Unhealthy Weight Gain Causes: મેદસ્વીતા વિશે એક સૌથી સામાન્ય માન્યતા એ છે કે તે માત્ર ઓવરઈટિંગ અથવા જંક ફૂડને કારણે વધે છે. જ્યારે હકીકતમાં તમારા વજન વધવા પાછળ હોર્મોન્સ, લાઈફસ્ટાઈલ, જીનેટિક્સ અને કેટલીક આંતરિક શારીરિક પ્રક્રિયાઓ હોઈ શકે છે. જો તમારું વજન ઓછું નથી થઈ રહ્યું, તો એકવાર આ બાબતો પર પણ ગૌર કરી જુઓ.
૧. હોર્મોન્સ
મેટાબોલિઝમ, ભૂખ અને ફેટ સ્ટોરેજને મેનેજ કરવા માટે હોર્મોન્સ મહત્વપૂર્ણ છે. આમાં ગરબડ થવાથી તમે મેદસ્વીતાનો શિકાર બની શકો છો. સૌથી સામાન્ય થાઈરોઈડ હોર્મોનની ઉણપ છે, જેને ‘હાઈપોથાઈરોડિઝમ’ કહેવાય છે, જેનાથી મેટાબોલિઝમ ધીમું પડી જાય છે અને વજન વધે છે. આ સિવાય મહિલાઓમાં PCOS પણ હોર્મોનલ ઇમબેલેન્સ અને ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સનું કારણ બને છે, જેનાથી પેટની આસપાસ વજન વધે છે.
૨. જીનેટિક્સ
કેટલાક લોકોની જીનેટિક પ્રકૃતિ એવી હોય છે કે તેમનું વજન સરળતાથી વધી જાય છે. તમારી ભૂખ અને મેટાબોલિક રેટ પર જીન્સનો ઘણો પ્રભાવ હોય છે. જોકે, જીન્સથી વજન વધવાની શક્યતા વધી જાય છે, પણ તેનો અર્થ એ નથી કે આ મેદસ્વીતાથી બચી શકાતું નથી.
૩. ઊંઘ અને સર્કાડિયન રિધમ
હોર્મોન રેગ્યુલેટ કરવા માટે ઊંઘ મહત્વની છે. ઊંઘની કમીથી ભૂખ કંટ્રોલ કરનારા ‘લેપ્ટિન’ અને ‘ધ્રેલિન’ જેવા હોર્મોન્સ બગડી જાય છે. રાત્રે મોડા સૂવું અને નાઈટ શિફ્ટ જેવી બાબતો શરીરની નેચરલ સર્કાડિયન રિધમને પ્રભાવિત કરે છે, જે મેટાબોલિક રેટને ધીમો કરીને વજન વધારે છે.
૪. સ્ટ્રેસ અને કોર્ટિસોલ
તણાવમાં ‘કોર્ટિસોલ’ નું લેવલ વધી જાય છે અને લાંબા સમય સુધી આ લેવલ વધેલું રહેવાથી ફેટ સ્ટોરેજ વધે છે, ખાસ કરીને પેટની આસપાસ. કેટલાક લોકોમાં તણાવ વધવાથી ‘ઇમોશનલ ઇટિંગ’ ની આદત પણ બની જાય છે, જે વજન વધારવામાં ભાગ ભજવે છે.
૫. ગટ (પાચનતંત્ર)
ગટ માઇક્રોબાયોમની મેટાબોલિઝમ પર સીધી અસર પડે છે. પ્રોસેસ્ડ ફૂડ અને વારંવાર એન્ટીબાયોટિક દવાઓના સેવનથી ગટ બેક્ટેરિયામાં અસંતુલન આવી જાય છે. અનહેલ્ધી ગટ બેક્ટેરિયાથી શરીરમાં સોજો (ઇન્ફ્લેમેશન) અને મેદસ્વીતાનું જોખમ વધે છે.
૬. દવાઓ
કેટલીક દવાઓ અજાણતામાં વજન વધારે છે, જેમાં એન્ટીડિપ્રેસન્ટ્સ, સ્ટેરોઈડ્સ અને ચોક્કસ એન્ટી-ડાયાબિટીક ડ્રગ્સ આવે છે. જોકે, ડોક્ટરની સલાહ લીધા વિના આવી કોઈ પણ દવાઓ બંધ કરવી જોઈએ નહીં.
૭. ઇન્સ્યુલિન
જ્યારે શરીર ઇન્સ્યુલિન હોર્મોનનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ નથી કરતું, ત્યારે ગ્લુકોઝને એનર્જીમાં બદલવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે. આ વધારાનું ગ્લુકોઝ ફેટ બનીને શરીર પર જમા થવા લાગે છે. આ સ્થિતિ ટાઈપ ૨ ડાયાબિટીસ કે પ્રી-ડાયાબિટીસ સાથે જોડાયેલી છે.
૮. જીવનશૈલી
ખોરાક કંટ્રોલ કર્યા પછી પણ જો તમારી જીવનશૈલી સુસ્ત હોય, તો મેદસ્વીતા વધી શકે છે. ફિઝિકલ એક્ટિવિટીની કમીથી કેલરી બર્નિંગ ઓછું થઈ જાય છે. કલાકો સુધી બેસી રહેવાને કારણે મેટાબોલિઝમ ધીમું પડે છે અને વજન વધતું જાય છે.
જો હેલ્ધી ડાયટ અને લાઈફસ્ટાઈલ પછી પણ વજન ઘટાડવામાં તકલીફ થઈ રહી હોય, તો તે કોઈ છુપાયેલી મેડિકલ કન્ડિશન હોઈ શકે છે. આવા કિસ્સામાં એક્સપર્ટ ડોક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
