Iron Cookware Safety Tips: ભારતીય રસોડામાં લોખંડની કડાઈનો ઉપયોગ સદીઓથી કરવામાં આવે છે અને સ્વાસ્થ્યના દૃષ્ટિકોણથી પણ તેને શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. લોખંડના વાસણોમાં ખોરાક રાંધવાનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે ભોજનમાં કુદરતી રીતે આયર્નના અંશ ભળી જાય છે, જે શરીરમાં હિમોગ્લોબિનનું સ્તર વધારવા અને એનિમિયા (લોહીની ઉણપ) થી બચવામાં મદદરૂપ થાય છે. જોકે, દરેક પ્રકારનો ખોરાક આ કડાઈમાં રાંધવા માટે યોગ્ય હોતો નથી.
સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાત ડો. શાલિની સિંહ સોલંકીએ તાજેતરમાં એક મહત્વપૂર્ણ માહિતી શેર કરી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, કેટલીક ખાદ્યવસ્તુઓની રાસાયણિક પ્રકૃતિ લોખંડ સાથે મળીને ‘રિએક્શન’ કરી શકે છે, જેનાથી માત્ર ખોરાકનો સ્વાદ અને રંગ જ નથી બદલાતો, પરંતુ તે ફૂડ પોઈઝનિંગ અને સ્કીન ઇન્ફેક્શન જેવી ગંભીર સમસ્યાઓનું કારણ પણ બની શકે છે.
ખાટી વસ્તુઓ અને એસિડિક રિએક્શન (આમલી, ટામેટા, લીંબુ)
ડો. સોલંકીના જણાવ્યા અનુસાર, આમલી, ટામેટા કે લીંબુ જેવી ખાટી વસ્તુઓ વાળી ગ્રેવી લોખંડની કડાઈમાં ક્યારેય ન બનાવવી જોઈએ. આ પદાર્થોમાં કુદરતી એસિડ હોય છે જે લોખંડ સાથે તરત જ પ્રતિક્રિયા આપે છે. આનાથી ખોરાકમાં ધાતુનો સ્વાદ આવી જાય છે અને તે પાચનતંત્રને બગાડી શકે છે. ખટાશને કારણે લોખંડ વધુ પડતી માત્રામાં ખોરાકમાં ઓગળી જાય છે, જે શરીર માટે ઝેરી (Toxic) સાબિત થઈ શકે છે.
દૂધ અને દહીંથી બનેલી વસ્તુઓ (કઢી, ખીર, કસ્ટર્ડ)
દૂધ અને દહીંમાંથી બનેલી વાનગીઓ જેવી કે કઢી, ખીર કે કસ્ટર્ડને લોખંડના વાસણમાં રાંધવાનું ટાળવું જોઈએ. લોખંડની કડાઈમાં ‘અનઈવન હીટ’ (અસમાન તાપમાન) હોય છે, જેના કારણે દહીં કે દૂધ ફાટી શકે છે. આ ઉપરાંત, લોખંડને કારણે સફેદ દેખાતી આ વાનગીઓનો રંગ કાળો કે મટમૈલો થઈ જાય છે, જેનાથી તેનો સ્વાદ અને પોષક તત્વો બંને પ્રભાવિત થાય છે.
રાજમા, છોલે અને અધકચરો ખોરાક
મોટાભાગના લોકો રાજમા અને છોલે લોખંડની કડાઈમાં બનાવે છે, પરંતુ નિષ્ણાતો તેને ખોટું માને છે. લોખંડની કડાઈ બધી બાજુથી એકસમાન ગરમ થતી નથી, જેના કારણે આ ભારે કઠોળ ક્યાંકથી રંધાઈ જાય છે અને ક્યાંકથી કાચા રહી જાય છે. અડધા રંધાયેલા રાજમા કે છોલે ખાવાથી પેટમાં બ્લોટિંગ અને ગેસની ગંભીર સમસ્યા થઈ શકે છે. આ માટે પ્રેશર કૂકર કે સ્ટેનલેસ સ્ટીલના વાસણો વધુ સારા છે.
વિનેગર (સરકો) યુક્ત ચાઈનીઝ ફૂડ
આજકાલ ઘરોમાં બનતા ચાઉમીન અને પાસ્તા જેવી વાનગીઓમાં વિનેગરનો પુષ્કળ ઉપયોગ થાય છે. વિનેગર એક તીવ્ર એસિડ છે જે લોખંડની સપાટી સાથે ખૂબ જ ઝડપથી રિએક્ટ કરે છે. આ રિએક્શન ખોરાકને અસુરક્ષિત બનાવી દે છે. ડોક્ટરની સલાહ છે કે જેમાં વિનેગર નાખવાનું હોય તેવા ભોજન માટે લોખંડને બદલે નોન-સ્ટિક કે સ્ટીલના વાસણો જ પસંદ કરો.
