Neurocysticercosis Prevention Tips: ઉત્તર પ્રદેશના અમરોહાની રહેવાસી ૧૮ વર્ષની વિદ્યાર્થિની ઇલ્મા નદીમનું દિલ્હીની રામ મનોહર લોહિયા (RML) હોસ્પિટલમાં સારવાર દરમિયાન મોત થયું છે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે ફાસ્ટ ફૂડ ખાધા પછી તેની તબિયત સતત બગડતી ગઈ. લગભગ એક મહિના પહેલા તેને ટાઈફોડ થયો હતો પરંતુ સાજા થવાને બદલે તેની હાલત વધુ ખરાબ થતી ગઈ.
નોઈડાની એક ખાનગી હોસ્પિટલમાં કરવામાં આવેલી સીટી સ્કેન અને એમઆરઆઈ તપાસમાં ડોકટરોને તેના મગજમાં ૨૦ થી ૨૫ ગાંઠો મળી હતી જે કોઈ પરોપજીવી ચેપ (Infection) ને કારણે હોઈ શકે છે. ડોક્ટરોને શંકા હતી કે આ ચેપ ફાસ્ટ ફૂડમાં વપરાયેલી કોબીજ (પત્તાગોભી) થી શરીરમાં પહોંચ્યો હશે. હાલત ગંભીર થયા બાદ યુવતીને આરએમએલ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવી હતી, જ્યાં તેની બ્રેન સર્જરી પણ કરવામાં આવી હતી પરંતુ તમામ પ્રયાસો છતાં તેનો જીવ બચાવી શકાયો નથી.
ફાસ્ટ ફૂડમાં કોબીજનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે અને ઘણીવાર કોબીજમાં કીડા હોવાની વાત કહેવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે કોબીજનો કીડો મગજમાં ઘૂસીને માણસની હાલત ખરાબ કરી શકે છે અને મોતનું કારણ બની શકે છે. ન્યુરોલોજિસ્ટ ડોક્ટર પ્રિયંકા શેરાવતે પોતાની એક પોસ્ટમાં મગજના કીડા વિશે વિગતવાર જણાવ્યું છે.
શું હોય છે કોબીજનો કીડો?
ઘણા લોકો એવું માને છે કે કોબીજ ખાવાથી કીડા મગજમાં ચાલ્યા જાય છે, જેનાથી માણસ પાગલ થઈ શકે છે, મગજમાં આંચકી (ફિટ્સ) આવી શકે છે અથવા મોત પણ થઈ શકે છે. એવામાં લોકોના મનમાં સવાલ થાય છે કે શું આ વાત સાચી છે? ડોક્ટરે જણાવ્યું કે કોબીજ ખેતરમાં ઉગતી વખતે માટી અને ભેજને કારણે સરળતાથી કીડાઓનું ઘર બની જાય છે. તેના પાંદડા પડવાળા હોય છે, જેની અંદર નાના કીડા અને તેમના ઈંડા છુપાયેલા રહી શકે છે. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે કોબીજ ખાવાથી સીધા મગજમાં કીડા રિંગવા લાગે છે.
મેડિકલ ભાષામાં મગજના કીડાનો અર્થ
ડોક્ટરે જણાવ્યું કે ‘મગજના કીડા’ ને મેડિકલ ભાષામાં ન્યુરોસિસ્ટિસરકોસિસ (Neurocysticercosis) કહેવામાં આવે છે. આ બીમારી ટીનિયા સોલિયમ (Taenia Solium) નામના ટેપવોર્મ (પટ્ટી કૃમિ) ના ઈંડાને કારણે થાય છે. તેનો અર્થ એ નથી કે કોઈ કીડો મગજમાં હલનચલન કરતો રહે છે. હકીકતમાં, આ કીડાના ઈંડા માટીમાં, ગંદી શાકભાજીમાં અને અધકચરા રાંધેલા માંસમાં હોઈ શકે છે.
મગજમાં કીડો જવાનો શું અર્થ છે?
ડોક્ટરના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ગંદી શાકભાજી અથવા અધકચરું માંસ ખાય છે, ત્યારે આ કીડાના ઈંડા પેટમાં જાય છે. આપણું પાચનતંત્ર ઘણીવાર આ ઈંડાને સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરી શકતું નથી. એવામાં આ ઈંડા લોહીના રસ્તે શરીરના અલગ-અલગ ભાગોમાં પહોંચી શકે છે જેમ કે મગજ, આંખો, લિવર અને સ્નાયુઓ. જ્યારે આ ઈંડા મગજ સુધી પહોંચે છે, ત્યારે શરીરની ઇમ્યુન સિસ્ટમ તેમની સામે પ્રતિક્રિયા આપે છે, જેનાથી મગજમાં સોજો આવી જાય છે.
માત્ર ૨ ટકા કેસોમાં જ સર્જરીની જરૂર પડે છે
મગજમાં સોજો આવવાને કારણે દર્દીને સખત માથાનો દુખાવો, ઉલટી, ચક્કર અને આંચકી (દૌરે) આવી શકે છે. ડોક્ટરના મતે દેશમાં બાળકોમાં આંચકી આવવાનું એક મોટું કારણ ન્યુરોસિસ્ટિસરકોસિસ છે. માત્ર બાળકો જ નહીં, પરંતુ પુખ્ત વયના અને વૃદ્ધો પણ આની લપેટમાં આવી શકે છે. રાહતની વાત એ છે કે આના લગભગ ૯૮ ટકા કિસ્સાઓ દવાઓથી મટી જાય છે, જ્યારે માત્ર ૨ ટકા કિસ્સાઓમાં જ સર્જરીની જરૂર પડે છે.
મગજના કીડાથી બચવાના ઉપાયો
ડોક્ટર જણાવે છે કે આ બીમારીથી બચવાનો શ્રેષ્ઠ રસ્તો સાફ-સફાઈ અને યોગ્ય ખાનપાન છે. માત્ર ચોમાસાની ઋતુમાં જ નહીં, પરંતુ હંમેશા અધકચરું ખાવાનું ટાળવું જોઈએ. ખાસ કરીને માંસને ક્યારેય પણ અધકચરું ન ખાવું. માંસને સારી રીતે ધોઈને અને સંપૂર્ણ રીતે રાંધીને જ ખાવું. આ સિવાય શાકભાજીની સફાઈ પણ ખૂબ જરૂરી છે. ખાસ કરીને ચોમાસામાં પાંદડાવાળા શાકભાજીને વહેતા પાણીમાં સારી રીતે ધોવા જોઈએ. ધોયા પછી તેમને સુકાવા દો અને પછી રાંધો. શાકભાજીને સારી રીતે રાંધવાથી કીડાના ઈંડા મરી જાય છે અને કોઈ પ્રકારનો ખતરો રહેતો નથી.
આ વાતનું ખાસ ધ્યાન રાખો
ડોક્ટર એ પણ સ્પષ્ટ કરે છે કે માત્ર કોબીજ જ નહીં પરંતુ કોઈ પણ ગંદી કે બરાબર ન ધોયેલી શાકભાજી ખાવાથી આ સમસ્યા થઈ શકે છે. કોબીજમાં પડ વધારે હોય છે, તેથી તેની અંદર ઈંડા છુપાયેલા રહેવાની શક્યતા વધુ હોય છે પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે કોબીજ ખાવાનું સંપૂર્ણપણે છોડી દેવું જોઈએ. યોગ્ય રીતે ધોઈને અને રાંધીને ખાવાથી તે સુરક્ષિત થઈ જાય છે.
