ફિજીમાં HIVના કેસોમાં મોટો ઉછાળો, ‘બ્લૂટૂથિંગ’ અને નશાની લતથી વધ્યો સંક્રમણનો ખતરો
Fiji HIV Crisis: ફિજીના યુવાનોમાં HIV-AIDS કોઈ મહામારીની જેમ ફેલાઈ રહ્યો છે. અહીં કેસોમાં એટલી ઝડપથી વધારો થયો છે કે સરકારે HIVને નેશનલ ઇમરજન્સી જાહેર કરી છે. આ નાના પેસિફિક દ્વીપસમૂહમાં હવે લગભગ દર 60 પુખ્ત વ્યક્તિમાંથી એક વ્યક્તિ HIVથી પીડિત છે. પાંચ વર્ષ પહેલાં આ આંકડો દર 167માંથી એક હતો. માત્ર 10 લાખની વસ્તી ધરાવતા આ દેશમાં HIVના વધેલા કેસોએ હડકંપ મચાવી દીધો છે. તાજા રિપોર્ટ અનુસાર અહીં નશીલી દવાઓનો વધતો ઉપયોગ, અસુરક્ષિત યૌન સંબંધો, સોય વહેંચવી અને ‘બ્લૂટૂથિંગ’ તથા ‘હોટસ્પોટિંગ’ જેવી પદ્ધતિઓ આ મહામારી પાછળના મુખ્ય કારણો છે. માત્ર ફિજી જ નહીં, ભારતમાં પણ છેલ્લા 5થી 6 વર્ષોમાં HIVના કેસોમાં ઝડપ જોવા મળી છે.
બ્લૂટૂથિંગ શું છે અને તે કેવી રીતે ફેલાય છે?
ફિજીના આરોગ્ય મંત્રી એન્ટોનિયો લાલાબાલાવૂએ જણાવ્યું કે માત્ર 2025માં 2,016 નવા કેસ સામે આવ્યા. હેલ્થ એક્સપર્ટ્સ અને NGO સાથે જોડાયેલા લોકોનું કહેવું છે કે અહીં યુવાનોમાં “બ્લૂટૂથિંગ”ની આદત વધી છે, જે આ મહામારી પાછળનું મોટું કારણ છે. ‘બ્લૂટૂથિંગ’ અથવા ‘હોટસ્પોટિંગ’ નશો કરવાની એક અત્યંત જોખમી રીત છે. તેમાં નશીલી દવાઓ નસમાં લેતા લોકો પહેલેથી નશામાં ધૂત વ્યક્તિનું લોહી કાઢીને પોતાનામાં ઇન્જેક્ટ કરી લે છે. તેનાથી HIV ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યો છે, ખાસ કરીને આફ્રિકા અને પેસિફિકના કેટલાક વિસ્તારોમાં. આ બધું કરવા પાછળનું કારણ સસ્તો નશો કરવો છે. ઘણા લોકો મળીને એક ડોઝ ખરીદે છે અને તેને આ રીતે એકબીજામાં વહેંચી લે છે. આ ટ્રેન્ડ વધવાનું બીજું કારણ ફિજીમાં નિડલ્સ એટલે કે સોય સરળતાથી ઉપલબ્ધ ન હોવું છે. આ કારણે આ લોકો માત્ર એક જ સોયથી આવું કરી રહ્યા છે.
સરકાર લોકોને વિશ્વાસ અપાવવામાં લાગી છે કે તેઓ ડર્યા કે છુપાયા વિના આગળ આવે અને પોતાની સ્ક્રીનિંગ કરાવે. જેથી લોકોની યોગ્ય તપાસ થઈ શકે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના HIV/AIDS કાર્યક્રમ (UNAIDS)ના આંકડા જણાવે છે કે 2025માં ફિજીમાં HIVથી પીડિત 9,100 લોકોમાંથી માત્ર 39% લોકોને પોતાની બીમારી વિશે જાણકારી હતી. તેમાંથી માત્ર 22% લોકો જ એન્ટિરેટ્રોવાયરલ સારવાર લઈ રહ્યા હતા.
દુનિયાભરમાં શું છે HIVની સ્થિતિ
સંયુક્ત રાષ્ટ્રના HIV/AIDS કાર્યક્રમની ‘ગ્લોબલ ફેક્ટ શીટ’ના આંકડા જણાવે છે કે 2025માં દુનિયાભરમાં HIVથી પીડિત લોકોની સંખ્યા 4.10 કરોડ હતી. તેમાંથી 3.97 કરોડ લોકો 15 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના હતા. જ્યારે નવા HIV સંક્રમણોની વાત કરીએ તો આ સંખ્યા 1994ની સરખામણીમાં 65% ઘટી ગઈ છે. 2025માં 12 લાખ લોકો નવા HIV સંક્રમણથી પીડિત થયા. જ્યારે 1994માં આ સંખ્યા 35 લાખ હતી. ગયા વર્ષની આ રિપોર્ટ અનુસાર તમામ નવા સંક્રમણોમાંથી 44% મહિલાઓ અને છોકરીઓ હતી.
ભારતમાં શું છે સ્થિતિ?
