક્રાઇન ઓર્ગન (ગ્રંથિ) ની જેમ કામ કરે છે, જે હોર્મોન બનાવે છે અને મેટાબોલિઝમ પર અસર કરે છે. તેથી એકસરખા વજનવાળા બે લોકોની સેહત એકસરખી હોતી નથી. બીજી તરફ, ડો. વી મોહનના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતીયોમાં ત્વચાની નીચે ફેટ સ્ટોર કરવાની ક્ષમતા ઓછી હોય છે, જેનાથી વધારાનું ફેટ સીધું શરીરની અંદર જમા થવા લાગે છે.
વ્હાઇટ અને બ્રાઉન ફેટમાં તફાવત
ફેટના પણ અલગ-અલગ પ્રકાર હોય છે – વ્હાઇટ ફેટ અને બ્રાઉન ફેટ. વ્હાઇટ ફેટ તે જ છે, જે શરીરમાં જમા થઈને મેદસ્વીતા વધારે છે અને બીમારીઓનું કારણ બને છે. બીજી તરફ બ્રાઉન ફેટ શરીર માટે ફાયદાકારક હોય છે. તે કેલરી બાળવામાં મદદ કરે છે, બ્લડ શુગર કંટ્રોલ કરે છે અને હૃદયની સેહતને બહેતર બનાવે છે. ડો. મોહન જણાવે છે કે વધુ વ્હાઇટ ફેટ શરીરમાં સોજો (ઇન્ફ્લેમેશન) વધારે છે અને તેનાથી ડાયાબિટીસ, હાર્ટ ડિસીઝ અને કેટલાક કેન્સરનું જોખમ વધી શકે છે. જ્યારે બ્રાઉન ફેટ શરીરમાં સારા હોર્મોન જેવા કે એડિપોનેક્ટિનને વધારે છે, જે મેટાબોલિઝમ માટે ફાયદાકારક હોય છે.
વૈજ્ઞાનિકો આના પર કરી રહ્યા છે કામ
વૈજ્ઞાનિકો હવે આ વાત પર પણ કામ કરી રહ્યા છે કે કેવી રીતે વ્હાઇટ ફેટને બ્રાઉન ફેટમાં બદલી શકાય. જોકે, આ પ્રક્રિયા હજુ સુધી મનુષ્યોમાં સંપૂર્ણપણે સાબિત થઈ નથી, પરંતુ આ દિશામાં સંશોધન ચાલુ છે. કીટ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર નરેશ બાલ જણાવે છે કે કેટલાક કુદરતી તત્વો જેવા કે કાળા મરી અને મરચામાં જોવા મળતા કમ્પાઉન્ડ બ્રાઉન ફેટને સક્રિય કરવામાં મદદ કરી શકે છે. ડો. નટરાજન ગણેશનના જણાવ્યા અનુસાર શરીર ફેટને એમ જ નથી બાળતું, પરંતુ ફેટની ક્વોલિટી પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે જેટલી તેની માત્રા. એટલે કે હેલ્ધી ફેટ જેવા કે નટ્સ અને ઓલિવ ઓઈલ શરીર માટે વધુ ફાયદાકારક હોય છે.
