India LPG Production: Reliance ને સૌથી મોટું ટાર્ગેટ, આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડવા સરકારે લીધો મોટો નિર્ણય
India LPG Production: ભારત સરકારે પહેલીવાર દેશની પ્રમુખ રિફાઇનરી અને ઓઇલ-ગેસ કંપનીઓ માટે LPG ઉત્પાદનની મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરી છે. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝને સૌથી મોટું ટાર્ગેટ આપવામાં આવ્યું છે. તેનો ઉદ્દેશ ઘરેલુ રસોઈ ગેસ એટલે કે LPGની ઉપલબ્ધતા વધારવી અને આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે. પશ્ચિમ એશિયા સંકટ અને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં સપ્લાય પ્રભાવિત થયા બાદ સરકારે આ પગલું ભર્યું છે.
પેટ્રોલિયમ અને નેચરલ ગેસ મંત્રાલયે 13 ઓગસ્ટે જાહેર કરેલા આદેશમાં 21 રિફાઇનરી અને અપસ્ટ્રીમ કંપનીઓ માટે LPG ઉત્પાદનનું લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે. આ તમામ કંપનીઓની કુલ ઉત્પાદન ક્ષમતા 63,810 ટન પ્રતિદિન રાખવામાં આવી છે. આ નાણાકીય વર્ષ 2026 (FY26)માં ભારતના ઘરેલુ LPG ઉત્પાદનના બમણાથી પણ વધુ છે અને દેશની દૈનિક ખપતના લગભગ 70% જેટલું છે.
રિલાયન્સને મળ્યું સૌથી મોટું ટાર્ગેટ
- સરકારે રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝની જામનગર સ્થિત ઘરેલુ બજાર માટે કામ કરતી રિફાઇનરીને સૌથી મોટું લક્ષ્ય આપ્યું છે. કંપનીએ જરૂર પડ્યે દરરોજ 18,000 ટન સુધી LPGનું ઉત્પાદન કરવું પડશે.
- નાયરા એનર્જી (Nayara Energy)ની વાડીનાર રિફાઇનરીને દરરોજ 4,480 ટનનું લક્ષ્ય આપવામાં આવ્યું છે.
- ONGC અને GAIL જેવી ગેસ ઉત્પાદન અને પ્રોસેસિંગ કંપનીઓ માટે કુલ 6,460 ટન પ્રતિદિનનું લક્ષ્ય નક્કી કરવામાં આવ્યું છે.
- જાહેર ક્ષેત્રની 18 રિફાઇનરીઓને મળીને કુલ 31,470 ટન પ્રતિદિન LPG ઉત્પાદનનું લક્ષ્ય આપવામાં આવ્યું છે.
ભારત આયાત પર વધુ નિર્ભર
ભારતમાં LPGની ખપત ઘણી વધારે છે. FY26માં દેશમાં લગભગ 3.32 કરોડ ટન LPGની ખપત થઈ, એટલે કે દરરોજ લગભગ 91,000 ટન. તેમાંથી લગભગ 1.31 કરોડ ટન LPGનું ઉત્પાદન ઘરેલુ સ્તરે થયું, જ્યારે લગભગ 2.13 કરોડ ટન આયાત કરવામાં આવી. એટલે કે ભારત પોતાની LPG જરૂરિયાતના 64%થી વધુ હિસ્સા માટે આયાત પર નિર્ભર છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં સંઘર્ષ અને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં સંકટ દરમિયાન આ જ નિર્ભરતા ભારત માટે મોટો પડકાર બની હતી. ભારત પોતાની LPG આયાતનો લગભગ 90% હિસ્સો આ જ દરિયાઈ માર્ગથી સાઉદી અરેબિયા જેવા દેશોમાંથી મેળવે છે.
સંકટ દરમિયાન પણ વધારવામાં આવ્યું હતું ઉત્પાદન
માર્ચમાં જ્યારે LPG સપ્લાય પર દબાણ વધ્યું હતું, ત્યારે સરકારે રિફાઇનરીઓને પેટ્રોકેમિકલ્સમાં ઉપયોગમાં લેવાતા કેટલાક કાચા માલને LPG ઉત્પાદન તરફ વાળવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.
આ દરમિયાન ઘરેલુ LPG ઉત્પાદન વધારીને લગભગ 55,000 ટન પ્રતિદિન સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યું હતું. હોર્મુઝ સંકટ ઓછું થયા બાદ જૂનના મધ્યથી આ ઇમરજન્સી નિર્દેશોને ધીમે ધીમે હટાવવામાં આવ્યા હતા. હવે નવા આદેશ દ્વારા સરકારે કાયમી વ્યવસ્થા બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ સપ્લાય સંકટ દરમિયાન ઘરેલુ ઉત્પાદન ઝડપથી વધારી શકાય.
સ્ટોરેજ અને ટ્રાન્સપોર્ટની પણ તૈયારી
સરકારે માત્ર LPG ઉત્પાદનનું લક્ષ્ય જ નક્કી કર્યું નથી. કંપનીઓને LPGના સ્ટોરેજ, ટ્રાન્સપોર્ટ અને સપ્લાય માટે પૂરતું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તૈયાર રાખવા માટે પણ કહેવામાં આવ્યું છે.
કંપનીઓને ટેક્નિકલ અને આર્થિક રીતે શક્ય ઉપાયો દ્વારા LPG ઉત્પાદન વધારવા માટે પણ કહેવામાં આવ્યું છે. તેમાં નેફ્થાને LPGમાં બદલવું અને રિફાઇનરીના ક્રેકિંગ યુનિટમાં જરૂરી ફેરફારો કરવાનો સમાવેશ થાય છે. સરકાર જરૂર પડ્યે કંપનીઓને ચોક્કસ માત્રા અને સમયગાળા માટે LPG ઉત્પાદન વધારવાનો સીધો નિર્દેશ પણ આપી શકે છે.
દર છ મહિને બદલાશે ઉત્પાદન શેડ્યૂલ
સરકાર LPG ઉત્પાદનના આ શેડ્યૂલની સમીક્ષા અને અપડેટ દર વર્ષે 1 જાન્યુઆરી અને 1 જુલાઈએ કરશે. તેમાં નવી રિફાઇનરીઓ, નવા ગેસ ક્ષેત્રો અને હાલના પ્લાન્ટમાં ક્ષમતા વધવાથી થતા વધારાના ઉત્પાદનને પણ સામેલ કરવામાં આવશે. આ પગલાનો ઉદ્દેશ સ્પષ્ટ છે કે ભારતને LPG માટે વિદેશી સપ્લાય પર ઓછું નિર્ભર બનાવવું અને સંકટના સમયે ઘરેલુ બજારમાં પૂરતો ગેસ ઉપલબ્ધ રાખવો.