ભારતમાં HIVના કેસોની વાત કરીએ તો 2005થી 2010 દરમિયાન જ્યાં તેમાં વધારો અટકી ગયો હતો, ત્યાં છેલ્લા 5 વર્ષોમાં HIVના કેસોમાં ફરીથી ઝડપ આવી છે. એડ્સ સોસાયટી ઓફ ઇન્ડિયાના પ્રેસિડેન્ટ એમેરિટસ અને HIV/STI/ચેપી રોગોના જાણીતા નિષ્ણાત ડૉ. ઈશ્વર ગિલાડાએ જણાવ્યું કે ભારતમાં HIVનો પહેલો કેસ 1986માં સામે આવ્યો અને ત્યાર બાદ 2005 સુધી આ કેસોમાં સતત વધારો થયો. પરંતુ જાગૃતિ અને અભિયાનોના કારણે 2005થી 2010 દરમિયાન આ કેસોમાં વધારો અટકી ગયો હતો અને વર્ષ 2020 સુધી તેમાં ઘટાડો પણ આવવા લાગ્યો હતો. પરંતુ છેલ્લા પાંચ-છ વર્ષોમાં HIVના કેસોમાં ફરીથી વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. આ અચાનક વધારાનું કારણ “કોહોર્ટ ઇફેક્ટ” છે. તેનો અર્થ એ છે કે હવે વર્ષ 2000ની આસપાસ અથવા ત્યાર બાદ જન્મેલા યુવાનો પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે. આજના યુવાનોને 2000ના દાયકાની શરૂઆતમાં ચલાવવામાં આવેલા HIV જાગૃતિ અભિયાનોનો એટલો અનુભવ નથી.
ડૉ. ગિલાડા આગળ જણાવે છે, ‘પહેલાં લોકો માનતા હતા કે જો તમે રેડ લાઇટ એરિયામાં જાઓ છો તો સેક્સ વર્કર્સથી HIV થઈ શકે છે. પરંતુ હવે યુવાનો કહે છે, “અમે રેડ લાઇટ એરિયામાં જતા નથી.” પરંતુ આ વિચાર ખોટો છે. કારણ કે યૌન સંબંધો અનેક સ્થળોએ થઈ શકે છે. જેમ કે મસાજ પાર્લર, જ્યાં સેક્સ વર્ક સાથે જોડાયેલી સેવાઓ પણ મળી શકે છે. આ ઉપરાંત આજે મલ્ટી-પાર્ટનર સેક્સ કલ્ચર પણ વિકસી રહ્યું છે. આજકાલ કોઈ પ્રતિબદ્ધતા વિના અજાણ્યા લોકો સાથે ખૂબ વધારે યૌન સંપર્ક થઈ રહ્યો છે. પરંતુ આ લોકો ન તો પોતાને જોખમમાં માને છે અને ન તો સામેની વ્યક્તિને.’ તેમણે સમલૈંગિક પુરુષોમાં HIVના જોખમ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો. તેમણે કહ્યું, “ધારા 377 હટાવ્યા બાદ સમલૈંગિક સંબંધો વધુ સામાન્ય થયા છે. તેઓ પોતાને વધારે જોખમમાં માનતા નથી, કારણ કે તેઓ વિચારે છે કે તેઓ મહિલા અથવા સેક્સ વર્કર સાથે સંબંધ બનાવી રહ્યા નથી.”
ડૉક્ટર ઈશ્વર ગિલાડાએ HIV સેલ્ફ-ટેસ્ટિંગને એક એવું ક્ષેત્ર ગણાવ્યું જ્યાં ભારતના કાર્યક્રમને વધુ મજબૂત બનાવી શકાય છે. તેમણે કહ્યું, “રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમની એક ખામી એ છે કે ઘરે HIV ટેસ્ટિંગ કિટને કાર્યક્રમમાં મંજૂરી આપવામાં આવી નથી. જોકે તમે Amazon પર હોમ ટેસ્ટિંગ કિટ ખરીદી શકો છો, પરંતુ તે કાર્યક્રમમાં ઉપલબ્ધ નથી. સાથે જ બજારમાં ઉપલબ્ધ કિટની કિંમત પણ એક મોટું ફેક્ટર છે. તેમણે કહ્યું કે 700થી 800 રૂપિયાની કિટની કિંમત 100થી 200 રૂપિયાથી વધુ ન હોવી જોઈએ.”
ફિજીમાં HIV સંક્રમણની સ્થિતિ ગંભીર
ફિજીમાં HIVના વધતા કેસો અને આ બીમારીને ‘નેશનલ ઇમરજન્સી’ જાહેર કરવામાં આવવું એ સાબિત કરે છે કે ભારતમાં વધી રહેલા HIVના કેસોને આપણે શા માટે અત્યંત ગંભીરતાથી લેવા જોઈએ. નશાની લત અને ‘બ્લૂટૂથિંગ’ અથવા ‘હોટસ્પોટિંગ’ જેવા ટ્રેન્ડ ક્યાંક આપણા દેશ સુધી ન આવે, તે માટે સરકારે તાત્કાલિક આ તરફ પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ.
